Bir iksa projesi var, kazi yapilacak (8 m), arkasi geri-dolgu (backfill) ile dolacak. Tasarim ekibi backfill icin "lab'da kompakte numune hazirlatip CD direct shear yap, parametreyi tasarima koy" dedi.

Lab numune hazirligi: standart Proctor wopt yaklasik %14, max kuru yogunluk 1.78 g/cm3 cikti. Numune optimum nem +-1% araliginda hazirlandi, %95 sikilastirma derecesi (Pdmax), 60x60x20 kasaya yerlestirildi. CD shear sigma_n 50/100/200 kPa, hiz 0.005 mm/dk (kil agirlikli, w_n yuksek).

Sonuc: phi_peak 28.5, c' 22 kPa cikti. phi makul ama c'=22 fazla yuksek geliyor. Saha sahasinda backfill yagmur sonrasi su muhtevasi degisecek, suction kaybolacak. Bu c'=22 "as-compacted" durumda mi gecerli, yoksa uzun-vadeli kullanilabilir mi?

Tasarimci 22 kPa kohezyonu kullanmak istiyor cunku FOS rahatlatici, ben "uzun-vadeli sifira yakin oner" diye dusunuyorum. Hangimiz hakli?

Klasik bir tartisma. As-compacted kompakte kil c' 15-30 kPa cikar normal — bu suction'dan gelen apparent kohezyon. Sahanizdaki backfill drenaj durumuna gelince (yagmur, sızıntı, kapilar yukselme) suction azalir veya sifirlanir, c' o oran fenomenolojik olarak duşer.

Stark & Eid (1997) tipik bir referansin "fully softened strength" kavrami var — uzun vadeli drained tasarimda c' = 0 alinmasi muhafazakar. Eurocode 7 ve cogu ulus standardi backfill icin c' = 0 + phi' yontemini onerir cok kez. Tasarimci "22 kullanayim FOS yukselsin" diyorsa o sayinin nereden geldigini bilmeden kullaniyor demek.

Cozum: rapora hem "as-compacted phi=28.5, c=22" hem "uzun-vadeli design phi=28.5, c=0" yaz. Tasarim icin uzun-vadeli kullanilsin, as-compacted not olarak kalsin. Bu sat is bilimsel olarak savunulabilir, tasarimci tatminsiz olabilir ama imza atmaz seninki.

MAYilmaz_Inz yazdi:

as-compacted phi=28.5, c=22 ... uzun-vadeli design phi=28.5, c=0

Mehmet bey'in dediği rapor formati standart endustri pratigi olmali aslinda, ama maalesef cogu rapor "tek satir parametre" cikariyor. Senin numunende 22 kPa kohezyon, suction'dan geldigi icin "kalici" sayilamaz.

Bir saha kontrol onerisi: backfill kompakte sonrasi 1-2 yil sonra su muhtevasi yeniden olculmeli, suction kalkmis ise FOS asagi cekilir. Iksa kalici ise bu izleme kritik. Piezometre ile takip yap.

Bir akademik ekleme: Bishop 1959 effective stress denklemine geri donelim. Kismen doygun zeminde sigma' = (sigma - ua) + chi (ua - uw), chi yaklasik Sr olarak alinir (Bishop-Donald). As-compacted kil tipik Sr 0.85-0.92, suction 80-150 kPa araliginda. Bu suction effective stress'e %85-92 ile katki verir.

Senin sigma_n=100 kPa testinde, eger suction 100 kPa ise gercek effective stress 100 + 0.9*100 = 190 kPa civari olur. Yani "100 kPa altinda" diye olctugun aslinda 190 kPa altinda gorunuyor. Su muhtevasi degisip suction sifirlanirsa effective stress 100'e iner — c' ortadan kaybolur.

Dolayisiyla c'=22 "tek seferlik suction katkisi", uzun vadede yok. Mehmet bey'in onerisi tutarli.

Lab numune kuru kuruya 22 kPa kohezyon veriyor, sahaya gidip yagmur yiyince sifirliyor — bu numune disco'dan cikmis genc adam gibi, ertesi sabah hicbir sey hatirlamiyor. C' 22 "duğun gecesi" parametresi.

Iksa'nin sigma_n araligi 50/100/200 dogru saha gerilmesini taklit ediyor (8 m derinde gomulu backfill ~ 130 kPa civari, ortalada). Bu acidan deney saha-uygun.

Bir diger nokta: %95 Pdmax sikilastirma derecesi tipik sartname, ama bazen sahada %92-93 arasi cikiyor (kompaktor verimsiz, kontrol yetersiz). Lab'da %95 ile hazirladigin numune saha'ya gore +%1-2 hafif olabilir, parametre az saha-uzeri. Saha kontrol numunesi alinmazsa lab degeri "ideal" varsayim, gercege uymayabilir.

Tasarima koyacagin sayi nedeniyle saha kontrol nukleer densimetre ile kompaksiyon kontrolu sart, lab degerinin gecerliligi buna bagli.

KTU'da kompakte kil CD calismasi yaptik 2021 tezde, w_opt -+2% araliginda 5 set numune hazirlanip CD shear yapildi. Sonuc: w < wopt (kuru tarafta) sikistirilan numuneler c' 25-35 cikarken, w > wopt (yas tarafta) c' 8-15 araliginda kaldi. wopt+%2 yas tarafta hazirlamak uzun vadeli c' icin daha temsili oldu cunku suction baslangici dusuk.

IksaKurucu, lab'a "wopt+%1'de hazirlasinlar" diye revize istek atabilirsin, c' degeri yaklasik yari yariya duser, gercege daha yakin baslangic alinir.

ktu_zeminci_harun yazdi:

wopt+%1'de hazirlasinlar

Harun, ilginc oneri. Wopt+1 yas taraf ben de saha gozleminden makul gorur, kompaktor genelde optimumdan biraz yas tarafa kayar pratikte. Lab'a tekrar yazi yazip wopt+1 ve wopt+2 setleri istesem dogru olur. KTU tezini ariyorum kaynak icin.

Bir sorum daha: kompaksiyon enerjisi kismi — Standart Proctor (596 kJ/m3) vs Modified Proctor (2700 kJ/m3) farki tasarima nasil yansir? Sahada modified kullanilir genelde, Standart sartname olsa bile gerceklik modifie.

Modified Proctor ile sıkıştırılan numune kuru yogunluk yaklasik %5-8 daha yuksek olur, c' parametresi de %20-30 daha yuksek as-compacted durumda. Yani modified ile lab numune hazirlarsan c' 28 yerine 35 cikabilir.

Ama uzun-vadeli c' her iki kompaksiyon enerjisinde de fiziken sifira yakin (suction kalktiginda kil yapısı yumusar). Yani modified ile alinan ekstra c' hala "duğun parametresi". Tasarim icin c' = 0 kuralı her iki durumda da gecerli.

Modified phi degeri Standart'a gore 1-2 derece yuksek olur, bu kalici fark. Saha modified compaction yapilacaksa lab'a soyle, phi degerini buna gore kalibre etsin.

Abilerim takip ediyorum, yeni ogrendigim cok sey var. Lisans dersinde "kompakte zemin c' nedir" sorusuna 20 kPa diye yazardim sınavda hocam C+ verirdi. Simdi anladim ki C+ aslinda kotu cevap, fully softened sifir yazsam A alirdim. Geri donus mumkun mu? :)

manisa_jr yazdi:

fully softened sifir yazsam A alirdim

manisa_jr, sınavda doğru cevap genelde "as-compacted ile uzun-vadeli farki" tartismasi olmali, tek sayi degil. Hocan muhtemelen ezbere not veriyordu, gerçekten dusunce gosteren ogrenciye A verir aslinda. Ben Ankara'da boyle ogrencileri severim, tartismaya ac olanlari.

Bir lisans ders modulunden bu konuda ders notu hazirliyorum, Ozetle: Bishop 1959 effective stress, kompakte zemin suction katkisi, fully softened uzun vadeli kavrami. Yazinca paylasirim, bilirsiniz.

Tasarimci c'=22 kullanmak istiyorsa, ona Stark & Eid 1997 + Skempton 1970 fully softened referansi cevaben gönder. Yanlis tasarimi imzalayan muhendis sorumlu, IksaKurucu'nun sirti kilavuz görevi gormez. Yazili savunma metni hazirla, dosyada kalsin.

Trabzon yamac iksa projelerinde backfill kullanmiyoruz genelde, asıl zemin in-situ tarafi onemli. Ama ovada ya da kazi-doldur projelerinde backfill kritik. Kompakte fully softened kavrami gercekten standart akademiye girmeli, sahada bu bilgi yok cogunda.

Toparlama: rapora "as-compacted phi=28.5/c=22 + uzun-vadeli design phi=28.5/c=0" iki satir, modified vs standart Proctor karsilastirmasi ek olarak istek, KTU tezi referans olarak ekleme, tasarimciya Stark & Eid + Skempton 1970 yazili savunma. Saha takibi icin piezometre + kompaksiyon nukleer densimetre kontrolu ek.

Cok sey ogrendim. Compacted CD c' degerini "tek sayi" olarak kullanmamak, fully softened uzun-vadeli olarak ayri kullanmak — bu basit gibi gorünen kural endustride atlanır cok. Ezgi'nin ders notunu da bekliyorum.

IksaKurucu iyi paketlemissin sonucu. Bir ek not: backfill malzeme kalite kontrol numunesi (her 500 m3'e bir) alinip lab'da Atterberg + Proctor + 1 CD point ile kontrol etmek standart pratik olmali. Tek lab numune ile butun backfill'i temsil etmek, malzeme heterojeniği nedeniyle yanilticidir.

Ayse abla'nin saha QC onerisi onemli. Backfill tonlarca yapiliyor, kuyu numunelerin temsili %1'in altinda kalir. Saha'da rastgele numune alinmali, gunluk kompaksiyon kayitlarina bagli numune sayisi belirlenmeli. IksaKurucu projesinde de bu plan dahil edilsin.