Bir tez calismasi yurutuyoruz KTU'de, kum-kil karisiminda kil yuzdesinin CD direct shear phi degerine etkisi. Numuneler kontrol edilmis: temiz kuvars kumu (Dmax 1 mm) + kaolinit kil, %0/10/20/30/40/50 kil orani, 5 set ID=0.65 sabit hazirlandi.

Sonuclar ilginc: kil orani %0'da phi=34, %10'da 33, %20'de 31, %25'de 28 — buraya kadar lineer-yumusak dusus. Ama %30'da phi 21'e dusuyor (cok keskin), %40'ta 18, %50'de 16. Yani %25-30 araliginda bir "esik" var, sonrasi farkli rejim.

Thevanayagam 1998 ve 2002 makalelerini okudum, "skeleton effect" anlatiyor — kum daneleri kil matrisinin icine gomulup iskeletini kaybettigi nokta. Ama ezik nokta ID, kil tipi, dane boyu daginimina gore degisiyor literaturde, %25-35 arasinda. Bizim datada %25-30 arasi tipik.

Soru: bu esigi tasarima nasil aktarayim? Karisik zeminlerde lab tek phi rakami yerine "transition curve" olarak rapor edilmeli mi? Tasarimcilar bunu kullanmaya hazir mi?

Skeleton effect kurali Thevanayagam'in tanimladigi sekilde tipik %25-30 esik, sizin verinizle uyumlu. Mitchell-Soga'nin Fundamentals of Soil Behavior kitabinda da ayni esik anlatilir, daha eski Lambe-Whitman da kavrami ozetler.

Tasarima aktarim: saha numunesinin kil orani kestirimi onemli. Hidrometre ile %<2 micron yuzdesi olcup, sahada %25 alti ise "kum davranisi baskin" varsayim, %35 ustu ise "kil davranisi baskin", arada ise transition zone'una dustugun icin ozel deney gerekir.

Tek phi rakami yetmez bu durumda, transition curve veya en azindan iki ucta (kum baskin + kil baskin) ayri parametre verilmeli. Tasarimci bilirkisi bu ayrimi yapamiyorsa bu, ona ek brifing gerek.

Harun, doktora calismasini biz de takip ediyoruz ODTU'de cunku bizim sismik calismalarimizda da kum-kil karisimi cok onemli. Senin %25-30 esigi sismik triaxial CU verilerimizdeki tasiyicilik gecisi ile aynı yerde. Aynı zemin fiziksel mekanizma, ister statik CD ister dinamik CU.

Bir not: ID'nin sabit tutulmasi kontrolu netletirir ama sahada ID kestirimi karisik zeminlerde sorunlu — kil orani arttikca ID kavrami zaten dejenere olur (max-min void ratio kil iceren kumda standart yontemle olculmez kolayca). Tezde bu metodolojik kisitlamayi sart kos.

Yayindan once bir kontrol: %25-30 esigi yine kontrol etmek icin ayrı bir "fines content" tanımıyla tekrar bak — sadece kil yerine "tum #200'den gecen" oranı ile ayrı plot. Cunku Thevanayagam orijinal calismasinda fines kullanır, kil orani ile karisir bazen.

Saha bakisindan: cogu Anadolu siltli-killi kumu transition zone'unda dusuyor. Manisa havzasi, Bursa ovasi, Sakarya delta — hepsi %20-35 ince orani, yani bizim "ortalama saha" zaten kritik bolgede. Tek phi rakami ile rapor genelde yetersiz kalir.

Pratikte ne yapilır: lab raporunda hem yuksek hem alt sigma_n'de phi rapor edilir, hem de mineralojiye gore "kum-baskin" mi "kil-baskin" mi note olarak yazilir. Tasarimci bunu inceleyip kararı verir. Harun'un transition curve onerisi bilimsel olarak mukemmel ama endustride kabul yavas oluyor.

Bir konsept ekleme: Vaid & Sivathayalan (2000) kum-silt karisimi icin "equivalent skeleton void ratio" e_s tanımıi yaptilar, ki bu Thevanayagam'in formulasyonunun pratiklestirilmis hali. e_s = (e + fc * e_max,fines) / (1 - fc + fc * (1 - 1/Hr)) gibi bir formul, parametreler kalibre. Karisik zeminin tek e_s degerinden phi tahmini yapilabiliyor, transition curve'u biraz lineerlestirir.

Harun, bu formulasyonu data setinde test edersen ust-cumle akademik degeri artar. ODTU'de Ezgi belki yardimci olabilir Matlab kalibrasyonunda.

Saha tarafından bir gozlem: Bursa Mudanya yamaclarinda yaptigim raporlarda "siltli-killi kum" tanımıi cok genis bir aralık demek, ince yuzdesi %15-45 araliginda. Lab raporu phi 25 yazinca tasarimi rahat hesapliyorum, sahada bazen yetersiz kaliyor (kayma yuzeyi ne kadar kil yogun bolgeye girmis ona bagli). Harun'un transition curve'u bu durumlari iyi aciklar.

Tasarimcilar olarak biz bilirkisiyiz ama lab'a "ne tip rapor istersin" diye sorduklarinda ozel detay istemeden kabuludan vazgectik zamanla, talep ne kadar artarsa lab da o kadar geniyor. Forumda bunu konusmamiz iyi.

IksaKurucu yazdi:

lab'a "ne tip rapor istersin" diye sorduklarinda

Bu cok onemli bir musteri-lab dinamigi. Tasarimcilar standart rapor isterse standart parametre cikar. Spesifik talep gelmezse lab "tek phi" kestirir, biter. Eger transition zone'u olan bir zeminde "tek phi" ile yetinirsen tasarim yetersiz kalir.

Onerim: tasarimcilara Harun'un calismasi cikinca briefing yap, saha mubaadelesi seviyesinde "transition zone tespit et, ozel rapor iste" alimi yapsinlar. Forumda bir post aciklayici gorsel ile yapabilirsin Harun, paylasilirsa is degisir.

Kum %25 kil olunca phi yari yariya dusuyor neredeyse, tabi ki dusecek, kumda yuruyen tilki kilde batar. Bu kadar bilim icin tez yazmaya gerek yok, koyune git tarladaki yasli amcaya sor. Yine de iyi calisma Harun, sayilarla anlatmaya zorunluyuz.

Sarkayasinegi'nin amcasi haksiz degil ama biz formul yazmak zorundayiz cunku tasarim koprusu rakamla kuruluyor :) Harun'un asil katkisi esik noktasinin sayisal yerinin kontrollu kalibrasyon ile cizilmesi.

Bir yorum daha: kil orani arttikca peak phi dusuyor ama post-peak softening de belki degisiyor — softening orani kum-baskinda yumusak, kil-baskinda keskin. Veri setinde post-peak grafiklerini de kiyasla, bu paper'a girilebilir.

ank_ezgi yazdi:

post-peak softening orani belki degisiyor

Ezgi cok iyi yakaladin, post-peak softening orani gercekten degisiyor — %0 kilde softening yok (kum dilatif ama plato), %10-20'de softening basliyor, %30 sonrasi keskin softening. Tezde ek bolum olarak alabilirim.

Yayin plani: ana paper transition curve + Vaid-Sivathayalan formul kalibrasyonu, ek paper post-peak softening kil orani fonksiyonu. Iki paper iki konferans, doktorada iki bolum.

Saha icin pratik mesaj: zemin etudunde mineralojik analiz ve hidrometre standart paket olmali (cok lab atlar). Kil orani bilinmeden "siltli-killi kum" tanımıi anlamsiz, transition zone'una girip girmediginiz tartisma. KTU tezi yayinlandiginda atif vereyim raporlarima.

Harun, calismayi yayinlayinca duyur, tasarim yapan herkesin masada bulundurmasi gereken bir veri seti olacak. Endustride kum-kil ayrimi muglak yapilan birsey, bu da tasarim hatalarinin kaynaklarindan biri. Akademinin saha'ya katkisi bu olur.

Tesekkurler herkese. Tezi 2025 baharinda savunacagim, paper Soils & Foundations'a gondermeyi planliyorum. Forum baglantilari ve uye katkilarini acknowledgment'a ekleyecegim — Ezgi, Mehmet bey, Burak, Deniz hocalar isimleri eslestireyim mi nicklerle, isinize uygunsa?

Harun, ack'a nick yerine kurum + isim koy resmiyet acisindan, ama dipnotta forum tartismasinin URL'ini eklemen ozgun olur. Genc okurlar bunu gorur, foruma gelir. Ben yine de katki olarak kurum yaziyorum genelde paper acknowledgment'inda.

Saha mubaadelesi tarafindan: paper cikinca yapi denetim mudurluklerine kopya yollamak iyi olur, denetciler bu transition zone meselesini bilmiyor cogunlukla. Bilirkisi seviyesinde de toplanti kit olabilir, davet edilirsem gelirim.