Abiler ablalar, yine bendim. Lisans bitirme tezimde detayli anlatilmamis bir konu, kendim cizdim grafigi ama yorumda zorlandim.

Hidrometre verilerini "log-time" grafiginde cizmeyi denedim — x-ekseni log(t) (1, 2, 4, 15, 30, 60, 240, 1440 dk), y-ekseni "% daha ince" (P degeri). Beklediğim guzel S-egrisi cikti ama egrinin iki kismi var: (1) ilk 30 dk'da nispeten dik, (2) 30 dk sonrasi yatay platoya yakin.

Kafamdaki kafa karistirici noktalar: (1) Bu egriden tane boyut dagilimini nasil cikariyoruz? Her okuma noktasinin "% daha ince" degerine karsilik gelen capi Stokes formulu ile mi hesapliyoruz? (2) Egrinin yatayla olan acisi ne anlatiyor — uniformluk mu, mineraloji mi? (3) Ders kitabi formulleri ile gercek lab egrisi arasinda neden bu kadar buyuk fark gibi geliyor bana? (4) "Iyi" bir hidrometre egrisi nasil olur, "kotu" oldugunu nasil anlarim?

Yarin sabah patrona rapor sunucam, bu grafigi tam yorumlayabilmek istiyorum.

Manisa, sorularin temelden net. Tek tek cevap verecegim:

(1) Tane boyut dagilimi: her okuma anindaki t (dk) icin Stokes ile karsilik gelen cap d hesaplanir: d = sqrt(30 mu L / [(rho_s - rho_w) g t]). 21 C ve standart kosullarda yaklasik d (mm) ≈ 0.045 / sqrt(t_dk × etkin_derinlik). Her t icin d cikar. Y eksenindeki "% daha ince" degeri ise o zaman noktasinda hala suspansiyonda olan kutle yuzdesi. (t, P) cifti = (d_st, P) ciftine donusur. Bu cift toplaminda tane boyut dagilim egrisini olusturur.

(2) Egrinin egimi: dik kisim = uniform boyut dagilimi (cogu partikul ayni boyut araliginda), yatay kisim = belirli bir boyutta yogunlasma yok, dagılmis. Bizim sektorde "iyi dagilmis zemin" egriye yakindir.

(3) Ders kitabi tipik egrisi smooth, gercek egri kucuk dalgalanmalar gosterir cunku okuma hatasi ve termal denge gecikmeleri var. Genelde 30 sn ve 1 dk noktalarinda gurultu yuksek, 4 dk'dan sonra istikrar kazanir.

(4) "Iyi" egri: monotonik azalan (yukselen yok), R^2 > 0.95 gibi log-uyum, son okumadaki P degeri ilk okumaya gore beklenen sınirin altinda (kil fraksiyonu makul). "Kotu" egri: monotonik degilse (P bir okumada artmiş gibi görünüyorsa) hata var, ya hidrometre kalibrasyon ya da okuma hatasi.

Mehmet abinin (1)-(4) ozeti tam. Ekleyecegim teorik nokta: log-time grafigi aslinda log-cap grafigine donusumdur (cunku t ve d Stokes formulunde ters orantili t × d^2 = sabit). Yani log(t) ekseni log(d) eksenine ters yon ile tekabul eder.

Bu yuzden geleneksel olarak yayinlarda x-ekseni log(d) [μm] olarak cizilir, manisa kardesin log(t) [dk] olarak cizdigi grafik ayni veridir, sadece x-ekseni terslenmis ve donusturulmus. Patron sunumunda log(d) eksenine cevirip ciz, daha standart goruner.

ank_ezgi yazdi:

log(t) ekseni log(d) eksenine ters yon ile tekabul eder

Ezgi ablam, cok iyi bilgi! Ben x-eksenine log(t) yazmistim, log(d) yazmaliymisim. Patrona log(d) [μm] grafikte sunarim, daha standart. Tam log(d) ile tekabuliyetin matematigi: t ile d arasi t × d^2 = K (sabit) icin log(t) = log(K) - 2 log(d), yani log(d) ve log(t) lineer iliskili. Bu lineer donusumu yapmak yeterli.

Manisa, tane boyut dagilim egrisini cizip kil/silt/kum sınırlarini gosterdiginde bir muhendis olarak da onemli pratik cıkarımlar yapacaksin. ASTM D6913 / TS 1900-1 sınırlari:

- Kum (sand): 4.75 mm > d > 0.075 mm (#200 elek)

- Silt: 0.075 mm > d > 0.002 mm (2 μm)

- Kil: d < 0.002 mm

Bu sınırlari grafigine dikey cizgilerle koy, kesisme noktalarinda "% kil = X, % silt = Y, % kum = Z" diye okursun. Sunum icin guzel olur.

Bir de uniformity coefficient Cu = D60/D10 ve curvature coefficient Cc = (D30)^2 / (D10 × D60) hesabi — bunlar TS EN ISO 14688-2 sınıflandirma icin gerekli, patrona da göstermek faydali.

Begum'un Cu/Cc hesabi onemli. Yalnız: Cu/Cc tipik olarak DANELI zeminler icin kullanilir, ince daneli zeminlerde (kil-silt) zaten anlamsizdir. Manisa'nin numunesi #200'den gecen %58 idi (onceki konularda paylastı), yani ince daneli baskin. Cu/Cc cizimi gerekmez, dogrudan kil/silt/kum yuzdeleri yeterli.

izmir_geo_deniz yazdi:

ince daneli baskin. Cu/Cc cizimi gerekmez

Deniz ablam, dogru — bizim numune ince daneli, Cu/Cc rapor anlam tasimaz. Atlamadan iyi oldu, patrona yanlis grafigi gostermek olurdu yoksa.

Manisa, "iyi" ve "kotu" egri ayrimi icin pratik gozlem: egrinin son 3 noktasi (240, 720, 1440 dk) yataylasiyor mu? Yataylasiyorsa cok ince fraksiyon (clay tail) tukenmis demektir, sedimentasyon tamamlandi. Hala azalisa devam ediyorsa, kil fraksiyonu dogru olcumlenmemis, daha uzun sure okumak gerek (48 saat).

Patron sunumda "egrinin 1440 dk'da tabanlasmasi sedimantasyon tamamlanmasini gosterir" diye yorumla, profesyonel duracak.

Akademik bir uyari: log-time grafiginden boyut dagilimini cikarirken Stokes-ESD donusumu kullaniyorsun, mineralojik gercek boyut degil. Patrona sunumda "tane boyut dagilimi (sedimentasyon esdegerli)" diye yazi koyman kavramsal acidan dogru olur. Onceki konuda bu tartismayi ayrintili yapmistik.

ktu_zeminci_harun yazdi:

tane boyut dagilimi (sedimentasyon esdegerli)

Harun hocam, evet bu noktayi tutuyorum. Sunum slaytinda alt başlik olarak yazacagim. Onceki konudan plate orani vs ESD ayrimini hatirliyorum.

Manisa kardes, sondajci olarak boyle bir grafigi sahada nadiren goruruz, raporu lab'dan gelen tablonun ozetinden okuruz. Patronlar grafige bakar belki sözde, ama veriden cikan kil/silt/kum yuzdeleri ile tasarima girer. Sen grafigi guzel hazirla ama patrona "kil %X, silt %Y, kum %Z, USCS sinifi ABC" net ozeti de yan tarafa koy. Sayilar laftan once konusur.

Manisa kardes patrona log-time mi log-cap mi grafigi gosterecek diye titrerken biz burada Cu/Cc hesabi yapip Stokes-ESD donusumu cizdiriyoruz. Sen titre, biz titretelim, patron tatmin olsun, herkes mutlu.

Yapi denetim raporu icin grafik formati: (1) x-ekseni log(d) [mm], y-ekseni "% finer" (geleneksel format), (2) kil/silt/kum dikey ayrac cizgileri, (3) tabloda sayisal yuzdeler, (4) USCS / TS EN ISO 14688-2 sınıflandirma. Sunumda bu format standart, denet onayinda tartisma cikmaz.

Karar listem:

- x-ekseni log(d) [mm], y-ekseni % finer (Ezgi ablam)

- Kil/silt/kum dikey ayrac cizgileri (Begum ablam)

- Tablo: kil %, silt %, kum %, USCS sinifi (Murat abi)

- Alt başlik: "tane boyut dagilimi (sedimentasyon esdegerli)" (Harun hocam)

- Egri 1440 dk'da yataylasma yorumu (Suat ablam)

- Cu/Cc atla cunku ince daneli (Deniz ablam)

- TS EN ISO 14688-2 sınıflandirma denet uyumlu (Cagri abi)

Yarin sabah patrona sunucam. Ozet ic-mesaj olarak yazarim sonucu. Mehmet abi, herkese tesekkur — lisans dersinin yapamadigini bu forum yapti.

Iyi liste. Patron sunumun guzel gecsin. Forum bunun icin var, lisans bitiren cocuklar bizim disiplinimizi devraliyor. Bekleriz haberini.