Izmir lab'dan teknik bir tartisma. Saha mobil lab'imizda terazi degisikligi tartisiyoruz: simdiki saha terazimiz 1 g hassasiyetli (5 kg kapasite, OIML R76 sinif III). Yenisi alirsak 0.1 g hassasiyet (3 kg kapasite, OIML R76 sinif II) versiyonu var. Maliyet farki ~8 bin TL, ucuz olmayan ama kritik.

Soru: saha elek analizinde 1 g hassasiyet yeterli mi yoksa 0.1 g sart mi? 500 g numune ile %200 elege gecis %5 oranindaysa, 1 g hassasiyet %0.2 (yani 1 g/500 g) belirsizlik veriyor. 0.1 g ile %0.02 belirsizlik. Saha'da 0.2 vs 0.02 puan fark anlamli mi?

Lab'da 0.01 g hassasiyetli analitik terazi var zaten (laboratuvarda). Saha icin 0.1 g luks mu yoksa zorunlu mu?

Deniz, hassasiyet karari numune buyuklugune ve aranan fraksiyon yuzdesine bagli, sabit cevap yok. Ama yontem:

TS EN ISO 17892-4 madde 8.2 "tartim hassasiyeti, en kucuk fraksiyon kutlesinin %0.1'inden iyi olmali" der. Yani senin 500 g numunedeki en kucuk fraksiyon mesela 5 g (%1) olsa, %0.1'i 0.005 g eder — analitik terazi gerekir. Ama 50 g (%10) en kucuk fraksiyon olsa, %0.1'i 0.05 g, 0.1 g terazi yeterli.

Saha numunelerinde tipik en kucuk fraksiyon %1-3 araligi, yani 5-15 g. 1 g terazi bunun %7-20'si oranina ulasiyor — yetersiz. 0.1 g terazi ise %0.7-2 oraninda — sinirde kabul edilir.

MAYilmaz_Inz yazdi:

TS EN ISO 17892-4 madde 8.2 "tartim hassasiyeti, en kucuk fraksiyon kutlesinin %0.1'inden iyi olmali"

Mehmet abi, %0.1 kurali tam aradigim cerceveydi. Saha'da 1 g terazi en kucuk fraksiyon icin yetersiz cikiyor — %0.1 kuralina gore 0.1 g terazi sart. Yatirim karari netlesti.

Deniz, akademik bir ekleme: tartim belirsizligi sadece terazi hassasiyetinden gelmez, ortam kosullarindan da gelir. Saha terazi titresim, sicaklik degisimi, hava akimi ve nem etkisi ile kalibrasyon kayar. 0.1 g hassasiyetli terazi sahada gercekten %0.1 g hassas degil, muhtemelen ±0.3-0.5 g toplam belirsizlik gosterir.

Yatırim karari verirken saha kosullarinin terazi performansina etkisini de hesaplayin. Mobil lab'iniz titresimsiz mi (vibration-isolated stand), klima var mi, ruzgar koruyucu kafes var mi? Bu cevre kontrolleri olmazsa 0.1 g terazi 1 g terazi kadar performans verir.

Ezgi, mobil lab'imizda titresimsiz stant var (kamyon icine monte) ama klima yok, ruzgar koruyucu yok. Bu sartlarda 0.1 g terazinin gercek performansi degerlendirilmelidir — tedarikciden 30 gun deneme isteyim, fabrika spec'i 0.1 g ama saha gercegi belki 0.3 g.

Eger 0.3 g cikarsa, %0.1 kurali icin yetersiz olabilir. Lab'a numune gondermek alternatif kaliyor.

Saha tarafindan yorum: bizim sondaj kamyonunda 5 kg kapasiteli 1 g terazi var, 8 yildir kullaniyoruz. Saha kosullarinda performans tatmin edici, kalibrasyon agirlik (200 g + 1000 g + 2000 g + 5000 g standart) ile haftalik kontrol yapariz, ±2 g hata gormedik gunluk kullanimda.

0.1 g terazi sondaj kamyonunda biraz luks geliyor. Eger Deniz'in lab'indaki gibi mobil lab'da kullaniliyorsa, klima + ruzgar koruyucu ile birlikte alinmali. Yoksa saglam sayilmaz.

Saha terazisi 0.1 g hassasiyetli olunca tartim sirasinda nefes tutmamiz mi gerekiyor sahada? Toz bulutu varken bu nasil olur merak ettim.

Deniz, pratik bir cozum: saha bazli ilk on tarama 1 g terazi ile yap, kritik fraksiyon (sinir bolgesi numuneler) icin numuneleri lab'a gonder. Saha 1 g terazi yatirimi bos olmaz, %3-5 ince fraksiyon kararli numune zaten saha karari ile cozer (zarf disi acik), sinir bolgesi (zarf ± 1 puan) lab'a gider.

Bu sekilde 8 bin TL'den tasarruf edersin, lab maliyeti az artar. Toplam ekonomik olabilir.

Deniz abla, akademik tarafta TUBITAK projesinde kullandigim 0.001 g (1 mg) hassasiyetli analitik terazi (Sartorius Entris II, ~80 bin TL) lab kosullarinda saglam kullaniliyor. Saha mobile lab'inda denedim bir kez, klima olmadan ±5 mg titresim gosterdi, kullanilamadi. Yani sahanin gercek limiti 0.1 g civarinda, 0.01 g luks olur.

Ezgi'nin dedigi gibi cevre kontrol kritik. 0.1 g terazi alirsan ruzgar koruyucu kafes (~3 bin TL) ve ufak klima (~10 bin TL) ile bir paket dusunulmeli. Toplam yatirim 21 bin TL.

Begum'un onerisi saglam. Toplam paket cevre kontrolu ile birlikte. Yoksa pahali terazi alip sahanin performansini saglayamamak yaygin hata.

Bir alternatif: lab'a numune gonderme suresi 5 gunden 2 gune indirilebilirse, saha terazisi yatirimina gerek kalmaz. Kargo veya kurye sistemi ile ayni gun veya ertesi gun lab'a gidebilir, lab analitik terazi ile kesin sonuc verir.

Burak, "lab'a hizli gonderim" alternatifi guzel ama Ege bolgesindeki mobil sahada (Aliaga, Cesme, Soke) lab'a 5 gun normal kargo, 2 gunluk kurye 3-4 kat pahaliya cikar. Yillik 50-80 numune var, kurye masraf 30-40 bin TL eder. Yatirim alternatifi daha mantikli.

Deniz abla, bizim Manisa lab'da saha terazi ihtiyaci yok cunku santiye lab'a 30 dk'lik mesafede. Ama Mehmet abi'nin %0.1 kurali ile lab terazimizi de gozden geciricem. Bizim lab terazi 0.01 g, hassasiyet OK. Kalibrasyon sertifikasini bir bakayim, son revizyon 2026 mart, hala gecerli.

Deniz ablam, ben yeni mezun olarak terazi hassasiyetini hic dusunmemistim, lab terazisinde rakami okuyup yaziyordum. %0.1 kurali bilmiyordum (Mehmet abi referansi), kalibrasyon sertifikalari da kafamda netlesmedi. Bu konu beni egitti, tesekkurler. Beylikduzu lab'imda terazi sertifikasini kontrol edeyim.

Karar: 0.1 g hassasiyetli terazi (~8 bin TL) + ruzgar koruyucu kafes (~3 bin TL) + ufak klima (~10 bin TL) = 21 bin TL paket. Tedarikciden 30 gun deneme istegi var, saha kosullarinda ±0.3 g altinda kalmasi sart. Eger kalmazsa Suat abinin "1 g terazi + kritik numuneler lab'a" alternatifine donerim.

Mehmet abinin %0.1 kurali, Ezgi'nin cevre kontrol notu, Begum'un paket onerisi, Suat'in alternatif yaklasimi — hepsi degerli. Tesekkurler.