Selam arkadaslar. Sondaj firmasi olarak son donemde Kirsehir-Mucur arasinda bir KGM yol projesinde calisiyoruz. Yuklenici saha bazinda hizli #200 yikama testi istiyor — alt-temel dolgu malzemesinin ince fraksiyonunu sahada anlik kontrol edelim, lab'a gondermeden kabul/red karari verelim diyor.

Saha protokolu su sekilde dusunduk: 500 g numune al, 110 °C portatif kuruticida 2 saat kurut (M1 tart), bir kovaya islat 30 dk bekle, #200 elek uzerinde berrak suya kadar yika, kalan kismi ayni kuruticide 2 saat tekrar kurut (M2 tart). Kayip = M1-M2 = #200 alti gecis.

Sorum su: ASTM D1140 standart prosedur 16 saat islatma istiyor, 24 saat etuv kurutma istiyor. Saha'da 30 dk islatma + 2 saat kurutma kisaltma yaptigimizda lab sonucundan ne kadar sapma bekleyebiliriz? Lab'a gondersek 5 gun donus var, sahada 1 gunde sonuc gerekli. Kestirme protokol bilimsel olarak savunulabilir mi?

Murat, saha hizli protokolun mantikli ama bir kac yerde sapma kaynagi var. Ozet:

1. 30 dk islatma kil-silt yapisik agregalarda yetersiz. Eger malzeme Kirsehir granitoidinden geliyorsa kohesyonsuz, 30 dk yeter. Ama bolgenin guneyinde Tuz Golu kil etkisi varsa 30 dk'da yapisik kil cozulmez, M2 yuksek cikar, gercek #200 alti eksik gorunur.

2. 110 °C 2 saat kurutma kucuk numunede (500 g) yeterli olabilir ama 100% kurudugundan emin olmak icin sicaklik dengelendikten sonra "sabit tartim" kontrolu sart — 30 dk arayla iki tartim alirsin, fark <0.1% olunca kuru kabul edersin.

3. Asıl sapma kaynagi: kayip = M1-M2 hesabi yikama suyu ile birlikte yıkanmis ince fraksiyonu zimni kabul ediyor. Eger yikama suyunda %0.5-1 oraninda dane uzerinde yapisik kalan kisim varsa, M2 nominal degerden yuksek cikar.

Pratik onerim: ilk 5-10 numuneyi hem saha hizli hem lab tam protokol ile yap, fark katsayisi cikar. Sonra saha sonucuna bu duzeltme katsayisini uygula. Bu kalibre edilmis bir saha protokolu olur.

MAYilmaz_Inz yazdi:

ilk 5-10 numuneyi hem saha hizli hem lab tam protokol ile yap, fark katsayisi cikar

Mehmet abi, kalibrasyon katsayisi yaklasimi mantikli. Yuklenici onayina sunarim, 10 numune ilk hafta paralel calisma yapsak — saha hizli + lab tam — ikincisi gelene kadar saha sonucunun "provisional" oldugu kabul edilir. Sonra duzeltilmis katsayi ile saha tek basina karar verir.

Murat, dikkatli bir nokta daha: saha portatif kurutucu sicakliginin gerçekten 110 °C'de oldugundan emin misin? Saha kuruticilarinin termostat kalibrasyonu cogu zaman fabrika cikisindan sonra hic kontrol edilmiyor. Ben gecen yil benzer bir projede saha kurutuyu kontrol ettim, ayar 110 °C ama gercek sicaklik 92 °C cikmisti. Yikama sonrasi nem tamamen ucmamis, M2 olcumu hatali.

Bagimsiz K-tipi termocouple ile her hafta sicaklik kontrolu yap, saha kalite kontrol kayitlarina koy. Bu denetimde isine yarar.

Deniz abla, termocouple kontrolu alacagim listeye, sondaj kamyonumda zaten K-tipi var (karot icindekisicaklik olcumu icin). Haftalik check yaparim. Iyi nokta tesekkurler.

Akademik bir aci: ASTM D1140-17'de "test method A" 16 saat islatma, "test method B" 1 saat islatma + dispersan ekleme. Method B kil-silt yapisik numunelerde Method A'ya yakin sonuc verir, ama dispersan kullanimi gerekir (sodyum hexametafosfat ~125 ml, %4'luk). Sahada dispersan kullanimi pratiktir, sondaj kamyonu kimyasal stokunda bulundurabilirsin.

Method B + 1 saat islatma + dispersan, saha icin makul bir kestirme. 30 dk'dan daha guvenli, 16 saatten cok daha hizli. Murat'in protokoluna bunu eklemeyi onerin.

ank_ezgi yazdi:

Method B + 1 saat islatma + dispersan

Ezgi, ASTM D1140 Method B referansi tam kestirme protokolun bilimsel kayasi. Murat, bunu yuklenici onayina sun — "saha protokolu ASTM D1140 Method B uygulanmaktadir, dispersan sodyum hexametafosfat %4 cozelti, islatma 1 saat" diye yazarsin. Method B 2017 revizyonunda eklendi, modern standart kabul edilir.

Sahada calgon mu kullaniyoruz, mutfak tezgahimiza geldik artik. Bir sonraki adimda numuneye yumusatici kondurucu lazim olur sanirim.

Murat, KGM yol projesinde saha hizli kontrol genelde "ihale teknik sartname"sinde tanimlanmissa kabul edilir, tanimlanmamissa lab esastir. Kirsehir-Mucur yol ihale dosyasinda saha #200 hizli testi yer aliyor mu? Eger almasaydi, yuklenicinin "saha karari" hukuken bos olur.

Ben 2024'te Cankiri yolunda benzer bir karsilastirma yaptim, paylastim batch004 KONU 5'te. KGM Teknik Sartname madde 6.3.4 saha = on tarama, lab = kabul kriteri yazar. Senin yuklenicin "saha karari ile alt-temel kabul" demesi sartnameye aykiri olur.

ankara_zeminci yazdi:

saha karari ile alt-temel kabul" demesi sartnameye aykiri olur

Suat abi, ihale dosyasini kontrol ettim simdi — saha hizli #200 sadece "on tarama" amaciyla yazili, lab kabul kriteri esas. Yuklenicinin niyeti aslinda lab'a gonderecek malzemeleri sahada eleyip uygun olmayanlari tasimadan ayirmak. Bu makul.

Yani saha sonucu zarftan acik dis ise (mesela %18 cikti, KGM Tip 1 alt-temel %12 limiti) saha kabuldur "reddet", lab'a gonderilmez. Saha sinir bolgesinde ise (%10-13) lab'a yonlendirilir, lab karar verir.

Murat, "on tarama" amacli saha protokolu icin ASTM D1140 Method B + Mehmet abinin kalibrasyon katsayisi yaklasimi yeterli. Yine de iki noktayi rapor edersin:

1. Saha sonucu "indicative" yazilir, kabul kriteri olarak kullanilmaz.

2. Sinir bolgesinde (zarf %12 ise saha %10-14 araligi) lab'a otomatik yonlendir.

Bu sekilde saha hizli ve hukuken temiz olur. KGM denetiminde sorun cikmaz.

Murat abi, ben de Manisa OSB'de gecen yil Method B kullanmistim (Burak abi onerisiyle). Dispersan sodyum hexametafosfat eczanede yok, kimyaci dukkanindan toplu alinir. 1 kg cuval 200-300 TL civariydi, saha icin 2-3 ay yeter. Sondaj kamyonunda saklamak kolay, kuru toz halinde.

Murat abi, ben sondaj-lab ekosisteminde nispeten yeni biri olarak okuyorum bu konuyu, "calgon"'un tek bir mekanizma uzere kil topaklarini cozdugunu yeni anladım. Tesekkurler. ASTM D1140 Method A vs Method B ayrimi da kafamda netlesti.

Bir sorum: dispersan eklenmis numune sonradan Atterberg testine girebilir mi, yoksa kontamine olur mu?

yeni_muh_elif yazdi:

dispersan eklenmis numune sonradan Atterberg testine girebilir mi

Elif, dispersan eklenmis numune Atterberg icin kullanilmaz, kontaminasyon LL ve PL degerlerini etkiler. Sodyum iyonlari kil yuzey kimyasini degistirir, plastisite olcumunu bozar. Dispersanli numune sadece elek + hidrometre amacli kullanilir, Atterberg icin ayri taze numune ayrilmali.

Saha protokolunde Murat'in ayni numuneden Atterberg yapma niyeti yoksa sorun yok. Atterberg gerekiyorsa ayri 200-300 g taze numune ayirilir.

Ezgi, bu yol projesinde Atterberg lab'a gidiyor, sahada sadece #200 yapacaktik. Ayri numune ayirma sart degil bizim icin, ama Elif gibi mezuniyet sonrasi muhendisler bilsin diye iyi bir uyari oldu.

Ozet aldim:

- Saha protokolu ASTM D1140 Method B (1 saat islatma + sodyum hexametafosfat dispersan, %4 cozelti)

- Ilk 10 numune saha + lab paralel, kalibrasyon katsayisi cikari (Mehmet abi)

- Termocouple ile haftalik kurutucu sicaklik kontrolu (Deniz abla)

- Saha sonucu "indicative", kabul kriteri lab (Burak, Suat abi)

- Sinir bolgesinde (zarf ± %2) otomatik lab yonlendirme (Burak)

- Method B + dispersan ASTM 2017 revizyonu, hukuken savunulur (Ezgi)

Yarın yuklenici toplantisinda bu cerceveyi sunacagim. Tesekkurler arkadaslar.