Arkadaslar, sondaj firmamizdan beraber calistigimiz lab'lara goz attim son donemde. Ilginc bir gozlem: Anadolu'daki sondaj-lab paketinde elek serisi cogu yerde 4 elek ile sinirli — #10 (2 mm), #40 (0.425 mm), #100 (0.150 mm), #200 (0.075 mm). Bu minimum ASTM D6913 set sayilir mi, yoksa bu aralarda eksik mi?

Ben muhendis degilim ama 22 yildir saha + lab yakininda calisiyorum. Eskiden bizim labda 9-10 elek vardi: 4", 2", 1", 3/4", 3/8", #4, #10, #40, #100, #200. Simdi cogu lab dort taneyle is gormeye basladi, sebep "rutin cakil/kum oraninda bu yeterli" deniliyor. Dogru mu?

Iri kisimda (>2 mm) hic elek olmaymasi rapora etki yapmiyor mu? Cakilli numune gelince ne yapiyorlar bilmiyorum.

Murat, sorun yerinde. ASTM D6913 madde 7.4'te "minimum sieve set" tanimlanmis ama "minimum" demek "iyi" demek degil. Standart 4 elek ile bile gradasyon hesaplanabilir ama Cu, Cc gibi turevlenmis parametrelerin guvenilirligi azalir.

Iri kisimda (>2 mm) elek yoksa o numuneye cakil yokmus gibi davranilir. Eger gercekten cakilli numune ise, lab D_max'i belirlemeden raporu yazamaz. Yani #10 ustu fraksiyonu "elle ayirip tartim" yontemini kullaniyorlar muhtemelen, ama bu da iri kismin fraksiyon dagilimini vermez, sadece "iri toplam"i verir.

Murat abi, Anadolu lab'larinda bu durum yaygin maalesef. Ben Ankara'daki bes-alti tesise teknik gezi yaptim 2024 baslarinda, dort taneden fazla elege sahip lab parmakla sayilirdi. "Iri agrega beton lab'i isi" diyorlar zemin lab'lari, halbuki zemin etudunde de cakilli numune cikabiliyor.

Pratik sonuc: cakilli numune geldiginde ya el ile ayirip kabaca tartiyorlar, ya da raporda "max dane boyu 2 mm uzerinde, dogru analiz icin agrega lab'ina yonlendirilmistir" notu yaziyorlar. Ikincisi dogru, birincisi savsaklama.

ankara_zeminci yazdi:

el ile ayirip kabaca tartiyorlar

Suat abi, dedigin gibi cogu yerde el ile yapiliyor. Sondaj firmasi olarak bizim numunelerimiz cakilli zaman zaman, bizden ne istediklerini bilmiyorum bazen. Sahada karot kutusunu acip "bu cakil agirligi ne kadar" diye gozle mi soyleyim?

Murat'in dedigi tipik Anadolu sondaj-lab iliskisi. Cozum su: zemin etudunun teknik sartnamesinde D_max sinirini bastan yazip belli bir maksimum dane boyu (mesela 19 mm veya 25 mm) ustunde fraksiyonun ayrica raporlanmasini sart kosmak. Sondajdaki D_max bilinmeden lab numune kabul etmemeli aslinda.

Bizim eski lab'da minimum elek seti 8 idi: #4, #10, #20, #40, #60, #100, #140, #200. ASTM D6913 onerilen "tam set" buna benzer aralik. Dort elek minimum seti bence "yetersiz minimum" olur.

Akademik bakistan: ASTM D6913 Annex A'da gradasyon egrisinde her log-aralikta en az iki nokta (yani her 10x faktor icinde 2 elek) onerisi var. Yani 0.075 mm ile 4.75 mm arasi yaklasik 2 log-aralik (faktor 63), bu 4 elek demek. 4.75 mm ile 75 mm arasi yine 2 log-aralik. Toplam minimum 8 elek "iyi gradasyon egrisi" icin gereklidir.

Dort elek (#10, #40, #100, #200) sadece ince fraksiyonu kapsiyor (2 mm ve alti), iri kismi tamamen ihmal ediyor. Cu, Cc hesaplari icin D60, D30, D10 noktalarinin elek aralarinda interpolasyonla bulunmasi gerekiyor — dort elekle bu yeterli ama hata payi buyur.

Bir baska aci: Cevre Sehircilik 2019 genelgesi raporda "minimum elek serisi" listesi vermiyor ama "tam gradasyon egrisi" ifadesi koymus. Bu cumle hukuken yorumlanir: "tam" demek 4 elek degil, en az iri-orta-ince kisim kapsayan saglam bir set. Dort elekle "tam egri" cikmaz, kismi egri cikar.

Eger bir muhendis 4 elekle rapor cikarip "tam gradasyon" diye imzalarsa hukuken sorgulanabilir. Bunu zemin etut sartnamesi gozden gecirildiginde fark edenler az.

Dort elek dort elemandir, sekiz elek seksen emek. Patron seksen TL'lik elege para vermek istemiyor.

Yapi denetim raporlarini incelerken benim pratigim su: gradasyon egrisinde 5'ten az nokta varsa rapor "yetersiz veri" gerekcesiyle iade edilir. Bu cogu zaman 4 elek koyup ust elege "100" alta "0" yazma alistigim manipulasyon. Egrinin ucundan ucuna 5+ gercek nokta olmali.

Murat abi senin gozlemin sektorel bir gercek. Sahanin de mudahalesi gerekir.

Trabzon'dan selam. KTU'de zemin lab'inda asistanlik yapiyorum, akademik tarafta 11 elek standardimiz var (4", 2", 1", 3/4", 3/8", #4, #10, #20, #40, #100, #200). Bunu son zamanlarda Karadeniz bolgesinde sahaya inip lab'larla calisirken cogu yerde 4 elek gorvuyorum, sok oldum.

Sebep maliyet — bir lab kuruyor, 4 elek + sallama makinesi alip baslayabiliyor, kabaca 25-30 bin TL. 11 elek kurmak 80-100 bin TL'ye cikar. Kucuk lab'lar bu yatirimi yapmiyor, ana bir guzel cuzce sondajla geliyor.

ktu_zeminci_harun yazdi:

kabaca 25-30 bin TL

Harun, evet maliyet meselesi. Patron geldigim cografyada (Ic Anadolu, Karadeniz bagi) lab'larin cogu kucuk olcekli aile isletmesi, yatirim yapmaya cesaretsiz. Ama bu yatirim eksikligi sahaya geri donuyor, raporlar yetersiz oluyor, projeler bunun uzerine kuruluyor.

Ben sondaj firmasi olarak kendi bunyemde mini bir lab kurmayi dusunuyorum, bu konusmada karar verdim. En azindan saha bazli on tarama yapalim, "iri fraksiyonun ne kadar oldugunu" en az bilelim.

Murat abi, bunyene 8 elekli set kurabilirsin, Konya'da bizimle calisan tedarikciden referans verebilirim ozelden. Saha lab'inda kurulu set olur, kabaca on tarama yapar, gercek lab analizi icin numune yonlendirir, bu hem hizlilik hem maliyet acisindan iyi olur.

Bizim Manisa lab 7 elekli — #4, #10, #20, #40, #60, #100, #200. Iri kisim icin 4 elek var: 1", 3/4", 3/8" + #4, ihtiyac olunca takiyoruz. Toplam 11 elek listemizde. Bu yeterli sayilir mi Burak abi?

manisa_jr yazdi:

7 elekli — #4, #10, #20, #40, #60, #100, #200

Manisa, 11 elek listesi yeterli, hatta iyi. Iri kisim icin 1.5", 1", 3/4", 3/8", #4 olsa daha iyi olurdu ama mevcut set ASTM D6913'un standart "tam serisini" karsiliyor. Ezgi'nin dedigi log-aralikta 2 nokta kuralina uyuyor.

Murat'in gozlemine donersek: cevap "minimum 8 elek" olmali, "4 elek" sektorel kotuluk. Standart ucu (1.5", 3/4", 3/8") ve ince ucu (#10'dan #200'e 4 elek) ile asgari saglam set kurulur.

Ozet aldim: minimum 8 elek (Mehmet abi, Burak), log-aralikta 2 nokta kurali (Ezgi), Cevre Sehircilik "tam egri" ifadesi 4 elekle saglanmaz (Deniz), saha lab'i kurmak icin Begum'un tedarikci referansi (ozelden). Tesekkurler arkadaslar.

Bu konuyu Karadeniz Sondajcilar Dernegi gunde gundeme alacagim, kucuk lab'larla diyalog kuralim.