Selam herkese, akademik bir tartisma acmak istiyorum cunku bu konu son TUBITAK projemizde tekrar tekrar onumuze geldi.

Mevcut protokol: ASTM D1883, AASHTO T-193 ve TS 1900-2:2006 hepsi soaked CBR icin 96 saat suda bekletme istiyor. Bu sure 1940'larda Porter'in California'da yaptigi orijinal calismalardan miras. Ama bizim Ankara kili numunelerinde (LL=52, PI=28, CH-CL sinir bandi) son 18 ayda 50 numune uzerinde sisme egrisini saatlik takip ettik. Sonuc: sisme 96. saatte tamamlanmiyor, 168-216 saat (7-9 gun) bandinda asimptota ulasiyor.

Numunelerin yarisinda 96 saat sonundaki sisme, 9 gun sonundakinin sadece %62-71'i. Yani 96 saat bittiginde test "tam soaked" durumda degil, half-soaked diyebilirim. CBR degeri de bu yuzden gercek en kotu hali yansitmiyor — 96 saat CBR ortalama %8.4, 9 gun CBR ortalama %5.7 ayni numunelerde. Yaklasik %32 dusus.

Sorum: ASTM/AASHTO/TS protokolu sisme egrisi tabanli kriter koymuyor (son 24 saatte 0.05 mm/gun esigi BS 1377-4'te var ama TS'de yok). Kabul testlerinde 96 saati sabit alip yuksek plastisiteli killerde belirgin overestimation yapiyor olabilir miyiz? Ne dersiniz, protokol revize edilmeli mi?

Ezgi, sorun gercek ve uzun zamandir benim de gozlemledigim bir uçurum. 17 yillik kariyerimde ozellikle Polatli civari yuksek plastisiteli killerde 96 saat sonundaki sisme okumalari hala duser tarzda devam eder. Test bittiginde dial gauge hala oynar, biz raporu kapatiriz.

BS 1377-4:1990 madde 7 zaten bu sorunu gormus: "soaking continues until swell rate < 0.05 mm/24h or 4 days, whichever is longer". Yani 4 gun minimum, ama gerekirse uzatilir. ASTM D1883 ve TS 1900-2 bu inceltmeyi yapmiyor, sabit 96 saat veriyor. Pratikte bizim labda yuksek PI numunelerde BS'in dilini kullanip uzatma yapariz — ama bu sozlesmesel cumle yok ise tartismali kalir.

Ezgi'nin verisi (50 numune, %32 ortalama dusus) protokol revizyonuna ciddi argumandir. TSE TK 03 Insaat Mh komitesine yazili oneri vermek bence yerinde olur.

MAYilmaz_Inz yazdi:

BS 1377-4:1990 madde 7 zaten bu sorunu gormus

BS'in formulasyonu zarif: "swell rate < 0.05 mm/24h or 4 days, whichever is longer". Tek satirla hem minimum sure hem fiziksel kriter koymus. ASTM/AASHTO bu adimi atlamis, tarihsel sebebi ise pratiklik — 1940'larda California Highway Department proje akisinda 96 saatlik sabit pencere isletmek kolay olmustu, sisme egrisini saatlik takip etmek o donemde deger maliyetli idi.

Bugun dijital dial gauge (data logger entegreli) ile sisme egrisi gercek zamanli alinabiliyor. Teknolojik olarak BS yaklasimi her labda uygulanabilir. Yani 1940'lar pratikligi 2027'de bahane olmaktan cikti.

KGM tarafinda ben de bu mevzuya tanikim. KTS Kisim 400 madde 408 "96 saat soaked" diye sabit yazar, BS'teki kriter yoktur. Saha ekipleri raporu 96 saat sonra kapatir, sisme hala devam etse de.

Pratik sonuc: yuksek plastisiteli kil subgrade'lerde kabul testi geciyor, ama 6-12 ay sonra kaplama catlamaya basliyor. Sebep aranirken "kompaksiyon yetersiz" denip yuklenici suclanir, gercek sebep ise testin kil mineralinin gecek kinetigini yansitmamasi.

Ezgi'nin TUBITAK verisi ile yazılı oneri hazirlanirsa, KGM AR-GE Daire Baskanligi'na da kopya gondermek lazim, KTS revizyonuna girer.

Ezgi, Polatli ve Kazan civarinda biz de benzer veri toplamistik 2023-24 doneminde, ama 50 numune kadar buyuk bir set degildi. Bizimkisi 22 numune, 9 gun ortalama dusus %28-35 bandinda — seninkiyle uyumlu.

Bir not: yuksek plastisiteli killerde sisme kinetigi sadece kil mineraline degil, baslangic su muhtevasina ve kompaksiyon enerjisine de bagli. Modifiye Proktor'la sikistirilmis numunede bosluk orani daha dusuk, su giris hizi yavasliyor, sisme tamamlanmasi 9 guncu de asabiliyor. Standart Proktor numunede 5-6 gun yetebilir.

Yani protokol revize edilirken tek bir sabit sure (mesela "168 saat") koymak yerine BS'teki dinamik kriter (sisme orani esigi) daha bilimsel olur.

Akademik tarafdan ben de katki yapayim. ASTM D1883'un son revizyon goruslerinde (D18 komite) bu konu 2019'da gundeme gelmisti, ama "test suresi uzamasi laboratuvar isleyisini agirlastirir, kabul testi suresini gerier" gerekcesi ile reddedilmisti. Yani teknik degil operasyonel itiraz galip geldi.

Avrupa tarafinda TC 396 (Geotechnical investigation and testing) komitesinde ise sisme egrisi tabanli kriter onerisi 2022'de tartismaya acildi, 2025 sonunda EN 13286-47 revizyonunda muhtemelen yer alacak. Yani Avrupa onumuze gecmis durumda, biz TS olarak EN harmonizasyonuna giderken bu yenilik gelir zaten.

Ezgi, eger TSE komitesine oneri yazacaksaniz, EN 13286-47 revizyon taslagini referans almak yerinde olur — Turkiye'nin EN harmonizasyon yukumlulugu var, bu argumanla itiraza yer kalmaz.

TCDD tarafinda da YHT balast altligi icin ayni soruyu yasiyoruz. Bizim teknik sartname TS EN 13286-47 referansli, Avrupa revizyonunu beklemek icin sebep var. Ezgi'nin verisi guzel bir on-isaret.

Bir pratik not: 9 gun bekletme laboratuvar tezgah isgalini iki katina cikariyor. Lab kapasitesi 30 numune/hafta'dan 15'e duser. Bu maliyet musterilere yansir. Protokol revizyonu yaparken bu operasyonel yuke karsi otomatik dial gauge + sisme kinetigi tahmin modeli (mesela ilk 48 saatten son sisme tahminleyen regresyon) calismasi yapmak gerekir, aksi halde lab sektoru itiraz eder.

Killerimiz 9 gun sisiyor, biz 4 gunde rapor kapatiyoruz. Yolun sismesi de 6 ay sonra basliyor, biz suclu ariyoruz. Hayatin hep bir asimptotuna yetisemiyoruz galiba.

Baris'in dedigi tahmin modeli fikri cok yerinde. Bizim AR-GE grubunda gecen yil bunu calistik aslinda — 24 numuneden ilk 72 saatlik sisme egrisini logaritmik fit ettik (h(t) = h_inf * (1 - exp(-t/tau))), tau parametresinden sisme zaman sabiti cikti. Tau<48h ise 96 saat yeterli, tau>72h ise uzatma gerekli — boyle bir karar agaci kuruluyor.

R^2 ortalama 0.94, fena degil. Ama validasyon icin daha buyuk dataset lazim, Ezgi'nin 50 numuneli set bunun icin altin degerinde. Birlestirip ortak makale yazma fikrine acigiz.

konya_arge_begum yazdi:

tau parametresinden sisme zaman sabiti cikti

Begum, bu ortak calisma fikri harika. Bizim 50 numune Polatli-Kazan-Sincan kaynakli, sizin 24 numune muhtemelen Konya-Karaman bolgesi farkli kil mineralojisi olabilir. Birlestirildiginde Anadolu kil populasyonunu daha iyi temsil eden bir tau-dataseti cikar.

Ben veri setini tezkonom oldugundan paylasamam ama de-identified ozet istatistikleri ve sisme egrisi parametre tablosu paylasabilirim. Sizden de benzer format gelirse, ortak fit yapariz, makaleyi de Geotechnical Testing Journal'a yollariz. Sonra TSE komitesine de bu basilmis veriyi referans olarak gondeririz.

Yapi denetim tarafindan ekleyeyim: biz mevcut sartnameye gore 96 saat'i gormezsek raporu reddederiz. Bu cok net bir kabul/red kriteridir bizim icin. Eger lab "9 gun beklettik" derse, sartnameye uymadigi gerekcesiyle iade ederiz — ironik ama boyle.

Yani protokol revize edilene kadar laboratuvarlar 96 saat'le sinirli, asma yetkisi yok. Revizyon ne kadar acil olursa olsun, bireysel labin kendi inisiyatifiyle uzatma yapmasi yapi denetim sureci tarafindan cezalandiriliyor. Bu ironi calisma grubunun yazısinda mutlaka gecsin.

KTU'dan selam, akademik tartisma yakindan takip ediyorum. Karadeniz killerimizde (genelde illit-klorit baskin, plastisite orta) sisme kinetigi daha hizli, 72-96 saatte asimptota yaklasiyor. Yani protokol revizyonu Anadolu'nun her kil tipi icin tek tip cozum getiremeyebilir.

BS'in dinamik kriter yaklasimi (sisme orani < 0.05 mm/24h) bu yuzden daha akilli — kil tipinden bagimsiz, fiziksel olarak "sisme tamamlandi mi" sorusuna cevap verir. Kit yumusak killer 4 gunde kapatabilir, sismeli killer 9 gun bekleyebilir. Tek olcek yok.

Harun'un Karadeniz notu cok yerinde — sabit sure herkesi memnun etmez, dinamik kriter daha objektif. Cagri'nin yapi denetim ironi de aynen, mevcut sistem revize edilene kadar inisiyatif yok.

Ozet planim: Ezgi + Begum ortak makale yazsin (TUBITAK verisi + Konya verisi birlesik), Geotechnical Testing Journal hedef. Yayindan sonra TSE TK 03 komitesine resmi oneri (BS dinamik kriter format), kopya KGM AR-GE ve TCDD Yol Daire Bsk'na. EN 13286-47 revizyon takvimini Ayse takip etsin, harmonizasyon argumani ile destekleriz.

Bu tur protokol degisiklikleri 2-4 yil surer Turkiye'de, sabir gerek. Ama veri solid oldukca yurur.

Mehmet Ali abi, plani not aldim, hepinize tesekkurler. Begum ile bu hafta veri formati uzerinde anlasacagiz, makale taslagini Mart sonuna cikaririz. Ayse abla, EN 13286-47 revizyon takvimini bana atar misin, refeans bolumune koyacagim.

Cagri abi, yapi denetim tarafini da makalede "current regulatory inertia" baslikli bir dipnotta gecerim — sistemsel tikaniklik kismi yazinin sosyal-teknik boyutunu zenginlestirir.

Saha tarafindan Okan abi, KGM Karayolu AR-GE Daire Bsk'na ozel kopya nasil yollanir, format konusunda yardim edermisin yayindan sonra?

Ezgi, KGM AR-GE'ye bilimsel makale gonderim formati var, EBYS uzerinden resmi yazi ile gider, ekinde makale PDF. Yayindan sonra benim uzerime kalsin, gerekli sablonu sana atayim. Iletisim icin yetkili sef tanidigim, on yazi guvene konsa kapaklanir.

Forumun bu tur bilim-sartname kopruleri kurmasi guzel sey. Devam.