Arkadaslar Corlu OSB sahasinda yine bir sorun, yardiminizi rica edecegim.

Saha sikistirma kontrolunde Speedy moisture meter (kalsiyum karbur tepkili, ASTM D4944) kullaniyoruz. Hizli, 5-7 dakikada saha su muhtevasi okumasi veriyor. Ayni numuneden lab'a gelip oven kurutuyoruz (TS 1900-1, 105 derecede 24 saat). Iki sonuc arasi sistematik %1.5-2 fark var: Speedy hep yuksek, oven hep dusuk. 12 noktada kontrol ettik, hep ayni yonde fark.

Yuklenicinin saha ekibi "Speedy dogru, anlik degeri veriyor, oven'da numune kuruyana kadar atmosferden ekstra nem alıyor olabilir" diyor. Lab teknikeri "Speedy kalibrasyonu numune tipine baglidir, biz oven'a guveniriz" diyor. Kompaksiyon kabulu icin hangi sonuca gore karar vermeliyim — saha yapan zaten Speedy ile %optw saglandi diyor, lab kontrolune baktigimda %optw'den 1.5 puan yukarida. Bunlar farkli kararlar veriyor.

Tecrubeniz ne diyor, hangisini referans alalim?

Egemen abi, klasik Speedy-oven cakismasi. TCDD lab'inda biz yillarca bunu yasadik, sebebi cogunlukla tek bir sey: numune tipine gore kalibrasyon farki.

Speedy'nin kimyasi su: kalsiyum karbur (CaC2) numunedeki suyla reaksiyona girer, asetilen gazi (C2H2) cikarir, gaz basinci olculur, kalibrasyon egrisinden su muhtevasi okunur. Reaksiyon tam olabilmesi icin numune ince ufalanmis olmali, organik veya jipsli zeminde reaksiyon tam olmaz, sonuc dusuk cikar. Killi zeminlerde ise su zeminin icinde "tutuk" olabilir, Speedy onu okuyamaz, sonuc yine dusuk cikar genelde.

Sizinki tam tersi — Speedy yuksek. Bu durumda iki sebep akla geliyor: (1) numune yeterince ufalanmamis ve "icindeki" su yerine "dis yuzey" suyu fazla okunuyor, (2) Speedy cihazi kalibrasyonu eski, AASHTO T 217 referans cizelgesinden kaymis. Once cihazin son kalibrasyon tarihine bak.

Egemen, lab tarafini birincil kabul etmek bizim eski okul yaklasimimiz, hala dogru kabul ediyorum. Oven ASTM D2216 standardina gore 105 derecede 24 saat, bu uluslararasi kabul gormus referanstir, tartisilmaz. Speedy hizli ama "field-expedient" yontem, yani sahada karar vermeyi mumkun kilan bir yardimcidir, son sozu degildir.

Speedy ile oven arasi fark kabul edilebilir bandi su sekilde: ASTM D4944 ekinde "+/-1.0 perçent" Speedy precision verilmis. Sizdeki %1.5-2 fark bunu gecmis, yani Speedy okumalariniz ya cihaz kalibrasyonu kaymis ya prosedur hatasi var. Lab degeri ile karar verin, yukleniciye yazili gorus yazin: "kompaksiyon kabulu lab oven su muhtevasi degeri uzerinden yapilacaktir, Speedy okumasi bilgi amaçlıdır."

Bir de hatirlatma: numuneyi labe getirirken nem kaybetmeden tasimak lazim, plastik torbada cift katli, agzi sikica baglanmis, dort saatten uzun beklerse buzdolabi. Bu zinciri tutmazsaniz oven da yanilir.

MAYilmaz_Inz yazdi:

kompaksiyon kabulu lab oven su muhtevasi degeri uzerinden yapilacaktir

Mehmet Ali abinin formulasyonu KGM denetimimizde bizim de kullandigimiz dil. KTS 400'de spesifik olarak "saha hizli olcumler dogrulayici amaçlıdır" yazar, kabul kriteri lab degeridir.

Egemen, bir de mikrodalga kurutma yontemi var (ASTM D4643), Speedy ile oven arasi bir hizli yontem. Mikrodalga firinda 700 W ile 3 dakika periyotlarla agirligin sabitlesmesine kadar kurutursun. Toplam sure 15-20 dakika, oven kadar dogru, Speedy'den daha guvenilir. Sahada elektrik varsa kurulabilir, kucuk lab koses olarak.

Egemen, sistematik sapma "hep yuksek" oldugu icin neredeyse kesin Speedy kalibrasyonu. Random olsa numune-numune farki olurdu, ama 12 nokta hep ayni yonde — bu istatistiksel sinyal cihaz kayma demek.

AASHTO T 217 ekindeki kalibrasyon prosedurunde standart kalibrasyon orneklerinin (bilinen su muhtevali kuru kum + tartilmis su) cihazda kontrol edilmesi yili bir kere zorunlu. Sahanin Speedy'sinin son kalibrasyon tarihini sor, bir yildan eskiyse cihazin hatasi belli, yenisi getirilmeli.

"Yaklasik" yasagimizi burada da uygulayalim — "yaklasik %18 Speedy diyor" diye karar verilmez, dogrulanmis cihaz okumasi referans olur.

Bilimsel taraf: Speedy'nin dogru calismasi icin numune sicakliginin 20-25 derece arasinda olmasi gerekiyor. Sicak gunde sahaden gelen numune 35-40 derecede ise CaC2 reaksiyonu hizli tamamlanir, ama gaz hacmi (PV=nRT) sicakliga bagli olarak yuksek okunur — sonuc yuksek cikar. Egemen, Eylul Corlu'da gunduz vakti olcum yapiyorsaniz numune sicakligi yuksek olmus olabilir.

Cozum: numuneyi golgede 10 dakika dinlendirin, sicakligin oda sicakligina inmesini bekleyin, sonra Speedy'ye koyun. Bu prosedur ASTM D4944 madde 8.3'te aciktan yazar ama saha ekipleri atlar.

zeminci_burak yazdi:

numune sicakligin 20-25 derece arasinda olmasi gerekiyor

Burak, bu cok aydinlatici. Eylul ortasindayiz, sahada hala gun ortasi 28-30 derece. Numuneleri direkt aliyoruz, Speedy'yi dolgu uzerinde caligor cuvalin yaninda yapiyor ekip. Sicaklik etkisi devreye girmis olabilir.

Mehmet Ali abi, Okan abi — pazartesi yuklenicinin saha ekibine bir teknik brifing yapacagim, kompaksiyon kabulu lab oven uzerinden yapilacak diye yazili duyurusu cikaracagim. Speedy okumasi sahada ic karar icin kalir. Cihazin son kalibrasyonunu da sorgulayacagim, Burak'in sicaklik notu da prosedure girecek.

YHT Ankara-Sivas'ta biz Speedy'yi tamamen biraktik 2022'den beri, mikrodalga kurutmaya gectik. Saha yaninda kucuk bir konteyner lab'da 600 W mikrodalga + 0.01 g hassas terazi var, 18 dakikada sonuc. Speedy ile uc yil yasanan tartismalardan sonra patron "iki cihaz bedeli ne ediyor cozelim bu sorunu" deyince mikrodalgaya gectik.

Mikrodalga'nin bir riski: organik veya kil mineralinde yapisik su (interlayer water) varsa over-dries olabilir, oven'dan biraz yuksek cikabilir. Ama %0.5'i gecmiyor genelde, kabul edilebilir hata.

Speedy meter speedy oluyor ama dogruluk yarisi degil ki bu, 100 metre deyince herkes hizlisini istiyor, sonra agliyoruz olcum kayinca.

Bir de jeolojik faktor: Trakya bolgesi Marmara kenarinda alkali zeminler yaygin, kalsiyum karbonat (CaCO3) iceriyor olabilir numune. Speedy reaksiyonu CaC2 + H2O bazinda iken, numunede serbest CaCO3 varsa minor side reaksiyon ekleyebilir, gaz hacmi yanilir. Bu az gorulur ama Trakya kireçtasi tortullari icin uyarici sinyal.

Ferhat'in dedigi gibi aktif kil etkili olabilir, Egemen sizin numunenin Atterberg PI'si neydi?

Ankara abi, PI=20 civari, plastisitesi orta. Aktif kil baskin degil ama kalsiyum karbonat acisindan jeolojik etki olabilir, dogru sinyal vermissin. Hidroklorik asit damlasi testi ile bakacagim numuneye.

Egemen kardes, ben TCDD'de 32 yildir bu islerin icindeyim. Speedy 90'larda Almanya'dan getirildi, hizli olsun diye, ama "lab sozu son sozdur" hep boyle kalmistir. Saha muhendisinin Speedy ile lab arasinda secim yapmaya kalkmasi yanlis bir yaklasim — secim yok, lab kabul kriteri, Speedy on-bilgi.

Saha ekibinin "biz Speedy ile sagladik" demesi de hukuken eksiktir. Sozlesmede "kabul oven kurutma ile" yaziyor olabilir cogunlukla, kontrol et.

Otoyol tarafinda biz daimi lab konteyner kuruyoruz buyuk projelerde, oven hep elimizin altinda. Kucuk OSB projelerinde lojistik daha zor oluyor, Speedy zorunluluk haline gelebiliyor. Egemen, bu projede daimi konteyner lab fizibilite var mi? Bir kerelik kurulum maliyeti 80-100 bin TL ama 6-9 ay surecek bir projeye yayildiginda her sample lab'a tasimaktan ucuza geliyor.

osmangazi_helper_derya yazdi:

daimi konteyner lab fizibilite var mi

Derya hanim, OSB altyapisi 14 ay surecek, konteyner lab cok mantikli olur. Bu fikri yukleniciye sunacagim, mikrodalga + analitik terazi + kucuk oven seti olarak. Pazartesi brifingime bunu da koyuyorum.

Herkese cok tesekkur. Ozet: lab oven kabul kriteri (kalibrasyon kayip Speedy degil), numune sicakligi prosedurde tanimli, asit damlasi ile karbonat kontrolu, mikrodalga kurutma alternatifi, daimi konteyner lab teklifi. Forumun etkinliginin bir testi daha — sagolun.

Iyi cikartilmis ozet. Genc muhendislere not: "saha hizli olcumu" hicbir zaman "kabul olcumu" degildir, bunu zihinde net tut. Sahada karar vermeyi destekler, raporda referans ASTM/TS yontemi olur.