Bir sektorel tartismayi acmak istiyorum, foruma gerek var — bireysel proje karari degil, KGM'nin 5-10 yillik yol haritasi.

AASHTO 1993 (CBR/Mr ampirik tabanli, SN denklemi) ile AASHTO ME (MEPDG, Mechanistic-Empirical Pavement Design Guide) arasi gecis ABD'de 2008'de baslamis, eyaletlerin %75'inin Pavement-ME'ye gecmesi 2020'leri buldu. Turkiye hala 1993'te, KGM resmi gecisi yapmadi. zm_cbr_003'te bu konuyu Tuba'nin tasarim itirazi cercevesinde konusmustuk, ama orada bireysel projeydi. Burada genel sektor sorusu: CBR'in rolu mekanistik tasarima gecince ne olur, gecisi hizlandirmak icin Turkiye nasil hazirlanir?

Kendi gozlemim: AASHTO ME'nin lokal kalibrasyonu yapilmadan kullanmak ABD'de bile bazi eyaletlerde sorunlu olmus (Texas DOT 2012 raporu, Florida DOT 2015 raporu). KGM'nin gecisi icin yerli kalibrasyon (LTPP-TR benzeri uzun donem yol takip programi) sart. Ama bu bir on yıl alir minimum. Bu sirada CBR ne olur — tamamen miyadini doldurur mu, yoksa Level 3 girdi olarak kalir mi?

Okan abi, tasarimci tarafindan yorum: AASHTO ME'de CBR Level 3'te varlik sururuyor, "default Mr lookup" tablosuna giris parametresi olarak. Yani CBR dunyada hicbir yerde tamamen yok olmuyor, sadece tasarim hesabinin merkezinden cikiyor. ME'de Mr ana parametre, CBR onun bir tahmin yolu — Level 1 lab Mr testi, Level 2 korelasyon (CBR'dan), Level 3 default tablo (AASHTO Soil Class).

Turkiye gecisi icin yol haritasi uc asamali olmali bence: (1) yerli Mr lab testi tesisi yayilimi (su an 4-5 yer, hedef her bolgede 1), (2) saha LTPP-TR programi (50-100 izleme kesimi, 10 yil takip), (3) Pavement-ME yaziliminin yerli kalibrasyon parametreleriyle resmi onay. Bu uc adim 8-10 yillik bir surec, KGM AR-GE'nin koordinasyonu sart.

CBR bu surecte de hala raporlanir, ama tasarimda Level 3 (default tablo girdi) olarak. Yani CBR olmadan tasarim olmaz, sadece roluk degisir.

TCDD tarafinda durum biraz farkli — UIC ve EN 13242 / EN 13286 cevrelerinde "CBR-tabanli tasarim"dan ziyade direkt elastik modulus + plate load testi standartlari yıllardir uygulaniyor. AASHTO ME zaten bizim icin biraz "geç gelmis Amerika atilim", Avrupa muhasebesinden farkli yol. TCDD AR-GE'de 2020'den beri PLAXIS-axisymmetric modelleri ile dinamik analiz uygulaniyor, yapay zeka ile takviye edilmis Mr profil cikarimi (FWD'den) deneme asamasinda.

Yani Turkiye'de gecis tek bir AASHTO ME yolu degil. KGM AASHTO ME'ye giderken TCDD UIC + DBS yolu, OSB Sanayi Bakanligi kendi yolu — uc paralel modernlesme. CBR'in rolu her uc yolda da Level 3 / yardimci parametre konumuna iniyor uzun vadede.

Akademik bakis: AASHTO ME ile mekanistik tasarima gecis dogada zorunlu degil, sadece bir yol. Avrupa ekolu (CIRCLY, CESAR-LCPC) elastik katmanli analiz yapan farkli yazilimlar kullaniyor; Avustralya AGPT (Austroads Guide to Pavement Technology) ME-benzeri ama farkli kalibrasyonla. Turkiye'nin secimi salt teknik degil siyasi-kurumsal — ABD pratigi mi, Avrupa pratigi mi? KGM tarihsel olarak ABD'ye yakin (KTS'in 1970'lerde AASHO 1962'den uyarlanmasi), TCDD daha Avrupa tarafindadir (Almanya/Fransa demiryolu standartlari).

CBR uluslararasi olarak hicbir yerde olmuyor. Ingiltere TRL 2010'da CBR'i tamamen birakti yeni tasarim icin, ama denetim ve geri-bakim icin hala kullaniyor. ABD'de eyaletlerin yarisi hala CBR raporu istiyor ME'ye geçtikten sonra bile. CBR muhtemelen 50 yıl daha laboratuvarlardan eksilmez, ama tasarimin merkezinden cikar.

Okan, 17 yilda KGM'nin pek cok "yenilik" projesini gordum — bazilari basaril oldu (otomatik dansimetre, 1990lar), bazilari yarim kaldi (FWD'nin yaygin kullanimi, hala 2 cihaz). AASHTO ME gecisi su an "aciliyetiz" kategorisinde gibi gorunuyor ama 5-10 yıl icinde mecburi hale gelecek. Cunku ABD/Avrupa ile birlikte calisan firmalar ME ile tasarim sunmak zorunda kaliyor uluslararasi ihalelerde — KGM'nin gerisi tasiyacak yuk olabilir.

Pratik onerim: KGM'nin 5 yillik AR-GE planinda su uc kalemi acmak — (1) Cyclic Triaxial Mr lab agi (her 7 bolgede en az 1), (2) FWD cihaz sayisi 8'e cikarmak (su an 2), (3) 30 LTPP kesimi izleme programi acmak. Bu yatirim ME gecisi icin temel altyapidir. CBR hala raporda kalir, tasarim merkezi degil.

Genc muhendis arkadaslara: ME'yi simdiden ogrenin, Pavement-ME yazilimi ucretsiz indirilebilir. Pratik tasarim ile akademik bilgi arasi koru.

Mehmet Ali abi'nin 5-yillik plan onerisi cok yerinde. Ben sahada bir gozlem ekleyeyim: yuklenicilerin %95'i AASHTO 1993'u "varsayilan" olarak tutuyor, ME hicbir teklif belgesinde gecmiyor. Idare AASHTO 1993 isterken yuklenici doğal olarak ME'yi konusmuyor, ekonomik olarak da 1993'te kalmak ucuz. Gecisin tetikleyicisi sektor degil, idare olur — KGM bir saatte "2026'dan itibaren ME'ye gecilecek" dese, sektor 12 ayda hazir olur, hizla.

Ama idare bu adimi atmazsa, sektor de atmiyor. Yani sektor-idare donusumu hep yukaridan asagi.

Egemen'in noktasi cok dogru. Ben de TS standartlarina bakinca, TS 1900-2 hala 2006 surumunde, AASHTO 1993 referansiyla. TSE/TMMOB tarafinda da modernizasyon yavas. KGM'nin lokomotif olmasi gerekiyor, TSE arkadan gelir.

Bir teklifim: forum uzerinden bir "AASHTO ME Gecis Talep Mektubu" yazilabilir, KGM AR-GE'ye toplu imzayla gonderilir. Forumun 5000 uyesi var, 200-300 muhendis imzasi sektor talebini somutlastirir. Boyle bir hareket olusturalim mi?

Yaklasik yasak demistik tasarim degerleri icin — sartname guncellemesi de yaklasik olmaz, ya zamaninda yapilir ya bekletildikce sektor donar.

200 muhendis imzasi, 30 yilda 2 cm sartname guncellemesi getirir, hesabi tutar :) Saka bir yana, Deniz'in fikri iyi, ama beklentiyi yari yariya tut.

izmir_geo_deniz yazdi:

forum uzerinden bir "AASHTO ME Gecis Talep Mektubu"

Deniz abla, imzali mektup fikri ciddi degerlendirilebilir. Ben KGM'de bunu icerden de destekleyebilirim. Mehmet Ali abi'nin 5-yıllık plan onerisini icerigine koyariz, Tuba'nin uc asamali yol haritasi cercevesi olur, Ezgi'nin uluslararasi karsilastirmasi (Avrupa/Avustralya alternatifleri) saglikli bir vizyon kismi olur.

Forum uzerinden taslagi hazirlamak icin bir yan konu acabiliriz; bu konuyu kapatip orada toparlasak. CBR'in rolu net: tasarim merkezinden cikar ama saha kalite kontrol/raporlama icin cok onemli kalir, kimse tamamen birakmayacak.

Tasarim merkezinden cikma sureci aslinda zaten yavas yavas oluyor. Ozel sektor ofisleri PLAXIS, KENPAVE gibi yazilimlarla katmanli elastik analiz yapiyor, FWD kullanan ekipler artiyor, NCHRP raporlarini takip eden mezunlar her yıl artiyor. KGM resmi gecisi gec olsa bile, sektor pratiğinde ME-benzeri yaklasimlar zaten sızıyor.

CBR ise lab kalitesi kontrolu, sahada hizli karar (DCP korelasyonuyla), TURKAK akreditasyonu icin standart test olarak 30-50 yıl daha kalir. "Olmeyecek bir parametre" denebilir.

Bir tarihsel perspektif: AASHTO 1993 rehberi yayinlandiginda Ralph Proctor 60 yıl once metodunu gelistirmis ve hala kullaniliyordu. AASHTO 1993 bugun 31 yil oldu, ME ile gecis sancili oluyor cunku 1993 hala "iyi" calisiyor cogu durumda. ME'nin getirdigi mekanistik kazanim yuksek-trafik ve karmasik kaplama sistemlerinde belirgin, ama dusuk-trafik il yollarinda 1993 hala makul sonuc verir.

Turkiye'nin yol agi karisik — D-100/D-200 gibi yuksek trafikli yollar ME'ye uygun aday, koy yolu/il yolu 1993'te kalabilir. Ucur bir gecis yerine "asamali farklilasma" daha realist olabilir.

ankara_zeminci yazdi:

asamali farklilasma daha realist

Ankara abi'nin asamali farklilasma fikri pragmatik. Yol sınıfina gore tasarim metodu — YHT/otoyol/D-100 sınıfı: AASHTO ME (yerli kalibrasyonla); D-200/il yolu: AASHTO 1993 + FWD dogrulamasi; koy yolu: AASHTO 1993 + DCP saha kontrolu. Bu uc asamali farklilasma KGM'nin yol haritasinda da kabul gorur sanırım.

Imzali mektup taslagina bunu da ekleyecegim Okan abi.

Iyi bir kapanis bence. Yan konuyu Okan abi acsin "AASHTO ME Gecis Mektubu" diye, biz oraya yazilim destekliyoruz. CBR bu surecte vefat etmiyor, bilakis saha ve raporlamada konfor parametre olarak kalmaya devam ediyor. Yapilacak isi gorduk.

Bizim 90larda Bayindirlik'tan emekli oldugumda AASHO 1962 hala kullaniliyordu, 1986'da revizyon olunca 5 yıl alismadik. 1993'e gecisi gormedim emekli olduktan sonra ama oğlum söyledi "yine 5 yıl gecti" diye. Simdi ME gelince yine 5 yıl olur mu, yoksa 15 yıl mi? Sektor degisime hep gec uyandi. Ama simdi forumda 200 muhendis imza atarsa Deniz'in dedigi gibi belki bu sefer hizli olur.

Cok tesekkurler herkese. Yan konu acacagim onumuzdeki hafta. Bu konu kapansin, ozet olarak: AASHTO ME gecisi 8-10 yillik yol haritasi, uc asamali yatirim (Mr lab agi, FWD genislemesi, LTPP-TR programi), asamali farklilasma (yol sinifina gore metod), CBR'in rolu Level 3 girdi + saha kalite kontrolu olarak suruyor. Forum kararliligi sektor talebini gostermenin somut yolu olabilir. Murat abi'nin tarihsel perspektifi dogru — sektor hep gec uyaniyor, ama duyurulduğunda hizla doner.

Sarka'nin "30 yilda 2 cm" sakaisi kafamda kaldi ama umutsuz olmamak lazim, biz zorlamasak hicbir sey degismez.