Hocalarim, abilerim — TUBITAK projemde mevsimsel etki bolume 2 yıllik veri topladim, ilginc bir desen gordum, gorus istiyorum.

Konya Karapinar'da ayni jeoteknik birimden (volkanik bozunma kil, ust 3 m) farkli mevsimlerde alinan 64 numune. Yaz aylarinda (haziran-eylul, 28 numune): LL ortalama 52, PI ortalama 28. Kis-ilkbahar aylarinda (kasim-mart, 36 numune, yagmurlu donem): LL ortalama 58, PI ortalama 33.

Yani aynı birimden mevsimsel olarak Atterberg sonuclari 5-6 birim sapma gosteriyor. Bu istatistiksel olarak anlamli (t-test p < 0.01). Sebep tahminim: yaz aylarinda bozunma yuzey kuruyor, smektit interlayer kismi kollaps, geri donüşumsuz LL kaybi olusabilir. Kis aylarinda yağmurla yenilenen su ile tam hidrate halde kalir, LL yuksek.

Sorum: mevsimsel sapma raporlarda nasıl ele alinmali? Saha numune alımı mevsim kayit altina alinmali mı? Lab Atterberg sonucu hangi "duruma" ait: numune alındığı andaki saha durumu mu, yoksa lab'da olan baska bir durum mu? Tasarımcı icin hangi deger temsillidir?

Begum, cok ilginc veri seti. Mevsimsel etki Atterberg uzerinde literatürde Mitchell-Soga 2005 "Fundamentals of Soil Behavior" bolum 8'de "wetting-drying cycle" başlığı altında tartişiliyor — kuruma-ıslanma döngüsü kil mineralinin yapisini değistirebilir, özellikle smektit. Senin gözlemin bu literatürle uyumlu.

Pratik olarak: "lab Atterberg sonucu numune alındığı andaki saha durumunu temsil eder" ana ilke. Çünkü numune saha'dan alındığında o anki nem ve mineraloji yapısı korunur (eger numune dogru paketlendi ise). Lab'da yapılan Atterberg test prosedürüne göre numune yeniden hazırlanır (425 µm elek, distile su ekleme, vs.) ama kil mineral yapısı değişmez genelde.

Tasarımcı için kritik soru: tasarim "en kotu" durumu mu hedefliyor, yoksa "ortalama" mı? Aktif zon icin "en kotu" durumu hedeflemek genelde daha emniyetli — yani senin verisinde kis donemi yuksek LL/PI deger tasarim girdisi olabilir. Ama tasarim disiplinine gore farkli ulkelerde farkli yaklasim.

Begum, Ezgi'nin temel ilkesi dogru — numune alındığı andaki saha durumunu temsil eder. Ek bir yorum: senin %50-60 LL araliginda smektit baskin numune oldugunu varsayıyorum. Smektit aktif zonda (ust 2-3 m) gercekten mevsimsel kuruma-ıslanma'dan etkilenir, derin numunelerde (>3 m) bu etki azalir.

Pratik tasarim yaklasim: aktif zon (ust 2-3 m) icin mevsimsel sapma uyari notu rapora eklenir. "Yaz numune verisi: LL 52, PI 28; kis numune: LL 58, PI 33. Aktif zon mevsimsel sapma 5-6 birim, tasarım icin konservatif kis verisi tavsiyesi." Derin numuneler icin tek deger kullanilir.

Saha numune alımında mevsim kayit kritik — sondaj log standardına eklenmesi gerekir. Mevcut TS standartlari sadece tarih istiyor, ama mevsim ve saha nem durumu (kuru/nemli/sature) ek bilgi olarak loga not duşulmeli. Bu cok yararli pratik.

MAYilmaz_Inz yazdi:

Aktif zon (ust 2-3 m) icin mevsimsel sapma uyari notu rapora eklenir

Mehmet abi, derin vs aktif zon ayrimi cok netletici. Verimi tekrar bolduğumde gercekten boyle desen var — ust 2 m numunelerde mevsimsel sapma 7-8 birim, 3 m'de 4-5 birim, 4 m'de < 2 birim (statistik anlamsiz). Yani aktif zon sınırı yaklasik 3 m bizim Karapinar bolgesinde.

Tasarım onerisi olarak "ust 3 m aktif zon, mevsimsel kis verisi tavsiye" diye rapor yazacagim. Sondaj log standardina mevsim + saha nem kayit eklemek onerisi TMMOB'a gondereceğim — somut katki.

Begum, Izmir tarafinda da benzer mevsimsel etki gozlemledim — Bornova civari smektit zeminde yaz-kis Atterberg sapmasi 4-5 birim. Senin sayisalin biraz daha yuksek (5-6 birim), Konya Karapinar daha kontinental iklim oldugu icin kuruma-ıslanma siddeti daha buyuk.

Ek bir pratik: numune alindigida nem muhtevasini sahada hizli ölcum yapmak (mikrodalga firin yontemi, 15 dk) sonradan lab'da Atterberg ile birlikte deger alirsa, numunenin "saha hidratasyon durumu" karakterize edilir. Bu sayisal kayit tasarimcı icin ek bilgi olur, mevsimsel sapma yorumlanabilir.

Begum, ITU lab tecrubemden ek: senin gozlemledigin mevsimsel sapma "irreversible" mi yoksa "reversible" mi sorusu kritik. Eger numune yaz alındığında LL=52 cıktı, sonra lab'da yeniden tam sature edip 7 gun bekleyince LL=58'e geri dönerse, sapma reversible. Eger LL=52 sabit kalir, irreversible — yapısal değisiklik var.

Bu deney 2-3 numuneye yapilirsa mekanizma netleşir. Reversible ise mevsimsel etki "saha sat. derecesi" sorunu, irreversible ise yapısal kuruma kollaps sorunu. Tasarim yaklasimi farkli olabilir iki durumda.

Ayse ablam, reversible/irreversible deneyini hic dusunmemistim, cok onemli soru. 4 numune secip yaz aliminin lab'da yeniden sature edip 7 gun bekleme sonrasi Atterberg yapacagim. Eger LL=52'den LL=57-58'e geri donerse reversible (saha kuruma'ya bagli), sabit kalirsa irreversible (yapısal kollaps). Onemli mekanizma teyitliği olur.

Bu sonuc TUBITAK proje raporuna ek bolum olur. Ezgi ablamin onerdigi Mitchell-Soga 8. bolum referansi tartisma cercevesi sağlar.

Begum, KTU'da Karadeniz tarafinda mevsimsel etki daha az gozlemlenir cunku iklim daha sabit nemli, yaz-kis kuruma-ıslanma siddeti dusuk. Konya kontinental iklimi mevsimsel etkinin guzel laboratuvari aslinda — Türkiye icinde mevsimsel sapma haritasi cikarmak icin değerli veri kaynağı.

Lisans dersinde bu konuyu islerken senin Karapinar verisi pratik ornek olur, mevsimsel etkiyi sayisal gostermek ogrenciye etki yapar. Paylasırsan referans veririm.

Yaz numune alirsan zemin uzulmus, ben suya hasretim diyor, LL dusuk. Kis numune alirsan zemin neşeli, ben suya doydum diyor, LL yuksek. Begum bu zeminin psikolojisini cözmüş.

sarkayasinegi yazdi:

Begum bu zeminin psikolojisini cözmüş

Sarkayasinegi, esprili ama mekanizmayi guzel paketliyor — kil mineralinin "psikolojisi" demek yanlış değil, sistemin tepkisi su muhtevasina göre. Ayse ablamin onerdigi reversible/irreversible deneyi tam olarak bu "psikolojinin" kalici mı geçici mı olduğunu sayar.

Suat olarak Ankara tarafindan: Ankara Yenimahalle'de 2017-2018 mevsimsel veri topladık, Begum'un Karapinar verisinden farkli — sapma sadece 2-3 birim. Sebep: Ankara kili daha illit baskin, smektit dusuk. Smektit baskinligi mevsimsel etkiyi yukseltici faktor, illit dayanikli daha.

Begum'un veri seti ile bizim Yenimahalle veri birleştirilirse "mevsimsel sapma vs kil mineralojisi" iliskisi cikar, Türkiye genelinde "aktif zon karakterizasyon haritası" temeli olur. Bizim verimizi paylasırsam projene katki olur mu?

Suat abi, evet kesinlikle paylasınız, projemin ek bolumu olur. Mevsimsel sapma vs mineraloji iliskisi cok yararli sonuc verir. Karapinar smektit baskin (yuksek sapma), Yenimahalle illit baskin (dusuk sapma). Trabzon iklim sabit (Harun verisi), bu uc bolgenin karsilastirması güzel ucgen olur.

Ezgi ablam, ITU'dan Marmara bolgesi mevsimsel veri ekleyebilir misin? Bornova'dan Deniz ablam, Aliaga veya Bornova mevsimsel veri var mi? Çoklu bölge veri seti makale icin guclu olur.

Begum ablam, Manisa'da mevsimsel veri sistematik toplamadim ama lab arsivinde 2023-2024 sondajlarinin tarihleri ve sonuclari var. Ust 2 m numuneleri ayiklarsam mevsim-LL eslesmesi cikarabilirim, Manisa volkanik temele yakin alüvyon kil verisi olur. 1-2 hafta surede hazirlayabilirim.

Yapı denetim acisindan: mevsimsel etki rapor formatinda hicbir zaman gormedim. Mevcut raporlar sadece "Atterberg LL=X, PL=Y, PI=Z" yaziyor, mevsim veya saha nem durumu kaybit yok. Begum'un onerdigi sondaj log standardına mevsim + saha nem eklemek pratik iyilestirmedir.

TMMOB sablon onerisinde "numune alımı mevsim ve saha nem durumu" alanı eklenirse, gelecek raporlarda mevsimsel etki sistematik takip edilir, tasarim disiplini yukselir. Begum'un projesi bu eklemeye delil veri sağlar.

Sondajci tarafindan: numune alımında mevsim ve saha nem kaybit kolay yapilabilir, ek maliyet sıfır. Sadece sondaj log formatına bir satir eklenmesi yeter. Ben bu uygulamayi yarın baslayim, log'a "alım mevsimi: ilkbahar/yaz/sonbahar/kis" ve "saha nem: kuru/nemli/sature" sutunu eklerim. Begum'un projesine katki olur, ekibim icin lab disiplini somut hale gelir.

Ozet, tartisma cok zengin oldu:

1. Mevsimsel sapma 5-6 birim Karapinar smektit (proje verisi)

2. Aktif zon ust 3 m, derin numuneler etkilenmiyor (Mehmet abi)

3. Reversible/irreversible deney mekanizma teyit (Ayse ablam)

4. Saha nem hizli olcum mikrodalga (Deniz ablam)

5. Mineraloji-mevsim iliskisi: smektit yuksek sapma, illit dusuk (Suat abi, Yenimahalle verisi)

6. Iklim etkisi: kontinental yuksek, sabit nemli dusuk (Harun, Karadeniz)

7. Çoklu bölge veri toplama: Konya + Ankara + Manisa + Marmara birlestirme

8. Sondaj log standartına mevsim + saha nem eklenmesi (Cagri abi, Murat abi)

9. TMMOB sablon onerisi guclu argümanli olur

Tesekkurler herkese, projem ciddi katki aldi.