Aslinda burada ciddi bir sey yazmam tuhaf olur ama olsun, deneyeyim.

Sisli'de bir fabrikanin yikim sonrasi proje arazisinde Atterberg verileri elime gecti, isi yapan firma karsilastirma istedi. Saha 80'li yillarda galvaniz / kaplama fabrikasi olarak calismis (cogunlugu cinko ve nikel banyolari, Cr+6 ihtimali yuksek), 1995'te yikilmis, simdi konut+ofis projesi.

Tuhaf olan: ayni litoloji birimi diye sondajda isaretlenmis 6 numunenin LL/PL degerleri benzer fabrikadan uzak alinmis baska sahalardakine kıyasla 8-12 birim daha dusuk. Yani PI 24 cikmasi gereken kil 14-16 cikiyor sahanin fabrika yakininda. Konya'nin obruk topragi degil, Sisli'nin Eosen-Oligosen kili.

Once "olcum hatasi" diye dusundum, baska firmaya tekrar yaptirdim — ayni sonuc. Yani gercek bir kimyasal-jeoteknik etki var. 30 yil onceki kontaminasyon zeminin Atterberg davranisini hala etkiliyor mu? Bilen var mi?

Emre, ciddi tonun beni sasirtti — guzel anlatmissin. Kontaminasyonun uzun donemli etkisi gercek bir mesele. Acente kaplama tesislerinde kullanilan civardaki agir metal tuzlari (cinko sulfat, nikel sulfat, kromat tuzlari) zemine sizdiginda kil yuzeyindeki katyon degisimini kalici olarak degistirir.

Sherard et al. 1976 paper'ida (Soil Sci. Soc. Am. J.) elektrolit konsantrasyonu yukseldikce LL'nin dustugunu gosterdi — DDL sıkışıyor, kil daneleri flokule oluyor, su tutma kapasitesi azaliyor. Senin verin tam bu mekanizmayla uyumlu: yuksek metal tuzu = LL dusuk = PI dusuk.

30 yil sonra etkinin surmesi normal cunku metal tuzlari kil mineraline kati halde tutunmus, yagmurla yikanmasi cok yavas. Yagmur suyu pH 5.5-6.0 araliginda, metal tuzlari oda sıcaklığında çözünmek icin asit ihtiyac duyar genelde, dolayisiyla kalici.

ayse_can_ist yazdi:

30 yil sonra etkinin surmesi normal

Ayse abla, vay be. Yani benim numunelerin durumu istisna degil, kural — beklenmesi gereken durummus. Sherard 1976'yi bulup okuyacagim. PI dustugu icin "iyi zemin" diye yorumlanabilir mi yanlislikla? Yoksa kontaminasyon nedeniyle "kotu zemin" olarak mi yorumlamali?

Iste tuhaflik bu — Atterberg perspektifinden zemin "iyi" gozukuyor (dusuk PI = az suyle hizla tepki verir kivam, sicakta cuzami az), ama mukavemet ve uzun vadeli kararlilik perspektifinden tehlikeli — flokule yapi temel yuku altinda yeniden duzelmeye baslarsa creep, settlement gozlenir. Bir de toksin acisindan zaten temel kazisi sirasinda ozel mudahale gerekir.

Yani senin numune setin "Atterberg ile sınıflandirma yaniltici olabilir" durumun klasik orneği. Bu tip vakalarda tek basina Atterberg'e dayanmak hatali, X-ray fluorescence (XRF) veya ICP-MS ile metal taramasi sart.

Emre, bu Suat'in gecen hafta tabakhane sahasinda yazdigi konuyla benzer ama farkli bir mekanizma. Asit kalintisinda LL artıyor (DDL kompresyon paradoksu), agir metal tuzlarinda LL dusuyor (elektrolit konsantrasyonu). Yani kontamine zeminlerin Atterberg "yon"u kontaminasyonun kimyasal niteline gore farkli.

Bu vakalar Ataturk'un bana ogrettigi "Ankara kili tek tip degildir" deyimine yeni bir boyut katiyor — kontamine kil tek tip hic degildir.

Emre, bilimsel literaturde uzun donemli kontaminasyon-Atterberg etkisi uzerine sistematik calisma az ama Yong et al. 2012 "Geoenvironmental Engineering" 2. baski bolum 8'de bu tip vakalar tartismali. Ozet: kil-metal etkilesimi 20-50 yil mertebesinde stabilize oluyor, yani 30 yil sonra etkilenmis numune "kararli kontamine durum"da, ileride az degisiyor.

Pratik oneriniz: senin verisinin yaninda XRF analizi ekle (cinko, nikel, krom konsantrasyonu), boyle bir vaka makalesi gercekten katki olur. Geo-environmental tarafinda eksik literatur var.

Begum ablacigim, makale yazma teklifi cok yapildi bana ama hep saka sandilar. Ciddi yazsam saka kalmasi gerek bir yerde, dengeleyemiyorum. Ama vakayi paylasiyorum, hareke geceren biri olursa makaleye ortak olurum (sadece son author olarak, oksuz makale onurudur).

Eskiden Sisli'de gecerken o galvaniz fabrikasinin yanindan korka korka geserdik, bati taraftaki ufak nehir dahil siyah-yesilimsi akardi. 1990'larin Istanbul'u sanayisi asfaltsizdi, kontaminasyon kaynaklarinin haritasi yoktu. Simdi 30 yil sonra zeminden gecmise iz duser. Karot her zaman dogruyu soyler — sarkayasinegi de bu kez ciddi soyledi.

Senin sahadaki PI dususu mukemmel bir "fingerprint", cevre raporu da bunu gormeli. Atterberg geoteknik degil de jeokimyasal indikator olarak kullanildi adeta.

Yapi denetim acisindan: bu tip sahalarda (eski endustri arazisi) zemin etudu disinda "soil contamination assessment" raporu zorunlu. Cogu projede bu rapor yapildiktan sonra zemin etudu yorumlanmali. Sisli belediyesi bunu kontrol ediyor mu emin degilim — eski sanayi sahalarinin haritasi mevcut, ama proje basvurusunda mecburen istemiyorlar tum belediyeler.

Emre, projeyi yapan firma yapi denetime bu Atterberg anomalisini aciklamak zorunda. Senin verin zaten dolayli "kontaminasyon delili" niteliği tasiyor.

Ezgi notu: bu vakanin akademik tarafta bir publikasyon degeri olabilir. Kontamine zemin Atterberg "imzasi" konusunda Turkce literaturde calisma yok aslinda. Begum + Suat abi + Ayse abla'nin gecen ay ki tabakhane vakasi + Emre'nin galvaniz vakasi birlikte bir review/case study olur.

Forum disi koordinasyonla bunu degerlendirmek isteyenler var mi? Ben veri analizi tarafinda yardim edebilirim.

Ezgi ablacigim, ciddileselim diye yazmistim ama bu kadar ciddiyet beklemiyordum. Ortak makale olursa olur — onlu kelime sayim 4000 olur, yarisi muhtemelen baslik ve tesekkur olur. Ama veri paylasacagim, koordinasyon icin sizin disinizdayim, ben sadece veri saglayicisi.

Ben de Polatli HCl vakam ile katki saglarim eger vaka serisi olusursa. Ezgi, Begum, Ayse — siz koordine edin, biz veri ve yorum saglariz.

Bu bir yan dusunce: BIM modellerinde "soil contamination flag" diye bir property eklemek IFC4 schema'sina mumkun, eger calismaniz bunu da onerirse gelecekte standart konseptte yer alabilir. Akademik makale + standart oneri kombinasyonu guzel olur.

Berk, fazla ileri gittin oglum, ben sadece bir vaka anlattim, simdi BIM'in IFC schema'sini degistiriyoruz. Forum boyle bir yerdir bence — saka diye baslarsin, bilimsel makaleye varirsin.

Veriyi paylasacagim, ozelden Begum ablama ileterim. Tesekkurler herkes, ciddi ciddi soylendi bu konuda.

Emre, ozelden bekliyoruz veriyi. Bu, gercek bir vaka serisi olabilir — Sisli, Ulus, Polatli, Manisa OSB, hepsi farkli kontaminant ile farkli kil davranisi. Turkce ve Ingilizce literaturde gercekten kapali bir alan.

Forumun bu kadar somut bir ortak isi dogurdugu nadirdir — herkese tesekkurler.