Herkese merhaba. TUBITAK projemin yan kolu olarak "smektit icerik indeksi" (smectite content index, SCI) turetiminde PI kullanimi uzerine dusunuyorum, gorus istiyorum.

Baslangic noktasi: XRD ile smektit % olcumu pahali ve zaman alici, cogu lab yapamiyor. Alternatif olarak basit indeks testlerden smektit % tahmini yapilabilir mi? Yilmaz (2006, Appl Clay Sci) metilen mavisi (MBV) ile korelasyon kurmuş, Cokca (2002) SSA ile baglanti vermis. PI'yi dogrudan smektit % tahmini icin kullanmak nasil?

Benim preliminary data: 28 numunede XRD-smektit % ile PI arasinda R2=0.74 log-lineer fit. Fena degil ama cok tukel degil. Mojor sorun: kaolinit baskin karisimlarda PI'ye smektit katkisi golgeli kaliyor, illit-smektit karisimlarinda daha iyi.

Soru: SCI tanimi olarak (a) PI tek basina, (b) PI + MBV kombinasyonu, (c) PI + SSA kombinasyonu, (d) PI + aktivite A = PI/%<2um? Sizin tercih ne olurdu deney eyleriniz acisindan pratik?

Begum, cok ilginc bir sorun. Benim doktorada benzer sey denemistim, tercihim (d) seceneksi: aktivite A = PI/%<2μm. Cunku aktivite kil mineralojisinin en temiz proxy'si: kaolinit 0.3-0.5, illit 0.5-1.0, smektit 1-7 aralik. PI tek basina ince dane yuzdesini gozardi eder, smektit % tahmini icin yaniltici. Aktivite hidrometre gerektirir ama bu zaten standart paketinde olur.

MBV (metilen mavisi) alternatif olarak SSA (specific surface area) ile dogrudan iliskili, ve smektit icin cok daha hassas. Ama MBV cihazi ve titrasyon teknik lab gerektiriyor. Aktivite daha "yaygin kullanilabilir" bir indeks.

ank_ezgi yazdi:

tercihim (d) seceneksi: aktivite A = PI/%<2μm

Ezgi ablam, aktivite yaklasımi bendeki 28 numunede R2=0.86'ya cikiyor. Daha iyi. Tek sorun hidrometre belirsizligi: kil fraksiyonu olcumu ISO 17892-4'te %1-2 kabul edilebilir sapma yaziyor, ama pratikte dispersant tipine (sodyum heksametafosfat vs) bagli olarak %3-5 sapma alabiliyorum. Bu aktivite degerinde %10'luk belirsizlik demek. SCI icin bu kabul edilebilir mi emin degilim.

Begum ablam, ben kombine yaklasimi savunurum: SCI = f(PI, MBV). Aktivite yerine MBV'yi tercih etmem cunku MBV dogrudan kation degisim kapasitesiyle baglantili, smektit icin en fiziksel anlam. Aktivite dolayli bir olcu. Bunun yani sira benim smektit-zengin numunelerimde MBV 0.5-1.5 meq/100g, kaolinitte 0.03-0.1 meq/100g — buyuk dinamik aralik. PI tek basina dogrusal ayirim vermiyor bu skala kadar.

Lab altyapisi sorunu ciddi elbette ama Oda'nin bir deney standardini populerlestirme gorevi var, MBV cihazi 50-70 K TL maliyet, cogu orta lab alabilir.

Ankara kili ic Anadolu smektit+illit karisimi. PI tek basina smektit tahmini icin dusuk cozunurluklu. Aktivite epey yardimci. Golbasi'ndan aldigim 40 numunede A>2 olanlarin hepsi smektit >%30, A<1 olanlarin hepsi smektit <%20. Guzel bir kaba ayirim. Begum, Ankara verimi paylasabilirim projenize.

Ankara abi, harika. Karsilastirmali regional dataset olustururuz. Konya-Ankara-Trabzon-Izmir farkliliklari bolgesel smektit spektrumu verir.

Istanbul jeolojiden: SCI gibi bir indeks tanimi yaparken tarihsel referanslari unutma. Skempton 1953'un aktivite kavramı zaten smektit icerigini kaba tahmin ediyor. Yeni bir SCI teriminin aktiviteye ne ekleyecegini net anlatmak lazim makalede, yoksa "eski sarap, yeni sise" elestirisi gelir. Degisik bir matematiksel form (log PI / log SSA gibi) veya normalize edilmis bir skala (0-100) fark yaratabilir.

zeminci_nurten yazdi:

eski sarap, yeni sise

Nurten ablam, hakli noktayi vurguluyorsun. Skempton aktivitesi zaten yapiyor olayi kaba olcekte. Benim katkim "Turkiye bolgesel ampirik kalibrasyon + kolay olcum kombinasyonu" olacak. Sanki makale basligi "PI ve aktivite tabanli bolgesel smektit indeksi — Turkiye ampirik kalibrasyonu" gibi, yeni teori degil, bolgesel kalibrasyon.

MTA'dan jeoloji katki: biz Turkiye'nin kil mineraloji haritasini 2019'da guncelledik, il bazli smektit yayilimlari var. Iç Anadolu, Orta Toroslar, GAP bolgesi yuksek smektit; Karadeniz-Marmara orta; Dogu Anadolu heterojen. Bolgesel kalibrasyonu bu harita uzerinde yapmak akillica. Resmi veriyi IMO-Jeoloji Muhendisleri Odasi ortak talebi ile sunabiliriz.

Jeofizik tarafindan bir oneri: in-situ yontemlerle de smektit tahmini yapiliyor. Sismik dalga hizlarinda VS30 smektit agirlikli zeminlerde belirgin dusuk, Gamma-gamma sondajinda yogunluk farki. Saha yontemleriyle lab yontemlerini karsilastirmak ilginc ek olabilir. Tez disina tasmaz ise, bir yan calisma.

Begum, pratik muhendis gozuyle degerli is. Tasarimcilar icin "numune smektitik mi degil mi" hizli karari cok istenen bir sey. Sisme basinci, konsolidasyon orani, kompaksiyon davranisinin hepsi smektit oraniyla degisiyor. Basit bir indeks, derin tasarim kararlarina girdidir. Tez bitince muhendislik kismi icin yan bir yonerge cikarirsan, Oda'da cok kullanilir.

Antalya labdan: MBV cihazi bizde yok, aktivite daha erisilebilir. Begum, tez sonucu basit tablo/nomogram cikarsa (A aralik → smektit % aralik), saha muhendisi icin altin olur.

Smektite content index', bende sacma content index, patronlari bu ikisini karistirmasın diye yazili uyari yapmam lazim.

Begum, son bir sey: tez metodolojisinde belirsizlik propagasyonu (uncertainty propagation) bolumu kiy. PI, %<2μm, MBV her birinin olcum belirsizligi var, bunlardan turetilen SCI'nin guven araligi formal olarak hesaplanmali. ISO GUM (Guide to Uncertainty in Measurement) metodolojisi uygun. Jury'de bu sorulur muhtemel.

Ezgi ablam, GUM'u izleyecegim mutlaka. Meltem ablanin MTA haritasi, Ankara abi'nin Golbasi verisi, Fatih'in XRD-MBV karsilastirmasi — bu batcch iyi bir kolektif oldu. TUBITAK raporunda tesekkurler kismina isimleri yazarim. Haberdar edecegim, 6 ayda bir guncelleme.