Arkadaslar, ISRM (International Society for Rock Mechanics and Rock Engineering) Suggested Methods son revizyonunu Subat 2027'de yayinladi. Ulusay editorlugunde, "Blue Book 2027" olarak anilmaya basladi. Bu son revizyon onceki 2014 update'inden ne kadar farkli, bunu tartisalim.

Onemli yenilikler: 1) Punching shear test (kaya icin) sonunda standardize edildi (uzun zamandir taslakti). 2) Dinamik UCS testi icin yeni bir SM yazildi (yuksek hizli yukleme, deprem benzetimi). 3) Sisme testi (swelling) icin guncellenmis prosedur — uc farkli baski sartı (zero swell, axial swell, free swell) net tanimlandi. 4) RQD hesabi icin yeni bir alternatif yontem onerildi (Block Quality Designation — BQD).

KTU'de kaya mekanigi labi olarak biz bu revizyonu cok ciddiye aliyoruz, sablonlari yeniden yaziyoruz. Sektorde bu degisikliklerin etkisi nasil olacak?

Harun, RQD vs BQD karsilastirmasi en ilginç nokta bence. RQD (Rock Quality Designation, Deere 1968) 60 yildir kaya kalite olcusunde kullaniliyor ama eksigi malum: sadece 10 cm uzeri parcalari sayar, parça boyutu tek metrik. BQD (Block Quality Designation) blok hacmi + sureksizlik orientasyonu bilesigi ile bir oran cikariyor — daha 3 boyutlu bir yaklasim.

TUBITAK projemde son 6 ayda 22 sondaj logu icin hem RQD hem BQD hesapladim. Sonuc: kalitesi yuksek kayada (RQD>75) ikisi cok yakin, ama orta kalitede (RQD 25-50) BQD daha dusuk cikar — sureksizlik orientasyonu hesaba dahil oldugu icin gercekci. Tunel projelerinde BQD'nin daha dogru bir gosterge oldugunu dusunuyorum.

Begum, BQD ile RQD karsilastirma calismasini ITU yayin gunlugune gondermeyi dusunuyor musun? Cunku 2027 SM'de BQD sadece "alternative" olarak tanitildi, sektor tercihi henuz belli degil. Turkce literaturde boyle bir karsilastirma cok kiymetli olur, yayin gucu ile sektor pratigini etkileyebilirsin.

Bir de dinamik UCS testi konusunda: KTU'de bu testi yapacak donanim var mi? Yuksek hizli yukleme icin servohydraulic sistem gerekli, MTS marka cihazlari Turkiye'de cok az.

ank_ezgi yazdi:

KTU'de bu testi yapacak donanim var mi?

Ezgi hocam, KTU'de henuz yok. Itfaiye binasi icin 2026'da yatirım talebimiz vardi, kabul edilmedi (4M TL'lik MTS sistemi). 2028'de tekrar deneyecegiz. Su an ODTU'de var (Civil Engineering kaya labi), Turkiye'de baska bilmiyorum. ITU'da varsa duymadim.

Begum'un BQD calismasini ben de duyumlamak isterim, KTU jeoteknik dergisinde yer ayirabiliriz. Konya sonuclarini Karadeniz andezitleri ile karsilastirip ortak yayin yapabiliriz hatta.

1985'te ISRM'in ilk Suggested Methods kitabini Brown editorlugunde almistim, "yellow book" diyorduk. 1979-1981 arasi yayinlanmis SM'lerin toplamasi idi. Sonra 2007'de Ulusay-Hudson "Blue Book" cikti, 2014 update geldi, simdi 2027 buyuk revizyon. 42 yilda 4 nesil dokuman.

Eski yellow book'taki bazi metotlar hala kullanimda, ozellikle PLT (Point Load Test, 1985 versiyonu). 2027 revizyonunda PLT degisti mi?

Ismet abi, PLT 2027'de minor revizyon: 1985'in temel formulu (Is = P/De^2) korundu, ama size correction faktoru (F = (De/50)^0.45) icin yeni bir kalibrasyon onerildi. Eski sabit 0.45 ustel kismi, simdi kaya tipine gore 0.40-0.50 arasi onerilen bir aralik. Karbonatlar icin 0.42, granitler icin 0.48 gibi. Bu pratikte buyuk fark yaratmaz ama akademik olarak daha dogru.

Esas degisiklik PLT cihaz kalibrasyonunda: 2027'de yeni bir minimum kalibrasyon araligi tanimlandi (her 12 ay), eski versiyonda kalibrasyon sıkligi belli degildi.

Iksa tarafindan ilgi cekici nokta: 2027 SM'de "rock mass classification" bolumune Q-system 2007 (NGI) update'i resmi olarak referans alindi. RMR89 (Bieniawski) ve Q-system 2007 ikisi paralel onerildi, secim uygulayici muhendise birakildi. Eskisinden farkli olarak Q-system formul guncellemesi (su iceriginde Jw degerleri yeniden) standart olarak yer aldi.

Iksa derin kazilarda RMR89 yerine Q-system 2007'yi tercih ediyorum son 3 yildir, 2027 SM bunu meşrulastirdi.

Yapi denetim olarak ISRM SM dokumani referans alinan raporlar zaten az geliyor — cogu Turk muhendis hala BS 5930 veya ASTM standartlarina yakin. 2027 SM'in pratik etkisi kaya mekanigi labi olan akademik kurumlarda ve buyuk maden/baraj projelerinde olur, kucuk sahaya yansimasi gec olur.

Punching shear test sonunda standardize edildi haberi guzel, biz cogu zaman bu testi nasil rapor okuyacagimizi bilmiyorduk. Standart format gelince denetim icin de kolaylik olur.

Cagri, biz Ankara'da kaya mekanigi raporu nadir gorduyoruz — cogunlukla Ankara kili uzerinde kil mekanigi iste. 2027 SM benim icin de uzak bir referans, ama proje cesitlilik artiyor son yillarda, oğrenmek lazim.

Harun hocam, KTU'de 2027 SM tanitim semineri yaparsaniz Ankara'dan da katilim olur. Online format mumkun mu?

Suat, planliyoruz aslinda — Mayis sonunda 2 gunluk online webinar duşunduk, hibrit format. Tarih kesinlestiginde TMMOB jeoloji ve insaat odalarina duyuru gondereceğiz. Suat ablanin Ankara grubu da kayit olabilir.

Begum, sen de kaya mekanigi cevirimini anlatabilirsin webinar'da, TUBITAK calismandan kesitler ile.

Yellow book, blue book... ISRM kitap kapagi ile kayayi siniflandirmis. Bir sonraki revizyonda red book bekliyorum, "kaya kirmizi olunca neden patlar" konusu acilir.

Emre'nin renk taklitine gulduk. Aslinda ISRM dokuman serisinde "Green Book" diye bir tane var — 1981 oncesi metotlarin arsivi. Akademik tarafta bilinir, sahada nadir kullanilir. Yani sektor genis dilini bilmeyen ama kitabi kucumseyen Emre'nin gozunden de ironik bir gercek var bu surecte.

Webinar konusuna donelim: Harun ile ortak sunum yapariz, BQD-RQD karsilastirma + Karadeniz andezit ornek seti. Tarih kesinlesince burada paylasirim.

Harun ve Begum'un ortak sunum fikri cok degerli. Ben 17 yillik pratikten bir nokta ekleyeyim webinar icerigine: kaya mekanigi raporu okuyan yapi muhendisleri ISRM SM'in detaylarini bilmiyor cogu zaman, sadece UCS sayisi ve RMR ile ilgileniyor. Webinarda "rapor okuma rehberi" gibi bir bolum olursa pratik kitleye ulasir.

2027 SM'in bence en gozardi edilen yenilik in-situ dinamik test rehberi (Annex C). Saha'da UCS yerine indirek dayanim olcen yontemler (PLT, Schmidt hammer) icin yeni bir kalibrasyon prosedur var, bu Turk muhendis icin hayli pratik.

Mehmet abinin "rapor okuma rehberi" fikri webinar icin altın değerinde. Yapi denetim olarak boyle bir rehbere ihtiyac duyuyoruz, her ay 5-10 kaya raporu okuyup sablonun kaynagini takip edemiyoruz. Webinar olursa katilirim, ofisteki diger 4 muhendisi de getiririm.

Ozet:

1) ISRM 2027 SM ana yenilikler: punching shear standartlasti, dinamik UCS yeni SM, sisme testi 3 sart (zero/axial/free), BQD alternatifi geldi, PLT minor revize. 2) BQD vs RQD karsilastirmasi sektor icin onemli (Begum TUBITAK calismasi). 3) Q-system 2007 update ile RMR89 paralel oneriliyor (Taner). 4) PLT cihaz kalibrasyonu artik 12 ay zorunlu. 5) Webinar Mayis sonunda planlaniyor, Ankara-KTU hibrit, "rapor okuma rehberi" bolumu eklenecek (Mehmet abi onerisi). 6) Saha dinamik test Annex C onemli pratik ek (Mehmet abi).

Tesekkurler herkese, KTU'da 2027 SM uygulamamizi paylasmaya devam edecegim bu konuda.