Abi belki saçma soru ama soracagim. Bizim Manisa'daki lab'a bir UV-Vis spektrometre geldi (Shimadzu UV-1800), firma hediye gibi birakti eski bir projeden. Sef "kil mineral tayininde kullanabilirmisiz" dedi.

Ben XRD ve metilen mavisi disinda kil mineral tayini bilmiyorum. UV-Vis ile bu nasil oluyor? Biraz okudum, metilen mavisi adsorpsiyon degerini UV-Vis ile okumak mumkunmus, eskiden elle titrasyon yapilanin yerine daha hassas. Ama dogrudan kaolinit-illit-smektit ayrimi yapiyor mu?

Yardim edin abi, cahillik ettigimi kabul ederek soruyorum.

Manisa, UV-Vis dogrudan kil mineral ayrimi yapmaz. XRD'nin yerini tutmaz, farkli bir olcum. Ama dolayli kullanim var — metilen mavisi adsorpsiyonu (MBV) lab'da titrasyonla goz okumasiyla yapilir, filter paper testinde halka gorunumune bakarsin. UV-Vis spektrofotometre bu titrasyonun otomatiklesmis hali: 664 nm'deki absorbansi olcup, numunenin metilen mavisini ne kadar emdigini saysal veriyle belirlersin.

Metilen mavisi degeri (MBV) kil yuzey alaniyla orantili. Smektit yuksek MBV verir (>15 g/kg), illit orta, kaolinit dusuk. Yani dolayli siniflama yapabilirsin ama kesin XRD mineraloji degil — yuzey aktivitesi olcumu.

lab_jeolog_tamer yazdi:

664 nm deki absorbansi olcup

Tamer abi, tesekkurler. 664 nm demek cihaz acik spektrumda bu aralikta sabit mi? Shimadzu UV-1800'un aralik 190-1100 nm, bu araligi covering ediyor demek. Ilk defa mantigi kafamda oturuyor — metilen mavisi cozeltinin renk yogunlugu = absorbans, bu da numunenin emmedigi mavinin miktari.

Manisa, Tamer'in anlattigi yontem Pratt 1999 ve sonrasi bir cok calisma var. EN 933-9 (agrega metilen mavisi) ve AFNOR NF P 94-068 (zemin MBV) calismalarinda UV-Vis ile otomatikleme giderek standart oldu, titrasyonla goz okuma yerini aliyor.

Calismal kalibrasyon: 0.1 - 10 mg/L araliginda bilinen metilen mavisi cozeltisiyle kalibrasyon egrisi cikart, R2 > 0.999 olmasi beklenir. Sonra numune sulendirir, santrifuj, supernatant okuma. Pratik not: 20 numuneyi 2 saatte bitirir, elle titrasyon 20 numuneyi 1 gunde ancak bitirir.

Ptt Arastirma'da biz de MBV degerlerini UV-Vis ile okumaya baslamistik 2022'de, Shimadzu UV-2600 kullaniyoruz. Veri tekrarlanabilirligi elle titrasyona gore 3 kat iyi, standart sapma 0.5 g/kg yerine 0.15 g/kg civari. Obruk zeminlerinin sislirme potansiyelini hizli tarama icin cok iyi bir arac oldu bizim icin.

Manisa, eline 8 bin Euro'luk bir cihaz gecmis bedava, buna sevinmelisin ama acele kullanma. Oncelikle kalibrasyonu yap — hediye cihazin servis gecmisini sor, en son ne zaman kalibrasyonu yapilmis? Lamba omru (deuterium + tungsten) 1000 saat civari, kullanim gecmisine bagli.

Eger lamba eskimisse absorbans degerleri dogru okunmaz, bu da yanlis MBV verir. Shimadzu'nun Turkiye servisinde (Istanbul'da Gelecek Bilim) kalibrasyon 4-5K TL civari, yatirima deger. Cihaz elinde kullanabilir halde oldugunda gercekten zengin bir arac, kil analizi tek kullanimi degil — agrega kalitesi, su kalitesi, akaryakit kontamine analizi hepsi yapilabiliyor.

Manisa kardes, hediye atin dis­ine bakilmazmis ama lab cihazinin lambasina mutlaka bak. Mehmet abiye +1.

UV-Vis'in MBV disinda lab'da ikinci yaygin kullanimi: organik madde tayini, 254 nm. Zeminde organik icerik >%5 oldugunda mesela CBR, Proctor sonuclari etkileniyor, UV-Vis ile hizli tarama yapabilirsin. Bize gelen Akdeniz sahili numunelerinde organik tarama standart prosedur oldu.

+1 Zeynep, biz de organik tarama icin kullaniyoruz Ege Zemin'de.

Manisa, sana bir oneri — UV-Vis'i sadece MBV/organik icin degil, su kalitesi (sulfat, klorur dolaylı, nitrat) olcumlerinde de kullan. Beton agresif zemin analizinde bu parametreler lazim, TS EN 206 ile uyumlu olcum sartlari var. Tek cihazla uc farkli rapora katki sunuyor.

Shimadzu UV-1800 kendi belgelerinde "low maintenance" diyor, ama pratikte her 3 ayda bir kuvarz kuvete temizligi (metanol + nitrik asit karisimi) sart. Kuvet camlari mavi pigment tutuyor, bir sonraki olcumunu +%3 sapmali yapar. Manisa, kuvet seti yedekli olsun, tek set ile iyi bakim yapmak zor.

Herkese cok tesekkurler, gercekten kafam aciliyor. Ozet cikariyorum kendim icin:

1) UV-Vis XRD degildir ama MBV otomatiklemesi icin kullanilir, kaba mineral karakteristigi cikar. 2) Lamba durumunu Istanbul Gelecek Bilim'le kontrol ettir once. 3) 664 nm metilen mavisi, 254 nm organik. 4) Kuvet bakimi onemli, yedek set al. 5) Beton agresif zemin analizine genisletilebilir.

Sef'e bu ozetle giderim, sagolun abi/ablalar. Ezgi ablanin kalibrasyon egrisi prosedurunu de yazili istiyecegim ayrica.

Manisa, guzel ogrenme. Biz lab'da boyle yeni cihaz geldiginde otururuz bir bardak cay, manualini bastan okuruz hep beraber. Hediye cihaz olmasi ozellikle keyifli.