Selam ustalarim. Karotcu olarak bu konu beni dogrudan ilgilendirir, paylasayim ve sorum olsun.

Bizim sahalardan triaxial icin numune hazirlama: NX karot, capi 54 mm, lab'a teslim ettim. Lab muhendis kardeslerim sonra yuzeyi polishing yaptilar, ama gecen hafta hocamizdan bir azar isittiler — "duzlukluk tolerans 0.025 mm degil, 0.05 mm cikmis, bu deney guvenilmez". Ben karotcuyum, polishing isim degil ama bu rakamlar kafami karistirdi.

Sorum: ASTM D4543'e gore numune hazirlama tolerans neler, ne kadar sıki, lab'da kim kontrol ediyor? Bizim karotcular olarak bilmemiz gereken kisimlar var mi? Ornegin sondaj sirasinda karotu duzgun kesmek tolerans hassasiyetini etkiler mi?

Murat, ASTM D4543 (intact rock specimen preparation) tolerans listesi:

- L/D orani: 2.0-3.0 (ideal 2.5)

- Yan yuzey duzlukluk: 0.5 mm/cm uzerinde duz

- Uc yuzey duzlukluk (flatness): max 0.025 mm sapma

- Uc yuzeyler arasi paralellik: 0.025 mm tum cap boyunca

- Uc yuzey eksene dik (perpendicularity): 0.001 rad (yaklasik 3.4 dakika ark)

Bu tolerans karotun sahadan dogru kesilmesinden cok lab'da end-cap polishing kalitesine bagli. Karotcu kardeslerimin isi degil, lab'da yapilir. Ama L/D orani icin yeterli karot uzunlugu sahadan gelmesi lazim.

IksaKurucu yazdi:

Uc yuzey duzlukluk: max 0.025 mm sapma

IksaKurucu kardes, 0.025 mm dedin. Bu mikrometre seviyesi, neredeyse cam parlatma gibi. Bizim sahada aletlerle bunu olcebilir miyiz, yoksa lab'da ozel cihaz mi var?

Murat, lab'da "dial indicator" (komparator saat) ile olculur, hassasiyeti 0.001 mm. Numune dik bir mihenge yerlestirilip uc yuzey dort noktada (90 derece aralikla) okunur, max-min farki "flatness" olur. Kullanim 30 saniye, basit. Sahada karotcu kardesin yapamaz, lab'da yapilan rutin kontrol.

Polishing icin "lapping machine" kullanilir, dakikada 60-100 devir, abrazif olarak 600-1200 grit silisyum karbid past. 5-10 dakikalik islem ile 0.025 mm tolerans sagaranir. Aletler hassas, ama prosedur basit.

Murat, sahada karotcu olarak kontrol edebilecegin sey: karotu kirilmadan cikarmak ve uzunlugunu korumak. NX karot icin 14-16 cm uzunluk lazim (L/D=2.5 + 1-2 cm pay). Sik kirilan karot lab'a 5-7 cm parcalar halinde gelirse trim edilemez, deney yapilamaz. Sondaj parametresi (donme hizi, ilerleme hizi, basinc) karot kalitesini belirler.

Sondaj sirasinda double tube core barrel kullaniyorsanlar (Mazier veya Denison) karot daha az hasarli cikar, polishing sonrasi tolerans kolay saglanir. Single tube'da karot bozulur, lab daha cok malzeme atar.

Antalya tarafinda biz triple tube barrel kullanmaya basladik son 3 yildir, karot kalitesi cok degisti. Lab'dan "polishing kolay oldu" geri donus aliyoruz. Pahali ama uzun vadede hem karot hem deney kalitesi kazaniyoruz. Murat, sizin firmaniz double mu single mi tube kullaniyor?

Bahadir kardesim, biz double tube'a 5 yil once gectik, single neredeyse hic kullanmiyoruz. Kirectasi-marn projelerinde double bile bazen karotu kotu cikariyor, marn katmanlari yumusak oldugu icin parcaliyor. Triple tube'u duydum, denemedik. Pahali galiba, patrona soyleyecegim belki yatirim yapar.

Murat'a teknik bilgi: ASTM D4543'un toleranslari sıki gorunur ama gerekce var. End-cap duzlukluk 0.025 mm asilirsa, basinc dagilimi numune ust ve alt yuzeyinde non-uniform olur, "stress concentration" kenar etkisi yaratir, peak strength %10-15 sapabilir, premature failure ihtimali artar. Yani tolerans sadece kalite degil veri-dogrulugu meselesi.

Hocaniz hakli, 0.05 mm duzlukluk aslinda ASTM disindadir. Eger raporda tolerans yazilirsa "non-conforming" gorunur, deney veri kalitesi sorgulanir.

Karotcu Murat polishing diye derdim olur dedi, sarkimda "sila ozlemi" yerine "sila polishing" yazsam ayni geliyor.

Bir teknik ekleme: lapping machine'da abrazif secimi onemli. Cok sert kayalarda (granit, kuvarsit) silisyum karbid 600 grit yetmez, 320 grit baslangic + 800 grit final lazim. Yumusak kayada (kirectasi, marn) 1200 grit direkt uygulanabilir. Yanlis grit secimi ya yuzey yan yuzeyinde mikrokirik birakir (sert kaya, ince grit basla) ya da gereksiz uzun surer (yumusak kaya, kaba grit basla).

Lab muhendislerinizin polishing protokolu var mi yazili? Yoksa olusturmalarini onerin, her kaya tipi icin grit recetesi.

Begum'un onerisi hayati. Bizim Ankara lab'imizda 1 sayfalik "rock type vs grit recipe" tablomuz var, duvara asili. Bu cok pratik ve operator-bagimliligi azaltiyor. Murat, lab muhendislerine sor, varsa fotograflasin paylassin.

Bir prosedur ekleyeyim: polishing sonrasi tolerans kontrolunde dial indicator + mihenge ile "geometric form" raporu olusturulmali (her numune icin tek sayfa, 4 nokta okumasi + max-min). Bu rapor numune dosyasina dahil edilir, deney raporunda referans verilir. Boyle yapildiginda hocaniz da "tolerans saglanmis mi?" sorusunu acmadan veriyi kabul eder.

Murat, bu prosedurun saha-lab arasi koordinasyonunu sen yapabilirsin. Karotu teslim ettiğinde lab'a "geometric form rapor istiyorum" diye not duser, sonradan kavga olmaz.

Akademik bir ekleme: ASTM D4543 toleranslari Eberhardt-Phillips & Hoek (1989) calismasiyla kalibre edilmistir. O zaman triaxial sonuclarinin %18'inin yetersiz numune hazirlama nedeniyle dislandigini gostermisler, tolerans listesi bu calismadan cikti. Yani sayilar keyfe bagli degil, dataya dayanir.

Cok degerli bilgiler, karotcu kardeslerime de ileteceğim. Ben hep "karotcu polishing yapmaz" diye bilirdim ama saha-lab koordinasyonun da karotcu sorumlugu oldugunu fark ettim. Hocaniza tesekkurler, kafam aydinlandi.

Begum hocam'in grit recetesini ve IksaKurucu'nun geometric form raporu fikrini lab muhendislerime sorup uygulayacagiz. Forumda bu kadar bilgili insan olmasi guzel.

Murat hep guzel sorularla geliyorsun. Karotcu olarak ASTM D4543'u okumus olman bile az. Devam.