Bir tartisma actigim icin ozur, ama benzer projelerde olanlar bilir, alterasyon volkanik kayada uc eksenli yorumunu zorlastiriyor.

Nevsehir-Avanos arasi bir jeotermal proje, ignimbrit-tuf alternasyonu. Karotlarda gozle goruluyor: kismi alterasyon, smektit + zeolit donusumu, bazi numuneler "saglam" gorunurken sigma3 = 0'da bile UCS = 8-12 MPa cikiyor. Sigma3 = 5 MPa'de sigma1 = 18-24 MPa, dusuk dayanim. Hoek-Brown fit yapinca sigma_ci = 14, mi = 4 cikiyor (literatur tuf icin mi=13, ignimbrit ~12, cok dusuk).

Sahibi sahanin "Rocha test" yapilmasini istedi, yani triaxial sirasinda numuneye yapay alterasyon uygulamak (sicak su veya CO2 dolasimi) ve dayanim degisimini gormek. Bu klasik triaxial olmaz, "alterasyon-hizli triaxial" deniyor. Tecrubesi olan var mi, ASTM'de yer aliyor mu, prosedur nasil?

Rocha (1974) "A new method for the determination of deformability in rock masses" makalesinden bahsediyor sahibi, ama o makale kaya kutle deformabilitesi icin, alterasyon icin degil.

Ezgi, sahibinin "Rocha test" kullanimi yanlis terim. Rocha (1974) deformability testi, in-situ kaya kutle modulu icin large flat-jack veya borehole jack kullanan bir saha yontemidir, lab triaxial degil.

Bahsettigi muhtemelen "hydrothermal alteration triaxial" veya "reactive triaxial" — numuneye sigma3 altinda sicak akiskan dolastirilarak alterasyonun zaman icindeki etkisini olcen test. Bu da ASTM'de yok, ozel bir prosedur. Geothermal Energy literaturunde (Watanabe et al. 2017, Lockner et al.) yapilmis ama her lab kendi protokolunu kuruyor.

Avanos volkanik tuflarinda zeolit donusumu cok klasik. Klinoptilolit-mordenit minerallerle saturate, sigma_ci genelde 5-15 MPa araliginda. Senin 14 MPa fit'in tipik. mi=4 cikmasi da klasik, bu kayalar Hoek-Brown literatur ortalamasina uymuyor cunku alterasyon sirasinda mineral yapisi degisiyor, sigma1-sigma3 egimi cok dusuyor.

Sahibinin alterasyon-triaxial talebi mantikli aslinda, jeotermal isletme zaman icinde rezervuari daha da altere edecek, dayanim azalmasi tahmin edilmeli. Ama bunu standart triaxial ile yapmak imkansiz, ayri bir kurulum lazim.

Ezgi, ben 2014'te Aydin-Germencik jeotermalinde benzer durumu yasadim. Operator firma alterasyon-triaxial istedi, biz yapamadigimiz icin USGS Menlo Park'a yolladik 4 numune. Sonuc: 200 derece, 5 MPa pore pressure CO2-doygun cozelti dolasimi, 30 gun, sonra triaxial. Dayanim azalmasi %25 civari cikti. Maliyeti her numune icin 18 bin USD'ydi 2014'te, simdi muhtemelen 30 bin USD.

Sahibi proje butcesinde bu kalemi ayirmissa USGS veya Stanford Stress and Crustal Mechanics Lab'a gonderilebilir. Turkiye'de yapacak lab bilmiyorum.

ank_ezgi yazdi:

sahibi sahanin "Rocha test" yapilmasini istedi

Sahibinin terim hatasini once duzelt. Boyle yanlis terimle teklif verirsen rapor mahkemelik durumda zayif kalir, "Rocha 1974 deformability testi" diye yazip alterasyon cozeltisi koymak literatur referansiyla celisir. Sahibi muhtemelen bir uzmandan kelime duymus, eksik aktarmis. Once dogru ad: hydrothermal triaxial veya reactive triaxial. Sonra prosedur.

Reactive triaxial Turkiye'de pilot duzeyde Karadeniz Teknik'te gelistiriliyor son 2 yildir, ama ticari servis henuz yok. Ezgi, sen ilk muhendisi olabilirsin.

Pratik plan: standart triaxial yap, sigma_ci ve mi degerlerini al. Sahibine "alterasyon etkisi simulasyonu rezervuar muhendisligi mevzusudur, dayanim degisimi long-term izlenmesi icin saha enstrumanlasyon (mikrosismik, basinc-deformasyon ekipmani) onerilir" yaz. Lab'a yatirim yapmadan saha ile dogrulama daha pratik olabilir.

Antalya tarafinda da tuf ve volkanik aglomera siklikla altere durumda gelir, ama biz sadece UCS ve standart triaxial yapiyoruz. Reactive testi hic duymadim. Ezgi hocam, sen bu projeyi yaparsan sonuclari paylasir misin? Bizim de bilmemiz iyi olur.

Bahadir, kesinlikle paylasacagim. Zaten muhtemelen reactive'i USGS'e yollayacagiz, on-rapor olarak standart triaxial Turkiye'de yapariz.

Egemen'in dedigi gibi KTU'da pilot calismasi var. Hoca Salihli'de 2-3 numune denedi, sicaklik ve cozelti kontrol icin laboratuvar otoklavi modifiye edildi. Tam servo-control degil, "drained heat-treated triaxial" diyebiliriz. Tezlerden bir-iki tanesi cikar 2027 sonunda.

Ezgi, KTU ile irtibatla Adana hocayla, belki on-numune testi yapabilir ucretsiz arastirma kapsaminda.

Volkanik kayanin ne kadar altre olduguna bakmak yerine numuneyi suya atip kac saatte dagildigina baksak yeter belki. Pratik test, mahkemelik olunca jurinin de anlayacagi.

sarkayasinegi yazdi:

Volkanik kayanin ne kadar altre olduguna bakmak yerine numuneyi suya atip kac saatte dagildigina baksak

Yegenim sen aslinda slake durability indexini tarif ettin (TS EN ISO 17892 yok, ISRM SM 1979 ve ASTM D4644 var). Suya atma dongusu sonrasinda kutle kaybi olculur. Volkanik tuflarda gercekten standart bir kontrol testi, alterasyon hassasiyeti icin iyi gosterge.

KarotCu_Murat yazdi:

slake durability indexini tarif ettin

Murat abi cok iyi nokta. Slake durability iki cikis sonra Id2 degeri, tuf ve marn icin standart, hizli, ucuz. Reactive triaxial yerine ilk filtre olarak kullanilabilir. Bu projede biz zaten yapiyoruz, Id2 = 65-78 araliginda cikti, "medium-low durability" siniflanir Gamble (1971) tablosunda. Bu da sahibine zaten alterasyon hassasiyetini gostermis oluyor.

Ozet onerim Ezgi'ye: (1) sahibine "Rocha test" terim hatasini duzelt, (2) standart triaxial sonuclarini ver, (3) slake durability Id2 raporu ekle, (4) "long-term alterasyon dayanim azalmasi reactive triaxial gerektirir, USGS veya Stanford'a yollayabiliriz, butce X bin USD" tekliflendir, (5) saha enstrumanlasyon planini ek olarak sun.

Sahibi rasyonel ise USGS'e yollamak yerine slake durability + saha izleme ile yetinir, butce yarim olur.

Begum, Murat, Yilmaz, Egemen, Harun, herkese cok tesekkurler. Yukaridaki adimlari sirasiyla uygulayip sahibine sunum hazirlayacagim, sonucu burada paylasirim.