Konferansta gorduyum bir kaya mekanigi cihazi merakimi cekti, deneyim olan varsa pratik gorus istiyorum.

Acoustic Emission (AE) izleme, triaxial deney sirasinda numune icindeki mikro-catlak olusumlarini ultrasonik sensorlerle yakalayan teknik. Numuneye 4-8 piezoelektrik sensor yapistirilir, deney sirasinda her mikro-catlak bir akustik sinyal yayar, sensorler kayit eder. Sinyallerin sayisi, enerjisi, lokasyonu (kaynak lokasyonu triangulasyon ile) bilgi verir.

Vendoru "yenilik, peak-oncesi mikro-catlak evrimini gosterir, Kaiser etkisi ile in-situ stress tahmini bile mumkun" diye anlatti. Kotasyon yaklasik 800K-1.2M TL araliginda, triaxial cihazina entegre.

Sorum: AE rutin geoteknik deneylerde gercekten kullaniliyor mu, yoksa sadece akademik bir gizmo mu? Iksa firmasi olarak yatirim degerinde mi, yoksa kaya mekanigi laboratuvarinin nice-to-have'i mi?

Iksa abi, AE'nin akademik degeri gercek, ama "rutin geoteknik" tarafinda kullanim sinirli. Ozet vereyim:

AE'nin teorik temeli: Mogi (1962) ve Scholz (1968) calismalari mikrokirik olusurken serbest birakilan elastik dalga enerjisini olcer. Lockner (1993) AE sayisi-zaman egrisinin peak'a yakin "eskimologi" gosterdigini kanitlamis (b-degeri dusus).

Pratikte AE'nin kazandirdigi:

1) "Damage initiation stress" tahmini (sigma_ci'nin %30-50'sinde, ilk mikro-catlaklar). Bu Hoek-Brown'a girmez ama strain-softening modellerine girer.

2) Kaiser etkisi ile in-situ stress tahmini (numune onceki stress seviyesini "hatirlar", AE artisi orada belirgin). Yamamoto (1990) kullanilan yontem.

3) Mikrokirik populasyon istatistigi (b-degeri, tunel oncesi monitoring icin kalibre).

Ama bunlar ARGE konulari, rutin Hoek-Brown fit icin AE gereksiz. Iksa firmasi tasarim yapiyorsan AE veri talebi cogu projede yok. Universite ortak proje icin gerekebilir.

17 yilda AE talebi gelmis 2-3 proje hatirliyorum, ucu de tunel master plan asamasinda akademik dogrulamali. Rutin sev/temel/duvar projesinde AE talebi sifir.

Iksa abi, tasarim firmasi olarak senin AE'ye yatirim yapman birkac kosula bagli:

1) Tunel veya buyuk-yapinin master plan tasarimini yapiyorsan AE on-fizibilite tablo eklemi olarak satilabilir.

2) Universite ortakligin var ise akademik calismaya pencere acar.

3) ARGE patent veya yayin hedefin var ise ekipman gerekli.

Yoksa 1 milyon TL yatirimini destekleyemem rutin lab icin.

Akademik tarafta AE kullanim son 10 yilda hizla yayildi. TUBITAK projemde Trabzon-Erzurum tunel guzergahi icin AE bazli mikrokirik karakterizasyonu yapmistim. Sonuc: AE veri Hoek-Brown'a girmiyor ama tunel destek-tasarimda "damage zone" tahmini yapan bazi yeni modeller (Diederichs damage initiation/spalling threshold modeli) AE sinyaline ihtiyac duyuyor.

Iksa abi, gelecek 5-10 yilda ileri tunel tasariminda AE-bazli yaklasimlarin yayilacagini tahmin ediyorum, ozellikle yuksek gerilimli derin tunellerde (Ankara-Izmir hizli tren tunelleri gibi). Yatirim erken adopter olmana yardimci olur, ama bugun pratik degerine bakildiginda lub seyi.

Iksa abi, KTU'da AE setimiz var, gecen yil yeni alindi. Triaxial entegre, sigma3 0-30 MPa araliginda calisiyor. Pratikte 6 ay kullandik, soyleyebilecegim:

1) Cihazin kalibrasyonu cok hassas. Sensor coupling (jel/grease ile numuneye temas) hatasi tum sinyali bozabilir. Operator deneyimli olmali.

2) Veri analizi karmasik. Her deneyden 50K-500K AE event geliyor, post-processing 1-2 gun. Ozel yazilim (Mistras Vallen veya MISTRAS AEWin) gerekli.

3) Veri yorumu daha karmasik. b-degeri, kaynak lokasyon, signal energy spectrum gibi parametreler hangi sayisi kac olmali bilgisi literaturde dagitik.

Yani AE cihazi alindiktan sonra 6-12 ay personel yetistirme zorunlu, hizli verim beklenmemeli.

AE'nin pratik bir uygulamasi: in-situ stress tahmini icin Kaiser etkisi (Acoustic Emission Method veya AEM). Numuneyi sigma1 yonunde uzunlamasina kestik, eski stress yonune (in-situ sigma1) paralel yukleme yaparken AE sinyal o eski stress seviyesinde belirgin artar. Bu onceki maximum stress'i "hatirla" ve aciga cikar — Kaiser efekti.

In-situ stress olcumu icin overcoring veya hidrolik kirilma yapamiyorsan AE alternatif tek lab yontemi. Yamamoto et al. (1990) ve Holcomb (1993) kullanim onerileri var. Iksa, eger projende in-situ stress tahmini eksik ve ek olcum imkani yoksa AE bu icin yatirim degerinde.

tech_egemen_anklr yazdi:

in-situ stress tahmini icin Kaiser etkisi

Egemen abi, Kaiser efekti ile in-situ stress tahmini ilginc. Su anki tunel projesinde overcoring yapildi ama derin (650 m) bolgede sondaj iptal edildi maliyet sebebiyle, in-situ stress sadece tahmin. AE Kaiser ile dogrulayabilirsem rapora kuvvetli bir saglamlik notu eklenir.

Tek bir proje icin 1 milyon TL ekipman dusunulmez tabii, ama bu tip projelerin sayisi gelecekte artacaksa yatirim mantikli olur.

Iksa abi, alternatif olarak AE yapan universite labina taseronlama yapabilirsin, kendi yatirimi yapmadan. KTU'nun seti var demis Harun, ITU'da ve ODTU'de de sanirim AE labi var. Test basina 10-20K TL gibi bir maliyet, kendi yatirim 1 milyon TL'in ucretsizigi karsisinda mantikli.

Yatirim sadece yilda 50+ AE testi yapacagin durumda kendi cihazini ekonomik kilar.

AE dedi mi aklima futbol maci VAR sistemi geliyor, kayanin mikrokiriklarinin VAR'i. Hakem kim acaba.

Elimle vurursam tasta ses cikar, kulagimi koysam mikro ses bile duyarim. Eskiden dedikim "boyle inceleme insanin kendi maharetiyle yapilir, makineyle degil" derdi. Karot anladigi dilden konusur.

AE'nin BIM entegrasyonu acisindan ilginc bir tarafi: tunel kazi sirasinda saha-ici AE monitoring sistemleri (lokasyon piezoelektrik) ile rock mass damage haritasi olusturuluyor, bu haritayi BIM'e zaman-baglantili koymak isin gelecegi. Norton (Princeton) ve INERIS (Fransa) bu konuda calismalar yayinliyor.

Iksa, lab AE'i yatirimsi yapmak istemiyorsan saha-monitoring AE'sine yonelmen daha pratik olabilir, kazi sirasinda gerek-zaman uyari sistemi.

Berk'in saha-AE noktasi onemli. Lab-AE ile saha-AE iki farkli ekipman, lab-AE sadece numuneyi karakterize ediyor, saha-AE tunel kazinin in-situ takibini yapiyor. Iksa abi tasarim firmasi oldugun icin saha-AE service'ini sunmak daha akilcili olabilir, lab-AE'i universiteye birak.

Karar: lab-AE icin hemen yatirim yapmiyorum. Mevcut KTU/ODTU labina taseronlama yaparak 2-3 proje uzerinde Kaiser-bazli stress tahminini deneyecegim, gercek uygulamali deger gorulurse 2-3 yil icinde kendi cihazimi alirim.

Saha-AE monitoring konusunu Berk'in aciklamasini gozonune alarak ayri arastiracagim, bu farkli bir hizmet ve gelir potansiyeli olabilir.

Forum guzel bir yatirim filtresi, 1 milyon TL'lik karar tek baslangic basitce verilemez. Tesekkurler.

Iksa abi, taseronlama kararini destekliyorum. Bizim Konya labda da AE setimiz yok, KTU'ya gondermistik bir tezimde, isleyis sorunsuzdu. Test basina maliyet daha makul, hizli sonuc geldi 2 hafta icinde. Sen de bu rotayi denersen baslangic icin guzel olur.

Eger 2-3 yil sonra kendi yatirimi yapmaya karar verirsen Mistras sistemleri pratik bulundu, Vallen biraz daha akademik orientasyonlu. Vendoru sec ederken kullanim alaninizi netlestirin.

Iksa, akilli karar. Yatirim karari her zaman "ihtiyaç dogarsa cik" prensibine uymali, sirf cunku yenilik diye degil. Saha-AE konusunu konusursak ben Macka tunel deneyiminden bir-iki kontak verebilirim.