Akademik soru olarak gelmiyor, danismanligini aldigim bir saha projesinden. Karaman cevresinde volkanik tuf birimleri uzerinde bir yapi temeli, derinlik 8-12 m, oturma kontrolu kritik.

Tuf icin triaxial yaptirdim (3 farkli derinlikten 9 numune toplam), sigma3 = 0.1, 0.5, 1.5 MPa (yapinin yaratacagi dusuk gerilim araliginda kaldim). sigma_ci ortalama 18 MPa (yari-pekisik tuf), mi fit 11 (literatur tuf 13 ± 5 araliginda, kabul edilebilir).

Tasarimci bana "Hoek-Brown'a gerek yok, basit Mohr-Coulomb ile c ve phi versen oturma hesabi yeterli" diyor. Tunel projesi degil, sadece yuzeysel temel. MC fit yaptim, sigma3 0.1-1.5 MPa araliginda c=2.8 MPa, phi=42 derece, R^2 0.96 cikti. Iyi fit.

Ama icim rahat etmiyor. Tuf yari-konsolide bir kaya, plastik davranis gostermesi mumkun. MC linear, plastik bolgeyi simule edemez. Yapi temeli icin gercekten yeterli mi? Yoksa en azindan elastik+nonlinear bir kontrol mi yapmali?

Begum, durumun hassas. Volkanik tuf cogu zaman "kaya gibi gozuken zemin" karakterli. sigma_ci 18 MPa, dusuk-orta kalite kaya sayilir ama oturma davranisinda zemin gibi davranabilir.

Sigma3 araligin yapinin yarattigi gerilim ile ortusuyor (0.1-1.5 MPa, 8-12 m derinlikte temel-altinda mantikli), MC fit bu aralikta gecerli. Ama tuf eger creep gosteriyorsa (uzun vadede deformasyon), tek triaxial seti yetmez. Long-term konsolidasyon testi de yapilmasi gerekebilir, oedometre.

Onerim: triaxial sonucu MC yeter, ama yaninda oedometre 3-4 numune ile uzun vadeli stiffnes-creep gor. Ikisi birlikte tasarima yeter saglamlik verir.

Volkanik tuf bende Anadolu'nun birkac sahasinda yasanmis sirpriz hatiralarin sembolu. Karaman tarafi nispeten oturma sorunu az yas asindan, Cappadokya tarafindan farkli — Capadocya'da yumusak, Karaman'da daha pekisik genelde. Begum, 18 MPa cidden orta kalite, ama yine de su iki noktayi eklerdim:

1) Tuf nemlilige hassas. Yagmur sonrasi triaxial veriye gore biraz dusebilir dayanim. Saturated triaxial yaptin mi?

2) Bizim 2009'da Aksaray'da yaptirimiz bir AVM temeli icin yapinin oturma hizi tahmin edileninkin %30 ustune cikti, biz tahminimizi ME ile yapmistik. Sonradan saturated MC ile dogrulayinca farki gordum. Tuf icin saturated state mutlak gerekli.

MAYilmaz_Inz yazdi:

Saturated triaxial yaptin mi?

Yilmaz abi, evet sature ettim numuneleri 24 saat su altinda, suya doyuma teyit ettikten sonra teste girdim. Ama iyi nokta — dehidrate vs sature aralikta nasil bir fark olur tahmin etmedik. Bir paralel set kuru numune ile yapayim, kiyas verimli olur.

Begum, volkanik tuf icin MC vs Hoek-Brown sorusu literaturde bir tartismada — Bock (2006) "Predictability of failure in tuffaceous rocks" paper'inda dusuk sigma3 araliginda MC'nin yeterli olabilecegini ama yuksek sigma3'te (yapi yari yuksek bir bina ise) Hoek-Brown'in non-linear formu daha dogru oldugunu gosterdi. Senin yapinin yuksekligi/temel basinci ne kadar?

Hafif yapi (2-4 kat) ise temel basinci 200-400 kPa civari, MC fit'in icinde, sorun yok. Cok katli yapi ise yuksek temel basinci olur, MC fit araligi disina cikarsin.

Yapi 3 katli ofis binasi, temel basinci hesaplanan max 350 kPa. MC fit araligi (sigma3 0.1-1.5 MPa) icinde fazlasi ile, sorun yok bu acidan.

Begum, MC fit sigma3 araligini dogru sectiyse ve yapi yukunun yarattigi sigma3 bu aralikta kaliyorsa MC tam yeterli. Hoek-Brown'in non-linearite avantaji yuksek sigma3 araligina genisletmek istediğinde belirgin. Senin durumda pratik fark yok.

Bir nokta daha: tuf icin Eurocode 7 (TS EN 1997-1) kismi guvenlik faktorleri kaya ile zemin arasi gri bolgede. Tuf tarifi "weak rock" (sigma_ci < 25 MPa) sinifina giriyor, bu sinifta partial factor yaklasimini hangi tabloya gore yapacagin onemli. Yapi denetim genelde "zayif kaya" tablosunu kullaniyor, c ve phi degerlerine guvenlik faktoru cm=1.4, cphi=1.25 falan.

Pratik sorunun cevabi: 3 katli ofis, sigma3 0.1-1.5 MPa'de MC fit, MC yeterli — Egemen'in dedigi gibi. Akademik perspektifte ise sigma3 araliginda bir non-lineerlik var mi (mi parametresi bu egimi yakalar) test etmek icin "MC residual" yani sigma1_olculen - sigma1_MC_predicted residual'larini sigma3'e karsi plot yap. Eger residual sistematik pattern gosterirse non-lineerlik var. Random ise MC yeter.

Bu basit bir kontrol. R^2 0.96 cogu zaman yeter ama sistematik sapmayi maskeleyebilir.

Tuf dedi mi aklima Konya pidesi geliyor, yari-pekisik kaya tarifi gunluk hayat tarifi gibi. Begum hocam Karaman'da pide yiyip mi gozlem yapti acaba.

Tuf icin onemli bir nokta: oturma ile birlikte uzun vadede swelling/shrinkage davranisi. Bazi tuflar (ozellikle smektit-iceren) suya doyduktan sonra hacim degistirir. Atterberg tipi siniflandirma yapilmiyor tufa ama smektit varsa XRD ile bakman iyi olur. Yapinin oturma planinda buyuk surpriz cikarabilir.

IksaKurucu yazdi:

tuflar (ozellikle smektit-iceren) suya doyduktan sonra hacim degistirir

Iksa abi, Karaman tuflari icin XRD bilgim yok ama saha gozleminde "yumusak su tutan" kismi yok, daha ziyade pekisik. Yine de bir XRD yapmak iyi fikir, bizim Konya labda var, bir-iki numune koyuvereyim.

3 katli ofis icin Plaxis ile temel oturma analizi cogu zaman MC ile yapiliyor (Hardening Soil yerine), kaya icin de "Hoek-Brown" yerine "MC" pratikte default. Sonuclar genelde guvenli tarafta. Begum sen analitik formulle (Schmertmann veya elastisite teorisi) hand-calc yap, Plaxis ile dogrula, ikisi yakin ise rapor cikar.

Karar: MC ile devam, sature+kuru paralel test yapip dayanim sapmasi gor (Yilmaz abi onerisi), residual plot ile non-lineerlik kontrolu (Ezgi onerisi), XRD ile mineraloji teyidi (Iksa abi onerisi), oedometre ile creep dogrulamasi (Suat abi onerisi). Bu ek setler 1-2 hafta zaman alir, tasarimci ile konusup zaman uzatma talep edecegim.

Bu kadar kontrol "sadece MC yeter" cevabini guvenle vermek icin gerekli. Akademik refleks olarak en az ek bir test her zaman saglamlik veriyor.

Karaman tuflarini ben de gorduyum, sondaj sirasinda karot yumusakca cikar ama alti pekisik. Numune kesimi sirasinda dikkat etmek gerek, ozur dileyim, yumusak tuf sondaj suyu ile cabuk asinir. Begum hocam karot kalitesini sordun mu?

KarotCu_Murat yazdi:

Begum hocam karot kalitesini sordun mu?

Murat usta, sondaj forman ile gorustum, NX cap karot, double-tube, sondaj suyu yerine kuru hava purge kullanmis (yumusak tufa uygun teknik). Karotlar saglam geldi laba, aldatici asinma yok. Iyi calisma yapilmis.

Begum, dogru yaklasim. Tasarimci zaman uzatmasi kabul etmezse rapora "MC fit yeterli ancak XRD ve creep testleri yapilmamistir, ileri kontrol icin oneri" notu eklersin, yine sorumluluk dagilir. Iyi is.