Bir haber paylasayim, oda mailing'ine geldi gecen hafta. ISO 22477-4 (Geotechnical investigation and testing — Testing of geotechnical structures — Part 4: Testing of piles: dynamic load testing) icin amendment yayinlandi 2024 Mayis itibariyla, ama bizim isimize daha yakini ISO 22477 serisinde "Part X: Triaxial testing of rock" olarak gelisme oluyor — taslak henuz public degil, CEN/TC 341 working group 6'da sonlasiyor.

Mevcut TS EN ISO 22477-4 derin sondaj triaxial harmonization'i hedefliyordu. Yeni amendment'in getirdigi degisiklikler: (a) closed-loop servo control "preferred method" olarak isaretlendi, eski Hoek hucresi (yari-otomatik) "informative" anex'e dustu, (b) numune L/D zorunlu 2.0-2.5 araligi, eskiden 2.0-3.0 idi, (c) saturation B-degeri >0.95 zorunlu (eskiden >0.90), (d) uncertainty budget rapor formatina eklendi.

Bunlar Turk lab'lari icin onemli — eski cihazi olan firmalar nasil uyum saglayacak? Akreditasyon yenilenmesinde TURKAK bunu istemeye baslar mi? 2025 sonu icin kucuk lab'lar zorlanir.

Ezgi, bilgi degerli. Bunu bizim akreditasyon mudurum de duyurmustu, TURKAK'in 2025 Q3'te yeni rev. uyumlulugunu denetimlerinde aramaya baslayacagi mailingleri var. Lab'lar icin gecis suresi 18 ay, yani Mart 2026'ya kadar uyum yoksa akreditasyon askiya aliniyor.

Closed-loop servo zorunlulugu kucuk lab'larin onemli ksimi icin yatirim demek. Bir MTS Landmark veya GCTS RT-3000 kurmak 2.5-4 milyon TL. Hoek hucresi 200-300k TL'ye sinirli kalan firmalar bu yatirimi yapamaz, ya akreditasyonlarini kaybeder ya da tamamen kapanir. Sektor konsolidasyonu basliyor demek.

ank_ezgi yazdi:

L/D 2.0-2.5 araligi zorunlu

Ezgi, L/D araligi daralmasi pratik olarak ne ifade ediyor? Eskiden 2.0-3.0'da rahat numune kesiyorduk, yeni 2.5 ust siniri agir kayalarda (granit, bazalt) end-friction problemini ne kadar degistirir? End cap friksiyonu artmaz mi? Baska bir teknik yorum gelir mi?

Iksa, L/D 2.0-2.5 araliginin daralmasi modern numerik simulasyonlarla destekleniyor. Mogi (1966) ve sonra Hawkes-Mellor (1970) classical L/D 2.5-3.0 onerirdi end-friction azaltimi icin. Ama 2010+ yillarda servo-controlled cihazda L/D=2.0-2.2 araligi sonucta daha tutarli cikti (Singh et al. 2012, Erarslan-Liang 2014). End cap PTFE veya teflon coating + grease ile end-friction azaltilabiliyor, yuksek L/D zorunlulugu bos.

Ust sinirin 2.5 olmasi numune israfini azaltiyor, alt sinir 2.0'da kalmasi en azindan ASTM ile uyumlu. ISRM 1983'un eski 2.0-3.0 araligi araliginda "preferred 2.5" idi, simdi sade 2.0-2.5.

Saturation B>0.95 zorunlulugu kayada problem. Daha onceki konularda da tartismistik (batch 003 kuru-doygun, batch 004 pore pressure), kayada B=0.95 ulasmak kolay degil. Mesri-Hayat 1993'a gore kilstas teorik max B ~ 0.92. Yeni standart bunu nasil yorumlayacak? Lab raporda B<0.95 yazsa standart-disi mi sayilacak?

Bu kismin uygulamasi netlesmedikce kafalar karisacak. CEN/TC working group'a Turkiye temsilcisi var mi, soruyu yonelten?

ankara_zeminci yazdi:

CEN/TC working group'a Turkiye temsilcisi var mi

Suat, CEN'e Turkiye delegasyonu TSE uzerinden gidiyor. TSE'nin TC 28 (jeoteknik) komisyonunda Prof. Hasan Tosun var (DEU emerit), Prof. Ergun Togrol (ITU emerit), Doc. Dr. Murat Mollamahmutoglu (Gazi). Bu uc kisi takip ediyor, ama working group 6 (rock testing) icin aktif Turk uye yok bildigim kadariyla. Bu nedenle Turk pratigi (kilstas B problemi gibi) yansimiyor.

Oda olarak (TMMOB Insaat) bu konuyu duzenli takip etmeli, "Turk kayalarinin ozellikleri" gibi bir tutum dokumani CEN'e gonderilmeli. Ben bunu uc-bes yildir vurguluyorum, henuz adim atilmadi.

Yeni revizyon uncertainty budget zorunlulugu konusunu da agir vurusuyor. ISO/IEC 17025 zaten talep ediyordu ama ISO 22477 ozelinde sayisal olarak verilmesi yeniydi. Lab raporlarinda "U_repeatability ± X, U_reproducibility ± Y, U_calibration ± Z, U_total = sqrt(...)" gibi acik form gerekiyor. Cogu TR lab'i bu hesabi yapmiyor, sadece "ASTM D7012 uygulandi" geciyordu.

Bu degisiklik aslinda lab kalitesini somut olarak yukseltir. Tasarimci raporu okurken belirsizligi gorur, karakteristik deger seciminde kullanir. Pratik fayda yuksek.

Lisansta ISO 22477 hic gecmedi, sadece TS EN ISO 17892'yi gormustuk zemin tarafinda. Kaya tarafindaki standartlar bu kadar dinamik mi gelisiyor? 2024 amendment, 2025 TURKAK denetim... Mezun olunca bu denli takip etmek zor olur gibi.

genc_muh_tolga yazdi:

mezun olunca bu denli takip etmek zor olur gibi

Tolga, takip etmenin yolu mesleki dergileri abonelik (Geomekanik, Insaat Muhendisligi Dergisi, ISRM newsletter) ve oda kongrelerine katilim. TMMOB Geoteknik Sempozyumu 2 yilda bir, ISRM kongresi 4 yilda bir — bunlarda standart degisikligi mutlaka anlatilir. Lisans sirasinda alistirma olarak bir kongreye katilim guzel olur.

ISO bilmem ne 22477-4 dedikleriniz, biz sondajda yeni gelen jenerasyon bilet kesmek gibi bunlari okuyor zannediyor. Karot yalan soylemez, eski karot da soylemez yenisi de soylemez, ama ISO ne soyler bilemiyorum kardes. Iyi forum oldu, sade biri okuyor.

Yeni ISO 22477 amendment'in pratik etkilerini ozetlersek: (1) Closed-loop servo zorunlulugu kucuk lab'lar icin yatirim baskisi, sektor konsolidasyonu, (2) L/D 2.0-2.5 daralmasi numune kesim disiplini, (3) B>0.95 saturation kayada problem yaratabilir, CEN belirsizligi netlesmeli, (4) Uncertainty budget zorunlulugu lab kalitesini yukseltir, tasarima fayda. TURKAK 2025 Q3 denetim baslangici, gecis suresi Mart 2026'ya kadar.

Sirketim olarak bu degisiklik bizi etkilemiyor (zaten closed-loop) ama partnerlerimizin lab'lari etkilenecek. Bilgi yayilmasi onemli, bu thread'i sirket icine kopyaliyorum referans olarak.

B>0.95 dediniz Turk kayalari ulasamiyor, yani ISO geliyor Turk kayalari "yetersiz" demis oluyor. Avrupa standardinin Anadolu kireçtasini sevmemesi konusu eski bir soke siyasi.

Tunel projeleri tarafinda bu degisiklik direkt etkili olacak. TBM tedarik ihalelerinde "ISO 22477 latest amendment uyumlu rapor" sart kosulmaya basladi son donem. Yani lab uyum saglamazsa TBM ihalesi tasarimi onaylanmaz, dolayisi ile lab terkedilir. Ezgi'nin haberi cok kritik, bunu duyurmak gerekiyor.

Bizim ofis tasarim sef'ine bu amendment notunu ileteyim, planlamada gecis donemini hesaba katsin.

Tunel mukavemet tasariminda yillardir yarim yamalak rapor formati ile ugrasiyoruz, uncertainty budget eksikligi nedeniyle ben tasarimda her zaman ekstra %10-15 guvenlik faktoru koyuyordum. Yeni rev. uncertainty budget zorunlulugu ile tasarimci gercek belirsizligi gorebilirse extra faktorleri azaltabiliriz, daha optimum tasarim cikar.

Dogrudan ekonomik kazanim, sadece kalite degil. Ezgi haberin guzel.

Onur, dogrudur, optimum tasarim icin uncertainty budget kritik. Onumuzdeki 18 ay, gecis suresi boyunca, lab'lar uyumdadi rapor formatlari da gelisecek. Ben TMMOB kanaliyla CEN'e Turk kayalari ozelinde girdi gondermeyi dusunuyorum (ozellikle B<0.95 noktasi). Ilgilenenler ozelden yazsin, calisma grubu olusturalim.

Herkese yararli olduysa mutluyum, bu konuya tekrar konunun guncellemesiyle dunecegim. Iyi haftalar.