Doktora ogrencimle bir methodoloji bolumu yaziyorum, UCS deney protokolunde ISRM 1979 (Brown 1981) ve ASTM D7012-14 arasindaki farklari netlestirmem lazim. Forumda bu konuda farkli labin uygulamalarina dair gozlem isteyecegim.

Bilinen ana farklar:

- Numune boyut: ISRM cap 54 mm tercih (NX), L/D 2.5-3.0; ASTM D7012 cap 47 mm minimum, L/D 2.0-2.5 zorunlu

- Yukleme hizi: ISRM 0.5-1.0 MPa/s, ASTM D7012 stress-controlled 0.25-1.0 MPa/s veya strain-controlled

- End flatness: ISRM 0.02 mm; ASTM D4543 0.025 mm (~ayni)

- Numune sayi: ISRM en az 5; ASTM D7012 en az 5 (ayni)

- Kapping: ISRM cap film kabul, ASTM D7012 capless tercih

Sahada hangi protokole gore is gorduyorsunuz? Ikisini de uygulayan var mi, sonuc farki gozlemlediniz mi?

Ezgi, 25 yillik tecrubemde ISRM'i baz aldim genelde, ama Amerika kaynakli proje gelirse ASTM D7012'ye gore raporlama yapariz. Iki protokolun fiziksel sonuclari arasinda anlamli fark olmadigini gozlemledim — ayni numuneyi iki protokolle test ettigimde UCS farkki %2-3 mertebesinde, olcum belirsizligi icinde.

Ana fark dokumantasyonda: ASTM D7012 daha katı raporlama gerektiriyor (test cihazi kalibrasyon sertifika numarasi, strain rate dogrulama, end conditions fotograf gibi), ISRM bunlari onerir ama zorunlu kilmaz. Yargi davasi durumunda ASTM raporu daha savunulabilir oluyor.

Mehmet abi'nin gozlemi dogru. ASTM D7012 son revizyonu (2014) onceki D2938-95'e gore daha detayli, ISRM SM 1979 ise eski ama hala referans. ISRM 2014'te "Suggested Methods (1974-2006) The Blue Book" adiyla derlenmis, ufak guncellemeler var ama protokol omurgasi ayni.

Bir nokta atlanmis: numune saturation. ASTM D7012 explicitly "test at natural moisture content unless otherwise specified" der, ISRM "as-received condition" der, ayni anlam. Ama Avrupa'da TS EN 1926 doygun (saturated) numune zorunlu kilar dogal tas icin. Avrupa-Amerikan ayrimi burada belirgin: kaya mekanigi (ISRM/ASTM) as-received, dogal tas yapi malzemesi (TS EN/CEN) saturated. Hangi sonuc rapor ediliyor onemli.

tech_egemen_anklr yazdi:

kaya mekanigi (ISRM/ASTM) as-received, dogal tas yapi malzemesi (TS EN/CEN) saturated

Egemen, bu ayrim cok kritik, methodoloji bolumunde ayri paragraf hak ediyor. Doygun vs as-received UCS farki tipik %15-30 mertebesinde dustugu icin bu metodolojik secim deger karsilastirmalarinda baskin etken olabilir. Tezimde bu noktayi vurgulayacagim, tesekkurler.

Egemen ve Ezgi, dogal tas tarafindan ben de katki vereyim. TS EN 1926:2013 sadece saturated zorunlu kilmaz, "doygunluk durumu raporlanmali" der. Genelde Italyan ve Almanca laboratuvarlar dry condition + saturated condition iki ayri rapor verir, kullaniciya secim birakir. Turkiye'de cogu ozel lab sadece saturated yapar, dry sonucu vermez — bu eksik raporlama bence.

CE marking icin TS EN 1926 Annex'inde saturated UCS zorunlu, dogru. Ama Hoek-Brown framework icin saturated deger m_i hesaplamasinda direkt kullanilamaz, kuru/as-received deger gerek. Iki framework iki farkli protokol istiyor.

Ezgi, akademik bir nokta: yukleme hizi tarafinda iki standardi ayri tutuyorlar ama gercekte hizmin UCS uzerine etkisi (strain rate effect) cogu kaya icin %5-10 mertebesinde 0.1-1.0 MPa/s araliginda. Hawkes & Mellor (1970) "Uniaxial testing in rock mechanics laboratories" Engineering Geology Vol.4 makalesi bu konuda referans, hiz ve UCS arasinda log-log iliski vermisler.

Yani protokol fark cogu zaman fark yaratmaz, tabii hiz extreme degillerden secilirse. Senin ogrenci tezinde belki "iki protokol arasi sistematik fark olmadigini gosteren karsilastirmali deney" bir alt bolum olabilir, n=10 numune iki protokolle test edilse, %3 mertebesinde fark dogrulanir.

Pratik tarafindan: Turkiye'deki cogu ozel lab "TS EN 1926 + ISRM" karisik kullaniyor. Numune boyut TS EN'den (silindir 50 mm cap), yukleme hizi ISRM'den (0.7 MPa/s), end conditions ASTM D4543'ten. Bu hibrit yaklasim raporda explicitly belirtilmiyor genelde, "ISRM uyumlu" yazilip geciliyor. Akademik dogruluk icin sorun cunku kontrol mumkun olmuyor.

Ezgi, methodoloji bolumunde "X protokole gore yapildi, ancak Y maddesinde Z standartindan istisna alindi" formati onerilir, transparan. Hibrit kullanim hatali degil, dokumantasyonsuz olmasi hatali.

KTU'de biz akademik calismalarda ISRM SM'i baz aliyoruz, ama son 5 yilda ASTM D7012'ye geciyoruz cunku uluslararasi yayinda ASTM daha yaygin referans. Reviewer'lar "which standard?" sorusunu ASTM kullaninca daha az kez soruyor. ISRM hala saglam ama yayinda tracability acisindan ASTM avantajli.

Ezgi, bir ekleme: ISRM 2007 update'inde (Ulusay & Hudson editorlugundeki kitap) UCS protokolune ufak bir ek geldi, strain measurement icin LVDT kullanimi tercih, strain gage opsiyonel. Eski 1979 SM'de strain gage zorunlu gibi okunuyor. Senin tezinde 2007 versiyonu da referans gostermek gerek.

Saha tarafindan bir gozlem: yapi denetim raporu kontrolunde "ISRM 1979" yazilan rapor sayisi ile "ASTM D7012" yazilan rapor sayisi son 5 yilda dengelendi. Eskiden ISRM baskindi, simdi yarisi ASTM. Yapi denetim ikisini de kabul ediyor, ama protokolun "explicitly belirtilmesi" sart, "kaya mekanigi standartlarina uygun" gibi mughlak ifade kabul edilmiyor.

ASTM, ISRM, TS EN, hepsini ezberlemeye calisirken aklimda bir tek "ezberle ve sonra unutturma sevgi" kaldi. Standart pesinde komut serpisesi.

Sondaj tarafindan: NQ karot cap 47.6 mm, NX karot cap 54 mm. ISRM NX tercih ediyor demissin Ezgi, ama NX karot Turkiye'de daha az yaygin, NQ baskin. Bu sebeple ISRM'in cap onerisini cogu lab uygulayamaz, NQ kullanilir. ASTM 47 mm minimumu NQ'ya tam oturuyor, pratik olarak ASTM Turkiye sahasi icin daha uygun.

Ankara'da ozel laboratuvarlarda yaptigimiz karsilastirmali bir veri var: aynı blok (Ankara andeziti) uzerinde ISRM 1979 ile 8 numune (UCS = 88.4, std 4.1) ve ASTM D7012 ile 8 numune (UCS = 90.2, std 4.6) yaptirdik. Fark 1.8 MPa, std havuzu uzerinde anlamli degil (t-test p=0.41). Yani Begum'un dedigi gibi, protokol farki sonucta belirgin etki yaratmiyor saglikli izotropik kayalarda.

Anizotropik veya zayif kayalarda bu fark agirlasabilir, hassasiyet daha kritik olur.

Iscehisar mermer ihracatinda Italyan musteriler her zaman "EN 1926" istiyor, biz lab'a o standardi soyluyoruz. ASTM ve ISRM dogal tas ihracatinda hic karsima cikmadi. Ezgi hanim, sektor bazli protokol secimi konusunu da tezde belki bir alt baslik olarak ele almak isteyebilirsiniz: kaya mekanigi (ISRM/ASTM) ve dogal tas (TS EN 1926) ayri dunyalar.

Suat abi karsilastirmali deney verisi tezime altin degerinde, atif yapabilir miyim? Ramazan abi sektor bazli protokol secimi onerisi de cok yerinde, alt baslik acmak gercekten methodoloji bolumune zenginlik katar.

Murat abi, NQ-NX cap konusu gercekten cok pratik bir nokta. Tezde "Turkiye sahasinda NQ baskin oldugu icin ASTM D7012 daha uyumlu" diye gerekce yazabilirim, harika.

Ozet plan tezimde:

1) ISRM 1979 SM ve ASTM D7012-14 detay karsilastirma tablosu

2) Hawkes & Mellor 1970 strain rate referansi

3) As-received vs saturated ayrimi (Pelin'in dedigi gibi)

4) Hibrit protokol kullanimi ve dokumantasyon transparanligi

5) Saha karsilastirmali deney (n=10, iki protokol, fark belirleme)

6) ISRM 2007 LVDT/strain gage update referansi

Cok tesekkurler herkese, bu forum methodoloji bolumune neredeyse hazir veri verdi.

ank_ezgi yazdi:

Suat abi karsilastirmali deney verisi tezime altin degerinde, atif yapabilir miyim?

Atif icin "Sefer, S. (2027) kisisel iletisim, Ankara" formatinda gec, tezin kendisinde sorun olmaz. Resmi yayina cevirirsen co-author secenegini de degerlendirebiliriz, danismaninizla goruseyim.