Antalya-Korkuteli yolu uzerinde restorasyon projesi var, eski kervansaray duvarlari volkanik tuf bloklarindan yapilmis. Restorasyon icin yedek blok kesimi yapacaklar, ayni ocaktan numune aldim ki UCS karakterizasyonu yapayim.

8 numune, NX boyut, L/D 2.5, sonuclar: 16.4, 19.2, 17.8, 18.5, 16.9, 19.7, 18.2, 17.3 MPa. Ortalama 18.0 MPa, std sapma 1.18 MPa, CV %6.6. Veri saglikli ama deger dusuk.

Sorum: yapi malzemesi siniflandirmasi acisindan 18 MPa tuf nereye duser? IAEG (1979) sinifina gore "moderately weak" (R2). Restorasyon icin tarihi malzeme uyumu acisindan ozel deger mi, yoksa tasarim icin "yapma kullanma" mi? Restorasyon mimari ekibi ile mukavemet kayittan korkuyor, tarihi yapi guvenligi konusu.

Bahadir, volkanik tuf yapi malzemesi olarak tarihi binalarda uzun sureli kullanilmis bir malzeme, "dusuk UCS" demek "yapma kullanma" demek degil. Roma, Bizans, Selcuklu yapilarinin cogunda tuf var, asirlarca ayakta. Mesele UCS'nin mutlak degeri degil, malzemenin tasariminda kullanildigi gerilme seviyesi.

Tarihi tas yapida duvar tasi gerilmesi tipik 0.5-2 MPa mertebesinde (uc katli yigma duvar uzerinde). 18 MPa UCS ile guvenlik faktoru F = 18/2 = 9, yigma yapilar icin yeterli. ISRM degil, TS EN 1052-1 yigma duvar tasi standartlarina bakman gerek bu projede, kaya mekanigi degil yapi malzemesi tarafi.

Bahadir, Mehmet abi'ye katiliyorum, ekleyecegim: TS EN 1926:2013 dogal tas UCS standardini biz bu tur projelerde kullaniyoruz, restorasyon icin TS EN 12372 (egilme dayanimi) ve TS EN 12370 (tuz kristallesmesi dayaniklilik) testleri de eklemek gerek.

Tuf restorasyon malzemesi icin kritik test: donma-cozulme dayaniklilik (TS EN 12371). Volkanik tuf gozenekli, su emme yuksek (%15-25 tipik), donma-cozulme cevriminde dayanim kayba ugrar. UCS sadece deger degil, donma sonrasi UCS rapor edilmeli — donma-cozulme oncesi/sonrasi karsilastirmali.

mermer_lab_pelin yazdi:

donma-cozulme oncesi/sonrasi karsilastirmali

Pelin Hanim, su emme olctuk: ortalama %18.4. Donma-cozulme testi henuz yapilmadi, lab'da cihaz var, 25 cevrim TS EN 12371'e gore yapacagim. Restorasyon icin bu kritik gercekten, Korkuteli kis sicakliklari -10 dereceyi gorur, donma-cozulme aktif.

Volkanik tuf restorasyonda mukemmel malzeme, Kapadokya'da 2000 yildir kullaniliyor. Bizim Afyon'da Demirsaray bolgesinde de tuf ocaklari var, Selcuklu yapilarinda kullanildi. UCS 18 MPa Afyon tufundan dusuk degil, bizimkiler 15-22 MPa araliginda.

Restorasyon mimari ekibi korkuyor diyorsun, onlara soyle: orijinal duvarda 800 yildir ayakta olan tas zaten 18 MPa civari, yeni getirdigin tas ayni mukavemette olunca uyumlu olur. Daha mukavim tas getirirsen aslinda differansiyel deformasyon problemi cikarir, tarihi dokunun homojenligi bozulur. "Like for like" prensibi.

Murat'in "like for like" prensibi ICOMOS (Uluslararasi Anitlar ve Sitler Konseyi) Venedik Tuzugu'nun 9. ve 12. maddelerinde tariflenmis. Restorasyon icin orijinal malzemeyle uyumlu mekanik ozellikte yedek malzeme kullanmak zorunlu, daha mukavemetli malzeme kullanmak teknik etige aykiri.

Bahadir, mimar ekibe ICOMOS Venedik Tuzugu referansini verirsen "tarihi yapi guvenligi" tartismasi cabuk biter. Onlarin korkusu yersiz, bilim ve uluslararasi koruma standartlari "like for like" diyor.

Bir teknik soru: volkanik tuf petrografik olarak ne sinif? Lapilli tuf, kul tufu, ignimbrit, hangisi? Korkuteli volkanik tufu Akdag bolgesinin Eosen volkaniklerine baglanir, ignimbrit baskin. Petrografik tanim raporda olmali, sadece "tuf" yazmak yetersiz.

Suat abi, ince kesit jeoloji bolumunde yaptirildi: petrografik tanim "kristal-vitrik tufit, baskin riyolitik bilesim, plajiyoklas kristalleri %25, kuvars kristalleri %15, vitrik matriks (devitrifiye edilmis) %55, lityumlu lithik fragmanlar %5". Ignimbritik degil, tufitik. Eosen yasli, bolge stratigrafisine uygun.

Tarihi yapi tasi sondajla mi alindi yoksa blok kesim mi? Tuf gozenekli oldugu icin sondajda kirilma kolay, blok kesimle alip lab'da kesime tabi tutmak daha temiz numune verir. Sonuc CV %6.6 ile guzel ciktigina gore numune kalitesi iyi anlasiliyor, hangisini yaptiniz?

Murat abi, ocaktan blok aldik (50x50x50 cm), lab'da elmas testereyle kesip karot kestik. Sondaj yapsaydik tufu kirardi, dogru gozlemin.

Tuf 18 MPa, ben de pazartesi 18 mukavemete dustum, ortak yon. Pazartesi tufuyuz hepimiz.

Bahadir abi, tuf restorasyonu mukemmel is. Bizim Iscehisar bolgesi de tuf damarlari var, Frigya kalintilarinda kullanilmis. Italyan musteri zaman zaman bizden de tuf istiyor, ihracata uygun bir malzeme. 18 MPa traverten musterisinden dusuk gorunse de, tuf ihracatinda standart aralik bu, Italyan da bunu bilir.

Restorasyon raporu icin onerilerim:

1) UCS = 18.0 MPa (n=8, std 1.18, CV %6.6)

2) Su emme = %18.4 (TS EN 13755)

3) Donma-cozulme sonrasi UCS (25 cevrim, TS EN 12371) — yapilacak

4) Egilme dayanimi (TS EN 12372) — eklenmeli

5) Petrografik tanim ve ICOMOS Venedik Tuzugu "like for like" referansi

6) Yapi malzemesi siniflandirmasi: TS EN 771-6 (yigma dogal tas birim) sinifina uygun, "moderately weak" R2 IAEG sinifi

Bu paket mimari ekibi ikna eder, tarihi yapi koruma kuralari karsilanir.

Egemen abi, paket cok temiz. Ekleyerek rapor cikaracagim, ICOMOS referansini Begum'un dedigi gibi koyacagim. Mimar ekibe "duvar tasi gerilmesi 2 MPa, UCS 18 MPa, F=9 yeterli, like for like prensip" diye sunum yapacagim. Tesekkurler.

Restorasyon dersinde "like for like" prensibi gecmisti ama UCS rakamlariyla bu kadar somutlanmamisti. Forum hep boyle gercek saha problemleriyle anlatinca daha kalici oluyor. Tesekkurler abileriniz.