Lab'da bir tartisma cikti, fikirlerinizi rica ederim. Ankara cevresi kireçtasi numunelerinde yukleme hizinin UCS uzerine etkisini inceleyen kucuk bir deney serisi yaptik (12 numune, ayni partiden, ayni litoloji, 3 farkli yukleme hizinda).

Hizlar: 0.1 MPa/s (n=4), 0.7 MPa/s (n=4), 5 MPa/s (n=4). Sonuclar:

- 0.1 MPa/s: ortalama 78 MPa

- 0.7 MPa/s: ortalama 86 MPa

- 5 MPa/s: ortalama 94 MPa

ASTM D7012-14 Method A 0.5-1.0 MPa/s araligi tanimliyor, ISRM SM 1979 0.5-1.0 MPa/s "ya da numunenin 5-10 dakikada kirilmasi" diyor. Bizim 0.1 ve 5 MPa/s noktalari her iki standart disinda. Sonuc bekledigimiz strain rate effect: hiz arttikca UCS artiyor (mikro-catlak gelisme suresi azaliyor, kaya daha "rigid" davraniyor).

Sorum: rapor yazarken bu strain rate effect'i nasil yorumluyorsunuz musteri raporunda? Sadece "0.7 MPa/s hizinda 86 MPa" mi yaziyorsunuz, yoksa belirsizlik notu ekliyor musunuz?

Ezgi, bu klasik strain rate effect ve veri setiniz tam beklenen davranisi gosteriyor. Lajtai (1991) ve Vasarhelyi & Van (2006) makalelerinde bu effect detayli incelenmis: kireçtasi icin yukleme hizi 10 kat artinca UCS tipik %8-15 artiyor, sizin verinizde 0.1 -> 0.7 (7x) %10 artis, 0.7 -> 5 (7x) %9 artis — literatur ile tutarli.

Rapor yazarken: standart araligin (ASTM D7012 0.5-1.0 MPa/s) icindeki sonucu birincil rapor degeri olarak veriyorum. Standart disindaki noktalari ek tablo olarak veriyorum, ama rapor ana metninde "ASTM D7012 Method A icinde yapilmistir" diye not. Tasarim icin standart araligin degeri kullanilmali.

Belirsizlik notu olarak: "yukleme hizi 0.5-1.0 MPa/s, strain rate effect nedeniyle daha hizli yuklemede %10 mertebesinde yuksek UCS beklenir" diye bir cumle yaziyorum. Tasarimci bilirse fayda var.

Begum'un yontemi standart pratik. Ek olarak: tunel tasarimi gibi statik yuk durumlarinda 0.5-1.0 MPa/s araligi degeri uygundur, ama dinamik yuk (deprem, patlatma) icin yuksek hiz UCS daha anlamlidir. Eger musteri sismik tasarim yapiyorsa rapor disinda ek not olarak "dinamik yuk icin strain rate effect dikkate alinmali, %10-20 mertebesinde artis beklenir" yazilabilir.

Ezgi, sizin 0.1 MPa/s noktasi ilginc bir veri — bu hiz "creep regime" sinirina yakin, uzun sureli yuk altindaki UCS'ye daha yakin sonuc verir. Tunel tasarimda uzun sureli stres analizi icin bu noktayi referans tutmak (78 MPa) bir bakis acisi. Ama standart degil, ek bilgi.

Ankara cevresi kireçtasi tipik 70-90 MPa, sizin orta hiz degeriniz (86 MPa) bu aralige iyi oturur. Strain rate effect zaten bilinen olgu, mesele rapor disiplini.

Lab kontroleri sirasinda en cok gordugum hata: bazi laboratuvarlar yuk hizini "MPa/s" yerine "kN/s" veya "mm/min" cinsinden bildiriyor, donusumde hata yapilinca standart araligi bilemeden disinda calisilmis oluyor. Cihazda hangi parametre ayarliyorsa onun MPa/s karsiligini hesaplayip rapora yazmak iyi pratik.

Strain rate effect kireçtasinda tipik %8-15 artis 10x hiz artisi icin, dogrudur. Bunun arkasindaki mekanizma mikro-catlak nukleasyon-buyume kinematigi: dusuk hizda mikro-catlaklarin yayilmasi icin zaman var, daha erken peak yenilme; yuksek hizda mikro-catlaklar tam yayilmadan numune brittle kirilmasi.

Cevdet (2009) Akcali kireçtasi uzerinde benzer deney yapmis, 0.01-10 MPa/s araliginda UCS log-linear iliski ile artiyordu. Sizin verinizi log-linear plot ederseniz aynisi cikar muhtemelen.

zeminci_burak yazdi:

log-linear plot ederseniz aynisi cikar muhtemelen

Burak, log-linear plot yaptim, R2 = 0.97 cikti, egim 5.4 MPa per decade hiz. Cevdet (2009) makalesini bilmiyordum, kaynak listeme ekledim, tesekkurler. Bu egim Ankara kireçtasi icin bizim hocaya da gosterecegim, kucuk bir kongre bildirisi cikar bu veri setiyle.

Strain rate effect tartismasi onemli ama bir gerekli not: ASTM D7012-14'un tanimladigi 0.5-1.0 MPa/s araligi "preferred range" olarak gecer, "shall" degil. Yani 0.7 MPa/s tercih ama 0.4 veya 1.2 MPa/s da rapor edilebilir, sadece raporda yukleme hizi acikca yazilirsa. Sizin 0.1 ve 5 MPa/s noktalari ise "out of range", rapor edilince standart disi notuyla.

Bu inceligi tasarimciya anlatmak gerek bazen, "ASTM disi" diye sonucu reddedebiliyorlar.

Karstik kireçtasi tarafindan ek bir yorum: porozitesi yuksek (gozenekli) kireçtaslarinda strain rate effect daha az belirgin oluyor. Mikro-catlak yerine zaten makro-bosluklar kontrol ediyor yenilmeyi. Sizin Ankara numunesinde porozite ne kadar?

Bahadir, porozite testi ayrica yapilmis, %3.2 ortalama. Orta porozitede sayilir. Karstik degil, mikritik kireçtasi.

Tamam, mikritik %3 porozite icin strain rate effect klasik literatur araliginda olmasi normal. Karstik ortalama %15-20 porozite olur, oralarda effect %5'e kadar duser.

Kayayi yavas ezersen az ezilir, hizli ezersen cok ezilir. Bizim hayatimizda da boyle, yavas konusursak az anlatiyoruz, hizli konusursak cok anlatiyoruz, sonuc ayni anlam birikimi.

Ezgi, bu veri seti yayina gidebilir, gercekten guzel. Cevdet (2009) Akcali kireçtasi icin yapmis, sen Ankara kireçtasi icin yapiyorsun, regional dataset olusur. Bizim KTU'da Trabzon kalkeri icin de benzer deney yapmistim ogrenciyle, yayina gidememisti, eger isterseniz veri setlerini birlestirip ortak bildiri/makale dusunebiliriz.

ktu_zeminci_harun yazdi:

veri setlerini birlestirip ortak bildiri/makale dusunebiliriz

Harun hoca, cok isabetli oneri, ozelden goruselim. Ankara + Trabzon + belki Antalya (Bahadir abi varsa karstik veri) birlikte regional comparison guzel bir kongre/makale konusu olur.

Ezgi hocam, alandan bakinca bir not: cogu zaman mudur "yuk hizini biraz arttir, gun bitsin" diyor lab teknisyenine, sonra rapor 5 MPa/s'de cikip "neden boyle yuksek?" diye sorunca isin disinda kalmis oluyorum. Sizin bu calisma teknisyenler icin guzel bir referans olur, hizi keyfi degistirmenin sayisal etkisini gosteriyor.

Ozet:

- Strain rate effect klasik literatur ile tutarli (10x hiz -> %10 UCS artisi)

- Rapor yazarken: 0.5-1.0 MPa/s araligindaki deger birincil, disindakileri ek tabloda

- Belirsizlik notu rapora eklenmeli (dinamik yuk icin %10-20 artis beklenir)

- Yukleme hizi mutlaka MPa/s cinsinden raporda acik yazilmali

- Cevdet (2009) ve Vasarhelyi & Van (2006) referans alinacak

- Harun hoca ile ortak bildiri konusunu ozelden konusacagim

- Murat usta'nin uyarisi (mudurlerin keyfi hiz degisikligi) lab disiplini icin onemli, bildiriye ek metin koyabilirim

Tesekkurler herkese.