Begum hanim son ayda AE konusunu actigi icin teknik tartisma sevgili ediyor, ben de katki yapmak istiyorum. Bu sefer pre-failure detection — yenilme oncesi erken uyari — uzerinden.

Doktora tezimin son bolumune AE ile kayanin "kritik durum" oncesi sinyal davranisi bekleyecegim. Lab UCS deneylerinde Eberhardt 1998'in tanimladigi sigma_ci (%30-35) ve sigma_cd (%70-80) degerlerini gorduk, bu lab tabanli. Saha tarafinda ise bu degerleri "uyari sistemleri" olarak kullanmak akla geliyor: heyelan, mine sev stabilitesi, tunel duvar gerilim izleme.

Sorum aciklamali: lab AE pre-failure detection saha izleme teknolojisine ne kadar transfer olabilir? Saha AE sistemi (microseismic monitoring) ile lab AE'yi ayni cumlede konusabilir miyiz, yoksa farkli olcekteki olgular mi bunlar?

Ezgi, harika bir konu. Sahip oldugum tecrubeden yorumlayayim. Lab AE genelde kHz aralikta (50-1000 kHz, biz 150 kHz prob kullaniyoruz), saha microseismic monitoring genelde Hz-kHz arasi (1 Hz - 10 kHz). Yani frekans icerigi farkli — kucuk olcekli mikrokirik (lab) yuksek frekans, buyuk olcekli kirik buyumesi (saha) dusuk frekans.

Olcek-yasal-frekans iliskisi acisindan ikisi farkli olgu degil, ayni mekanizma — kaya icinde enerji salinmasi — sadece olcek farkli. Yani Eberhardt sigma_ci/sigma_cd kavramlari saha izlemeye prensipte transfer edilebilir, ama saha gerilim seviyesini gercek zamanli olcmek mumkun degil, dolayisiyla kavram dolayli olarak kullanilir.

Pre-failure detection saha tarafinda biraz daha karmasik. Maden mekanigi tarafinda AECL Mine-by Experiment (Lac du Bonnet, Kanada) klasik calismadir — Lockner vd. tarafindan birkac kitap bolumunde ozetlendi. Underground research lab'da microseismic monitoring ile rock burst tahmini ciddi gelisme gosterdi.

Turkiye'de Eti Bakir, Eti Krom, ve son yillarda altin madenlerinde microseismic sistemler kurulmaya basladi. Akademik isbirliginde KTU'da mine seismicity calismalari devam ediyor, burada ihtisaslasmis ekipler var.

Saha izleme acisindan ekleyeyim. Ankara metro tunel projelerinde TBM ilerlemesi sirasinda akustik izleme yapildi bir bolumde. Sonuclar mikst — tunel cevre kayasi heyetimli durumda iken sinyal yorumu zorlasti. Yani saha AE saglam izole edilmis numune ortami degil, etkenler cesitli (TBM titremesi, su sizmasi, hava vibrasyonu).

Pre-failure detection icin lab kavramlari "yontem ihrac" edilemez bence, saha icin kendi spesifik analiz framework'u gelistirilmesi gerekir. AE veriden anlamli sinyal cikartmak buyuk veri analizi isi.

tunel_jeolog_huseyin yazdi:

lab kavramlari yontem ihrac edilemez bence

Huseyin abi, hakli oldugun nokta var. Lab'in temiz ortami ile sahanin kirli sinyal ortami farkli. Ama temel kavramin (kritik kumulatif AE artisi yenilmenin habercisidir) saha icin de gecerli oldugunu dusunuyorum, sadece "background gurultuden ayirma" alti calisma gerek. b-value yontemi mesela saha mikrosismikte etkili, deprem seismolojisinden gelmis bir teknik.

Maden tarafinda calisan birisi olarak: Eti Krom Adana sahasinda 2018'de seismic event monitoring kurduk, 16 sensor, 3D lokasyon. Pre-failure detection denemesi yaptik 2 sev kayasi olayinda — birinde 4 saat oncesinden artan event-rate gozlendi, oturma anlamlilik ile oncekisinden anlasildi. Ikincisinde sinyal background'a karisti, fark edilemedi.

Yani %50 basari oranindan baslayip metodoloji guclendigi olcude artirmaya calisiyoruz. Bu pratikte pre-failure detection mumkun ama %100 guvenilir degil, "uyari sistemi" olarak ek dogrulama (inclinometer, total station) ile kombine kullaniliyor. Tek basina AE ile karar vermiyoruz.

akademik_maden_necdet yazdi:

%50 basari oranindan baslayip

Necdet hocam, gercek saha bilgisi cok degerli, tezimin tartisma bolumunde kullanmak istesem rapor olarak bir veri seti paylasilabilir mi? Atif ile tabii.

Ezgi hocam, sirket onayi gerek ama yapabilirim. Saha verileri kismen kamuya acik bilimsel veri haline getirilmek isteniyor zaten, insan-makine arayuz isleyisi konusunda ortak yayin fikri olabilir. Mail uzerinden konusalim.

Saha-lab transfer'i konusunda metodolojik bir not: lab AE'sini "calibration" verisi olarak kullanmak, saha system'i yorumlamada ise referans olarak. Yani lab'da B numunelerin kritik sigma_cd %75 cikiyorsa, saha icin "kritik gerilim seviyesinin %75'ine yaklasilirsa AE event rate exponential artar" diye bir hipotez kurulur, sahada test edilir. Buradan da bir pratik karar destek mantigi cikiyor.

Ama Necdet bey'in dedigi gibi tek basina AE ile karar vermek tehlikeli, ek olarak fizikselt sapma izleme (extensometre, total station) zorunlu.

Kayanin sesini dinlemissiniz, olmasi gereken yenilmeyi de duyduniz, kalan tek seyin "patron uyari sistemine yatirim yapsin" diye anlatmak. Buyuk basari.

Eskiden saha izleme dedigimde sadece yatik su seviyesi, inclinometer ve gozle inceleme aklima gelirdi. Gencler artik AE, fiber optik, drone fotogrametri, satellite InSAR ile izlemeyi rutinleyecek. Iyi.

Lab-saha transferi konusu Ezgi'nin tezi icin ozel deger katiyor, akademinin sanayiye katkisinin tam ornegi. Verisi olan firmalar varsa Ezgi'ye katkilarini birikmesinde fayda var.

Bergama altin madeninde sev izleme yapiyorum. AE sisteminin yanisira ProRobotics SAR (yer tabanli radar) ile mm seviyesinde deformasyon izliyoruz. AE ve SAR kombine yorumu cok guclu, AE tek basina sinyal-gurultu sorunu yasiyor ama radar ile olcusenece pre-failure detection netlik kazaniyor.

Ezgi hocam, AE + SAR kombinasyonunu tezde dusunmek isterseniz veri paylasilabilir, tabii sirket ile gorusulerek.

Baran, harika bilgi. AE + SAR fusion son donem literaturde guclu trend. Ortak veri istegi ile ilgili Necdet hocamla birlikte gorusebiliriz.

Tezimin metodolojisi su yonde ilerleyecek bence:

- Lab AE ile sigma_ci/sigma_cd referans degerleri farkli kaya turleri icin (granit, andezit, kirectasi).

- Saha mikrosismik veri seti (sirketlerin pay edebildigi sevler).

- Lab-saha transfer fonksiyonu (frekans olcekleme, b-value benzerlik analizi).

- Pratik uyari sistem mimarisi (AE + SAR + extensometre fusion).

Iki saha kaynagi acildigi icin tezin amprik bolumu zenginlesti. Tesekkurler herkese.

Karot yalan soylemez, kaya da yenilirken yalan soylemez sinyal verir. Dinleyene kismet. Bizim eski sondaj yillarinda kayanin "vurus" sesini bile bilirdik, hangi formasyonu deldigini anlardik. Modern aletlerle bu hisleri bilime cevirmek hos bir gelisim.

SAR, AE, fiber optik, mikrosismik — bu listelerin bir lisans dersi olmasi lazim. Bizim okulda hala "deformasyon izleme" denince inclinometer + total station gosteriyorlar, iste 2024'teyiz. Ezgi hocam tez bittiginde popu;ler bir yazi yazsa lisans ogrencileri icin cok ise yarar.