Toros Universite ile ortak bir projede Kapadokya tufu uzerine numune calisiyoruz, su muhtevasi olcum yontemi konusunda kafam karistı, aksakal abilere danismak isterim.

Volkanik tuf cok poroz (%30-50 toplam porozite), zeolit + smektit alterasyon ürunleri var, ASTM D2216 105 C etuv yontemini direkt uygulamak dogru mu emin degilim. Cunku zeolit kanal suyu 105 C'da kismen cikiyor, smektit interlayer suyu da ayni sekilde — yani 105 C "free water" sınırını asıyor, "structural" tarafa giriyor.

Alternatif olarak desikator + doygun tuz cozeltisi (atmosferik denge) ile w olcumu duydum, daha hafif yontem. Hangisi tuf icin daha uygun? Yoksa hibrit yapmak gerekir mi (desikator denge + 60 C dusuk sicaklik etuv)?

Bahadir bey, soru cok onemli ve volkanik kaya literaturunde tartismali bir konu. ISRM SM (1979) original 105 C diyor ama 1981 Comments dokumaninda zeolitik ve smektitik kayalar icin alternatif sicakliklar oneriyor:

- 60 C: serbest su, "loosely held"

- 105 C: serbest + adsorbe + zayif kanal suyu

- 200 C: + zeolit kanal suyu cogu

- 350 C: + smektit interlayer suyu

- 700 C: + structural OH (kaolinit, klorit)

Tuf icin "engineering water content" amaclanıyorsa 105 C kullanılabilir ama raporda sicaklik açıkca yazılmali. Mineralojik calisma yapiyorsanız TGA ile 25-1000 C profili daha bilgilendirici.

Ezgi'nin sicaklik hiyerarsisi standart referans. Kapadokya tufu icin Topal'in yıllar onceki doktora tezi (ODTU) ve sonrasi makaleleri (Eng. Geol. 2008) referans noktasi, Kapadokya tufunun zeolit + smektit kompozisyonu ayrintili calisilmistir. Tipik su muhtevasi 105 C'da %12-20 araliginda raporlanır, 200 C uzerinde %3-5 daha cikar.

Yani tek bir w sayisi yetersiz; iki sicaklikta (mesela 105 C ve 200 C) olcum yapip "free + adsorbed" ve "+ channel water" ayri ayri raporlamak daha bilgilendirici. Sizin proje hangi yonde, muhendislik mi mineralojik mi?

konya_arge_begum yazdi:

iki sicaklikta olcum yapip ayri ayri raporlamak

Begum hanim, projemiz hibrit aslinda — Toros Universite'nin yapi malzemesi tarafi muhendislik degerleri istiyor (UCS, w, porozite), jeoloji tarafi mineralojik karakterizasyon istiyor. Iki sicakli w olcumu fikri ikisi icin de ise yarar, baslayacagim.

Topal hocanin makalelerini hemen indirebilir miyim, ODTU repository'sinde var mi?

Topal'in 2008 Eng. Geol. makalesi acik erisim degil ama OAtez.yok.gov.tr'den doktora tezi indirilebilir. Ben PDF'i kayitlarımda sakliyorum, ozel mesajla atabilirim. Diger referans: Yagız'in (2011) Bull. Eng. Geol. Env. tuf calismalari da Cappadocia tufu icin numerik veri tasiyor.

Tuf gibi alterasyonlu poroz kaya icin ASTM D2216 hala en yaygin uygulanan yontem ama yorumu dikkatli olmali. Pratik yaklasim:

1. Numune as-received tartim (M_initial)

2. 60 C etuv 24 saat (M_60)

3. 105 C etuv 24 saat (M_105)

4. 350 C etuv 24 saat (M_350)

Boylece w_60 = (M_initial - M_60)/M_initial, w_105 = (M_initial - M_105)/M_initial, w_350 = (M_initial - M_350)/M_initial cikartilır. Sicaklik adimlarinda kutle kaybi profili gorulur, mineralojik tanim ile birlikte hangi sicaklikta hangi suyun ciktigi yorumlanabilir.

Bu mini-TGA gibi calisiyor, gerçek TGA olmadan da makul bilgi verir.

Burak'in cok adim li yaklasimi cok pratik. Her sicaklik adiminda 24 saat beklemek gerek, toplam 4 gunde sonuc cikar. Lab kapasitesi acisindan etuv tek ise art arda yapmak gerek, parallel etuv varsa kisalır. Bahadir bey, lab'da kac etuv var?

Toros Universite labinda 2 etuv var, 60 C ve 105 C ayrı set edilebilir. 350 C'a cikan kuthel etuv yok ama yuksek sicaklik firini var (1100 C'a kadar), oraya 350 C set edilebilir. Yani Burak abi'nin 4 adimli protokolu uygulanabilir, paralelde calisabiliriz.

1 numune icin 4 gun, 5 numuneyle pilot yapsak 4 gunde tum data hazir. Plan icin uygun.

Tuf 60'ta birkac damla, 105'te biraz daha, 350'de iyice cikar — meger tas defalarca su iciyormus, kac kez kazanir bilemiyorum. Kapadokya peribacalarinin hep nemli olmasinin sebebi acaba bu mu?

sarkayasinegi yazdi:

Kapadokya peribacalarinin hep nemli olmasi

Sarkaya, mizahi ile aslinda gerceyi yakaladin: peribacalari atmosferik nemi cok kolay emer cunku zeolit + smektit + acik porozite topolojisi su molekullerini bagliyor. Yagmur sonrasi peribaci yuzeyi cok uzun sure nemli kalir, bunun korozyon ve heykelin asınmasinda etkisi var, kultur turizmi acisindan da konu.

Karadeniz tarafindan biz ignimbrit (volkanik tuf turevi) ile calistik, KGM yol kazilarinda. ASTM D2216 105 C'a sadik kalarak rapor verdik, w %15-22 cikti. Geriye donup baktigimda Burak abi'nin onerdigi cok adim li yaklasimi yapabilirdik daha bilgilendirici olurdu.

Bahadir bey, pilot calismaniz tamamlandiginda metodoloji rapor halinde paylasirsaniz biz de kendi raporlarimizi gozden gecirmek isteriz.

Bahadir, projeniz cok degerli bir bosluku doldurabilir. Turkiye'de tuf su muhtevasi olcum protokolu standardize degil, herkes farkli sicaklik kullanir, raporlar karsilastirilamiyor. Eger sizin pilot calismaniz Tursak veya benzeri bir teknik komiteye bilimsel oneri olarak gidebilirse, ulusal protokol katki verirsiniz.

Ayrica volkanik tuf yapı tasi olarak Kapadokya, Nevsehir, Aksaray'da yaygin kullanilir, restorasyon projelerinde de su muhtevasi-ayrismа davranisi cok kritik. Pratik etkisi buyuk olur.

Mermer tarafindan Kapadokya tufu cok ayri bir dunya ama Burak abi'nin cok adim li sicaklik yaklasimi mantiken bizim mermer numunelerine de uygulanabilir, ozellikle alterasyonlu damarlarda. Bahadir bey, pilot sonuclarinizi ben de takip etmek isterim.

Plan netlesti, herkese cok tesekkurler:

1. Burak abi'nin 4 adimli sicaklik protokolu (60 / 105 / 350 / 700 C) Toros Universite labinda uygulanacak, 5 numune pilot

2. Begum hanim Topal ve Yagiz makalelerini paylasacak, literatur taramasi yapilacak

3. Ezgi hanim ISRM 1981 yorum dokumanı ile sicaklik hiyerarsisi protokole baz tasiyacak

4. XRD ile mineralojik kompozisyon dogrulanacak, zeolit + smektit miktarı belirlenecek

5. Sonuclar bilimsel yayin + Tursak teknik komite onerisi olarak hazirlanacak

Mehmet abi'nin dedigi ulusal protokol katkisi hedefini hayalimde tutuyorum, 12-18 ay icinde belki gercekleseubilir. Forum size minnetdarim.