Trabzon-Macka civarindan KGM yol projesi icin numune almistik, andezit ve bazaltik andezit ardalanması seviyesi. Toplam 14 karot, ASTM D2216 protokolune gore 105 C etuv 24 saat su muhtevasi olctuk.

13 karotta w %0.4-0.9 araliginda cikti, beklenen aralik. Ama bir karot %3.2 verdi — diger 13'un ortalamasinin 4-5 kat ustunde. Numune dis goruntu olarak normal, gri-kahverengi, kompakt. Ama yakindan bakinca yer yer yesilimsi ton var, belki kloritle/serpantinle alterasyon yasamis. Kafamda iki olasilik: (1) numune ic mikroporozite cok yuksek (alterasyon nedeniyle), (2) lab kaynakli olcum hatasi.

Olcumu tekrar yaptirdim, %3.15 cikti — yani olcum hatasi degil, numune gercekten boyle. Sizce bunu nasil yorumlamali, raporda dislamali mi yoksa raporlamali mi?

Harun, dislamak yanlis olur. Anormal degeri "outlier" diye atmaktan ziyade, kokenini arastirmak gerekir — senin durumunda alterasyon olasiligi cok mantikli, andezit ve bazaltik andezit hidrotermal alterasyona cok yatkindir, klorit + smektit + zeolit donusumleri yaygin gorulur.

Once XRD yaptir numuneyi, kil mineralleri (klorit, smektit, illit) varlığını dogrula. Smektit varsa zaten %3 mertebesinde su muhtevasi sasilacak deger degil, smektit interlayer suyunu 105 C'ye dirençli tutar bir kismi (300 C'a kadar tam cikmaz).

Suat'in onerisi temel cevap. Ek olarak: alterasyon derecesi icin makroskopik kontrol de var, ISRM Suggested Methods 1981 "Quantitative description of discontinuities" dokumaninda alterasyon dereceleri W1-W6 (taze - tamamen ayrismis) olarak tanimli. W1 taze, W2 hafif alterasyon, W3 orta, W4 ileri, W5 cok ileri, W6 toprakla kalmis.

Yesilimsi ton ve %3.2 w birarada genelde W3-W4 araligi gosterir. Yani numune saha jeolojik haritalama acisindan da farkli birim olarak ayrilmis olmali, "ayni kaya birimi icinde 14 numune" varsayimin sorgulanabilir.

konya_arge_begum yazdi:

jeolojik haritalama acisindan da farkli birim

Begum hanim, hakliyim. Saha logunu yeniden bakttim, problem karotun alindigi seviye 18.5-19.2 m, hemen ustte 17.8 m'de "alterasyon zonu" notu var ama 18.5'te bu not silinmis. Logger arkadas o noktada bagli alterasyon zonunu kapatti diye dusunmus belki, halbuki devam ediyormus. Sahaya geri donup teyit etmem lazim.

Iyi tespit. Andezit alterasyonunda zeolit (sıkça heulandit, mordenit) olusumu da yaygin, zeolitler kanal suyu tasir, 105 C'da kismen cikar, 200 C uzerinde tamamen cikar. Eger XRD'de zeolit varligi cikarsa, ASTM D2216 105 C protokolu zaten "true water content" vermez, kismi degerdir.

Bu yuzden alterasyonlu numunelerde TGA (Thermogravimetric Analysis) yapmak daha bilgilendirici. 25-1000 C aralginda kutle kaybi grafigi cikar, hangi sicaklikta hangi su (free / interlayer / structural) ciktigini gorursun.

Burak'in TGA onerisi tam yerinde. Universite labinda TGA varsa kullanmaniz cok bilgilendirici, ben doktorada Cankiri zeolitleri uzerine TGA yapmistim, 105 C'a kadar serbest su, 105-300 C arasi kanal suyu, 300-700 C structural OH cikiyor, ucu birden ayri ayri okunabiliyor.

Andezit icin yayinlamayi planliyorsanz Browne (1978) Geothermics dergisindeki klasik makaleyi de bakın, andezitik alterasyon paragenezi icin referans. Smektit + klorit + zeolit + epidot tipik mineral takimi.

Yesilimsi ton andezit dediniz, baska bir sey daha gormediniz mi karotta? Pirit, kalkopirit, bakirli mineral falan? Macka tarafi VMS yataklari yakin, hidrotermal alterasyon orada cevher de tasiyor olabilir.

sarkayasinegi yazdi:

pirit, kalkopirit, bakirli mineral falan?

Sarkaya, dikkatli baktim simdi, evet birkac kucuk pirit kuparpilesi var, 1-2 mm capli, dagilimli. Renkli mineralizasyon yok ama. VMS yatagi etkisi olabilir, Macka yakininda bilinen birkac eski yatak var.

Bu durumda numuneyi sadece su muhtevasi olarak degil, alterasyonlu zon olarak rapor etmemiz lazim. Yola karar verirken bu zonu zayif kaya kategorisine almak lazim.

Harun, raporda muhakkak yaz, dislama. Tam tersine "anormal yuksek w degeri alterasyon zonunun gostergesidir, bu zonun kalinligi ve uzanimi sonraki sondajlarla tespit edilmelidir" notu koy. KGM gibi musteri bu tur uyarilari dikkatle okur, ileride yol heyelan riski analizi icin kritik veri.

Bir de onemli sey: alterasyon zonunda su muhtevasi tek basina yetersiz, beraber tek eksenli sikisma dayanimi (UCS) ve P-dalga hizi olcumleri de yapilmali. Alterasyonlu kaya UCS'nin tipik olarak %30-60'i kalir taze andezitin.

Bu konuyu kaydediyorum, ileride benzer durumda kafamda hazir cevap olur. Anormal degeri sadece atmak yerine sebebini arastirmak gerektigini, alterasyon, smektit, zeolit gibi mineralojik konularin nasil su muhtevasi ile etkilestigini anladim.

Mermer lab tarafindan yan bir gozlem: bizim Mugla beyaz mermer numunelerinde de bazen anormal yuksek w (%0.5-0.8) cikar, normalde %0.05 civari. Bu durumlarda mikroskopta inceledigimizde mermerin tamamen rekristalize olmadigi, mikrokristalin matris icinde dagilmis kil mineralleri oldugu gorulur. Sizin andezit alterasyonu ile benzer mantik: anormal w mineralojik bir hikaye anlatir, dinlemek lazim.

Antalya tarafinda biz daha cok kalker ve traverten, andezit yok ama benzer anlatim icin Toroslarda bazen kireclesmis bazaltik dayklar gorulur. O dayklarin alterasyonu cok yaygin, KGM tunel projelerinde sorun yaratıyor. Harun'un bu vaka analizi bizim icin de ders.

Herkese tesekkur. Karar:

1. Numune XRD'ye gondereceim (KTU jeoloji boluymune), kil ve zeolit mineralleri tespit edilecek

2. Mumkunse TGA yapilacak, sicaklik-kutle kaybi profili cikarilacak

3. Sahaya geri gidip 18.5-19.2 m alterasyon zonunun kalinligi tespit edilecek, ek sondaj onerilecek

4. Raporda anormal w degeri alterasyon zonu gostergesi olarak yazilacak, dislamayacak

5. UCS ve P-dalga hizi olcumleri yapilacak, taze andezit ile karsilastirilacak

Mehmet abi'nin dedigi gibi karar, KGM raporunu sahalayan muhendis acisindan kritik bilgi olacak. Forum sag olsun.