Bu hafta Eskisehir-Beylikova hattinda sondaj acan ekibimden geldik, hava boyle olunca soracagimi sordum.

Carsamba ve Persembe gunu 18 mm yagmur yagdi, biz Carsamba sabahi NQ karotu actık, kirectasi seviyesi 22-28 m, dolomitik. Karotu naylonla sardik ama sondaj agzi yagmur altindaydi, naylon bile islaktan girdi torbaya. Cuma gunu lab gondermeden once kontrol ettim, karot yuzeyi gorunurde nemli, tartim yapilmadan da farkettim.

Lab w = %1.85 olcmus. Bana yuksek geldi, ayni damardan iki ay onceki kuru havada alinan karot %0.7 vermisti. Yani neredeyse 2.5 kat fark. Bu yagmur etkisi mi, yoksa damar gercekten heterojen mi? Saha boyle durumda nasil yorum yapmali?

Murat abi, numune yagmur altinda kalmissa olculen w "in-situ water content" degil, "post-collection moisture pickup" verisidir. Yani saha rutubeti + alici nem sonrasi yuzey adsorpsiyonu birarada. Iki olcum karsilastirilamaz arasinda saha sartlari farkli.

ASTM D5079 (rock core preservation, Class C — non-disturbed) yagmur altinda bile karotun derhal nylon + wax mix ile sealed olmasini gerektiriyor. Naylonun yuzeyinden sızinti normal, vakum nylon + parafin + alimünyum folyo katmanlari kullaniliyor. Iki ay onceki numune ile karsilastirma yapamazsin, methodolojik fark var.

Burak'in dedigi standart cevap. Ek olarak: kirectasi/dolomit acik porozitesi tipik %1-5, atmosferik nemde bile birkac saatte yuzey nemi %1'e ulasabilir. Yagmur altinda 1-2 saat kalan karot, yuzeyden 3-5 mm ic kadar acik gozenekleri sivi su ile doldurmustur, w = %1.85 ile %0.7 farki buradan gelir muhtemelen.

Karar verirken hangi w "gercek" diye sormak yanlis soru — ikisi de olculen anin gercegi. Muhendislik kararı icin atmosferik kosullarda denge nemi (TS EN 13755 oncesi laboratuvarda 23 C, %50 RH ortamda 7 gun bekletilmis numunenin nemi) referans alinmali, saha tesellum nemi degil.

Karadeniz'de neredeyse yıl boyu yagmurlu hava ile ugrastigimiz icin bizim ekipte sondaj agzi cadiri standart. 2x3 m brander cadirı sondaj makinesi etrafinda kuruluyor, yan acik ama ust kapali. Karot oraya alindiginda yagmur direkt temasi olmuyor, sadece atmosferik nem kalir.

Bunun maliyeti dusuk (300-400 TL cadir), bir sondaj sezonu boyunca defalarca kullaniliyor. Bizim itu lab'da bu uygulamayi baslattiktan sonra w sapma analizi yaptik, yagmurlu/kuru gun farki %0.4'ten %0.1'e dustu.

ktu_zeminci_harun yazdi:

sondaj agzi cadiri standart

Harun'a tesekkur, cadir cozumunu ben de Karadeniz'de calistığim donemden hatırlıyorum aslinda, Beylikova ekibe iletecegim hemen. Ic Anadolu'da yagmur az diye tedbiri ihmal ediyoruz ama biraz yagsa bile boyle veri kayipla sonuclanıyor.

Lab'a tekrar w olcumu ricamı ileteyim mi, numuneyi 7 gun atmosferik dengelemeye birakip sonra mı?

Murat abi, lab'a "23 C, %50 RH, 7 gun atmosferik dengeleme sonrasi denge nemi" diye iste. ASTM D5079 ek olarak "as-received moisture" + "equilibrium moisture" iki ayri rakam vermenizi tavsiye eder. Iki rakam birden raporda gorunsun, tasarimci hangisini istiyorsa onu kullansin.

Iki ay onceki numune ile karsilastirma yapacaksan, o numunenin tutuldugu kosulları da kontrol et — eger o da equilibrium nemine getirildi ise iki rakam karsilastirilabilir. Yoksa karsilastırma yine yanlis olur.

Pratik bir not: lab'da 23 C, %50 RH ortam isteniyorsa klimali oda sart, cogu kucuk lab'da bu yok. Bizde bile ozel iklimlendirme odasi ayri bir buget gerektirdi. Olmayan lab icin alternatif desikator + doymus tuz cozeltisi kullanmak (mesela Mg(NO3)2 cozeltisi 23 C'de ortam %53 RH verir). 1-2 lt cam cylindir kavanoz icinde standart oluyor.

Pelin'in tuz desikator cozumu ASTM E104 standardinda — laboratuvar nem standardlarinda doymus tuz cozeltileri tablosu var, Mg(NO3)2 53%, KCl 85%, NaCl 75% gibi. Bunu kullanmak iklimli oda olmadan calisan kucuk laboratuvarlar icin maliyet etkin cozum.

Murat abi, lab'a 7 gun denge istediğinde mutlaka kosulları (sicaklik, RH, hangi tuz kullanildi) yazili belirtin. "Atmosferik" tek basina anlamsiz, lab atmosferi sehir, mevsim, klima durumuna gore degisir.

Bu konuda saha-lab arasi protokol tutarsizligi sorunu bana cok tanidik geldi, biz Manisa'da da yagmurlu donemde benzer sorunlar yasiyoruz. Saha tarafi "ham olculer" gondermek istiyor, lab tarafi "atmosferik denge sonrasi olcer". Iki taraf birbirini suclarken musteri arada kalıyor.

Bizim teknik mudur gecen sezon sahaya ASTM D5079 sealing protokolu egitimi yaptirdı, sondajcılar artık parafin sıvayı kendileri yapiyor sahada. Pahaliya patladı ama veri kalitesi belirgin yukseldi.

Karotu yagmurda bekletip lab'a gonderince w yuksek cikiyor — meger karot suyu yutarmis. Kim bilebilirdi.

sarkayasinegi yazdi:

meger karot suyu yutarmis

Sarkayasinegi gulduk ama haklisin, bilinmeyen pratikte bilinmeyen olarak kalır maalesef. Bizim sondaj ekipleri 25 yildir naylon torba kullaniyor, kimse onlara D5079 anlatmadi. Egitim baslatmak gerek bu sezon.

Murat ustam, Sarkayasinegi gulduyu ile haklı, biz akademisyenler ve lab muhendisleri standardı bilen ama saha ile koprusu olmayan kategoriye dustük. Sondajci ekibe egitim verirsen bütun ülke kazanır, bu yıl muhendis odasi ile birlikte bir kisa kurs hazirlamayi dusunuyorum, isterseniz materyal paylasırım.

Bu arada raporda iki rakami da yazmak en saglikli. "as-received w = 1.85, equilibrium w (23C/53RH/7d) = 0.85" gibi.

Antalya tarafi yıl boyu kuru ama yine de kıs ayinda 2-3 hafta yagisli geciyor, bu donemde acilan sondajlarda w olcumlerinin daha geç ve daha az guvenilir oldugunu fark ediyorum. Mehmet abi, eger kurs materyali olursa bizim Toros Universite ile birlikte bir kurs duzenleyebiliriz Antalya'da, sondajci ekiplere yonelik.

Mehmet abi, materyal cikarsa bana ilk gonderirseniz minnetdar olurum, biz Anadolu cevresine sondajcı ekibine dagitabiliriz. Bahadir abi, Antalya kursu fikri muhim, biz Eskisehir tarafindan da katilmak isteyenler olur.

Forum sag olsun, bu hafta lab'dan iki rakam isteyecegim ve cadir cozumunu sahaya iletecegim. Teknik mudur sevinir, musteri sevinir, en cok sondajci ekibi sevinir cadir altinda tas alirken yagmurda islanmadan.