Arkadaslar bir hafta once Sivas-Yildizeli sondaj sahasinda calisiyordum, jeoteknik mudur "sahada PLT yap, lab'a gondermeyelim, hizli karar verecegim" dedi. Ben PLT cihazini ucretle kiraladim, sahada test yaptim. Ama yaptiktan sonra "bu sayilar mahkemeye gider mi" diye dusundum.

Soru su: Turkiye'de saha PLT testi icin yazili bir protokol var mi? Yapi denetim, AFAD, Cevre Sehircilik gibi kurumlardan birinin yazili gereklilik tarif ettigini hatirlamiyorum. ISRM ve ASTM standartlari var, ama bunlar uluslararasi, Turkiye'de "lab disinda yapilan PLT raporu kabul edilebilir mi" konusunda net belge bulamiyorum.

Ayrica: cihazimi yedek bir tasinabilir gosterge ile kontrol etmeden test ettim — bu bir sorun mu olur, yoksa "sahada uretildi" diye tolere edilir mi?

Murat, sorularinin uzun cevabi var, tek tek deginecegim:

1) Turkiye'de saha PLT icin OZEL bir Turk Standardi YOK. TS 699 (genel kaya testi) ve TS EN 1926 (dogal tas dayanim) lab tabanli yazilmistir. ISRM 1985 SM ve ASTM D5731 hem lab hem saha testi tarifler ama Turkiye'de bu standartlarin Turkce karsiligi resmi olarak yok. Pratikte mudurlukler bu uluslararasi standartlari "kabul edilen pratik" olarak kullanir.

2) Cevre Sehircilik Bakanligi 2019/6 nolu "Zemin ve Temel Etudu Hizmetleri" genelgesi PLT'ye dogrudan deginmiyor. Sadece "kayac dayanimi belirleme yontemleri" bolumu var, UCS/PLT secimi muhendise birakilmis. Yapi denetim raporda PLT gorse uluslararasi standart referansi yeterli olur, ek belge istemez.

3) Cihaz kalibrasyonu olmadan test yapmak, raporda kalibrasyon belgesini koyamadigin anlamina gelir. Mahkemede kabul edilmez. TURKAK akreditasyonu olan bir lab test ettiyse cihaz kalibrasyonu zaten olur, sahada bireysel cihaz icin yillik kalibrasyon SART.

MAYilmaz_Inz yazdi:

TURKAK akreditasyonu olan bir lab test ettiyse cihaz kalibrasyonu zaten olur

Mehmet abi noktayi ozetledi. Ben buna ek su tarafa dikkat cekeyim: TS EN ISO/IEC 17025 (laboratuvar genel akreditasyon standardi) test sonuc raporlarinin "test edildigi yer" alanini istiyor. Yani sahada yapilan PLT bir lab raporu olamaz; ancak "field investigation report" formati var. Saha raporu lab raporu gibi davranamaz, hukuki agirligi farkli.

Murat, eger projeci sadece on karar icin saha PLT istemisse OK, ama tasarim raporuna girmez. Tasarima girecek deger lab'a gonderilmesi sart.

Mermer ocaginda biz sahada PLT yapariz, gerekce isle ilgili: ihale ocaktan blok almadan once dayaniminin on degerlendirmesi. Lab raporu degil, "ocak iceri kayit defteri" eki olarak kullanilir. Murat abinin durumu sondaj sahasi, mermer ocagindan farkli — sondaj kararlari hukuksal sorumluluk tasidigindan saha PLT zayif kalir.

Yine de sahada cihaz kullanmak guzel sey. Lab'a tek numune gondermek icin haftalarca bekleme oluyor, sahada hemen sonuc — bu pratik degeri var. Ama yasal degeri yok.

Saha PLT mahkemeye gider mi diye soruyor adam, ben de "abi muhendisin sozu mahkemeye gider mi acaba" diye dusunuyorum bazen. Imza var ya, gider gider. Neyse, devam edin.

Akademik boyut: TMMOB Insaat Muhendisleri Odasi'nin "Zemin Etut Raporu Hazirlama Klavuzu" 2018 sürumunde, 4.3.2 alt bolumde "saha testleri tamamlayicidir, lab testlerinin yerine gecmez" denir. Bu klavuz hukuki olarak baglayici degil ama mahkeme tartismasinda mesleki standart olarak kabul edilir.

Murat'in saha PLT verileri, raporda "on saha karakterizasyonu" basligi altinda lab verilerinden ayri sunulmali. Boyle yapildiginda kimse itiraz edemez.

Antalya yapi denetim deneyimimden: yapi denetim gozetiminde bir genc muhendisin saha PLT raporu sunmasini gorduk gecen yil, raporu reddettik cunku "akredite lab disinda yapilan dayanim testi tasarim girdisi olamaz" dedik. Genc muhendis itiraz etti, ust kurula goturduk, ust kurul bizi destekledi. Belge raporu yenidi.

Yani Murat, saha PLT bir karar verdirir ama raporda solo dayanim parametre olarak kullanma. Lab teyidi sart.

Mermerci tarafindan ek: bizim ocaklarda saha PLT cihazinin "uretim tarihi 2014" gibi bir bilgisi de raporda istenir, MAPEG denetciler bunu cogu zaman sorar. Cihazin yasi + son kalibrasyon tarihi + olcum yapan teknisyenin sertifikasi — uc taneli bilgi. Murat abi, sen bu uc bilgiyi de raporun lokal saha bolumune ekleyebilirsen, daha temiz cikar.

Bizim ocakta cihaz yas + kalibrasyon belgesi yoksa MAPEG denetcisi raporu okumadan kapatir, baktigim ilk seydir.

Ek bir nokta: Ankara'daki bazi konsultant firmalari saha PLT ile hizli on rapor verir, sonra lab teyidiyle revize eder. Bu pratik kabul edilir, yeter ki rapora "preliminary, revize edilecek" notu konsun. Tam olarak nasil yazildigi onemli.

Murat, sen rapor formatinda "saha on degerlendirme" + "lab teyidi bekleniyor" diye iki alani ayri ayri ver, projeci sahip olur. Ama tek seferlik final rapor olarak vermeyin.

Murat abi sen sahada PLT yapinca rakamlar gecersiz, lab'a gonderince rakamlar gecerli — ayni cihaz, ayni numune, sadece kosmik konum degisiyor. Buna "lab kuantum etkisi" diyorum, sahada test edilen kayanin Schrodinger'in kayasi olma olasiligi var.

sarkayasinegi yazdi:

lab kuantum etkisi

Sarkayasi sen guzel benzettin ama hakikat soyle: lab'da cihaz akredite, kalibrasyon belgesi var, operator sertifikali, oda kosullari kontrollu (sicaklik 20±2 derece, nem yuzde 50±10). Sahada bunlarin hicbiri yok. Ayni cihaz lab kosullarinda farkli sonuc vermez ama "kabul edilebilirlik" tamamen kosul + dokumantasyona bagli.

Bir baska boyut: AFAD'in 2018 Turkiye Bina Deprem Yonetmeligi (TBDY-2018) Bolum 16 zemin etut bolumunde "kayac dayanim parametreleri" listesinde Is(50) kabul edilir, ama "test laboratuvarinin akreditasyonu" zorunlu olarak gecer. Yani deprem hesabi icin saha PLT degeri kullanilamaz, ancak akredite lab cikisi olabilir.

Yapi sismik analizi yapilacak proje ise TBDY zorunluyetiyle saha PLT zaten gecmez. On etut icin OK, deprem analizi icin lab sart.

Tamam herkes tesekkur, tablo netlesti:

Saha PLT: on degerlendirme/karar verdirici, mahkemede tasarim parametresi olarak gecmez, "preliminary" damgasi gerekli, kalibrasyon belgesi yine sart

Lab PLT (akredite): tasarim parametresi olarak kullanilir, TURKAK akreditasyonu sart, TBDY ve yapi denetim icin kabul edilir

Cevre Sehircilik 2019/6 ve TMMOB 2018 klavuzu yazili referans olarak rapora eklenebilir

Bana mudur "hizli sonuc istiyorum" derken bilmedigim bu yasal carpan. Lab'a yardimci numune yarin gondereceğim, raporu iki katmanli yazacagim. Ozetimi alin saha mudurlerinizin yanina koyun, isime yarar.

Murat abi, son bir not: yapi denetim olarak biz "saha testi raporu" gordugumuzde otomatik reddetmeyiz, ama "tasarim parametresi olarak" kullanim icin lab teyidi isteriz. Yani senin saha verim ust kurulda "ek bilgi" olarak kabul gorur, tasarim icin lab'a yonlendirilirsin. Bu adil bir pratik.

Cagri'ya ozellikle tesekkurler, yapi denetim bakisini bilmek cok degerli. Bu konuyu lab'a numune gonderdigimde update yazacagim.