Trabzon arka kismindaki Asgan formasyonu uzerinde calisma yapiyorum, mika sist agirlikli bir litoloji. Foliasyon cok belirgin, karotlar kolay ayrişıyor.

Yon sirali PLT yaptim: foliasyona paralel (yuk foliasyonu aciyor, kirilma duzlem boyu) ve foliasyona dik (yuk kesi yonu, kirilma matriks icinden). Sonuclar:

Paralel: Is(50) = 1.4 MPa, n=12, std sapma 0.18, CV %13, kirilma modu temiz duzlem (12/12)

Dik: Is(50) = 5.8 MPa, n=12, std sapma 0.74, CV %13, kirilma modu wedge (8/12) + duzlem (4/12)

Anizotropi indeksi Ia(50) = 5.8/1.4 = 4.14, ISRM'e gore "highly anisotropic" araliginda. Ortalama almak da yanlis olur.

Soru: anizotropi orani 4.14 bu kadar yuksek olunca, RMR puanlamasinda hangi degeri kullanmaliyim? Tunel projesi yok, yamac stabilitesi var. Tasarimci minimum (1.4) ile gitmek istiyor ama "konservatif olur" dedik, ortalama ile gidelim diyor.

ktu_zeminci_harun yazdi:

tasarimci minimum (1.4) ile gitmek istiyor ama "konservatif olur" dedik, ortalama ile gidelim diyor

Harun, tasarimcinin "konservatif" itirazi muhendislik dili icinde yanlis kullaniliyor. Konservatif tasarim guvenligin yaninda, riskin azaltildigi taraftir. Anizotropik kayada minimum Is(50) zayif duzlem dayanimini temsil eder ve yamac stabilitesi tam olarak bu zayif duzlemde basarisiz olur. Yani minimum kullanmak konservatif degil, DOGRUDUR.

Yamac stabilitesinde foliasyon yonu kritik. Eger foliasyon yamac yuzune dogru egimli ise (day-lighting situation) kayma duzlemi olarak fonksiyon gorur, dayanim minimum Is(50) tarafindan kontrol edilir. Ortalama ile tasarlamak yanlis sonuc verir.

Tasarimciya soyle: "ISRM 1985 paragraph 11 anizotropik kayalarda minimum Is(50) tasarim kriteri olarak kullanilmasini onerir". Itirazi standardin metni ile karsilarsin.

Akademik perspektif: Broch (1983, Geotechnique) anizotropik kayalarda PLT yorumunu yenilik getirdi. Onerisi:

1. Test acilarini sistematik olarak degisik aci sirasinda yap (0, 30, 45, 60, 90)

2. Is(50) vs aci grafigi ciz, en dusuk degerin geldigi aciyi belirle (genelde 30-60 derece arasi minimum cikar)

3. Anizotropi orani Ia(50) = max/min olarak hesapla

Senin paralel/dik testin iki uctaki degerleri verir, ama gercek minimum 30-60 derece arasinda olabilir. Yani 1.4 MPa minimum gibi gorunse de, gercek minimum daha dusuk olabilir (mesela 1.0-1.2 MPa).

Yamac tasarimi icin onemli — eger butçe varsa, ara aci testleri ekle. Yoksa min Is(50) = 1.4'ten biraz daha konservatif (mesela 1.2) tasarim degeri al.

Ezgi'nin Broch onerisi tam dogru, ben de aci-bagli testleri ek olarak yapmayi tavsiye ederim. Sist tipinde minimum genelde 45 derecede gorulur, paralel testten %15-25 daha dusuk olabilir.

RMR icin: Bieniawski (1989) RMR icin "intact rock strength" puani UCS uzerinden verilir, anizotropik kayada minimum yon UCS'si kullanilir. Sen Is(50)'yi UCS'ye cevirecegin zaman litolojiye bagli k carpani gerekli — sist icin k yaklasik 16-19 araliginda. min Is(50)=1.4 MPa, k=18 ile UCS = 25 MPa civari, RMR strength puani 4 (very weak rock).

Tasarimci ortalama dese RMR strength puani 8-10 cikar (weak rock), iki sinifin ortasinda kalir. Yamac tasarimi acisindan zayif kaya (4) ile siniflandirmak guvenli. Yamac tasarimi su an ne aci ile ne yukseklikte planlaniyor?

zeminci_burak yazdi:

Yamac tasarimi su an ne aci ile ne yukseklikte planlaniyor?

Yamac yaklasik 18 m yukseklik, planlanan aci 50 derece. Foliasyon yamac yuzune dogru 35-40 derece egimli — yani day-lighting var. Bu Mehmet abinin dedigi tam senaryo: kayma duzlemi olarak foliasyon aktif.

Demek ki minimum 1.4 MPa hatta Ezgi'nin onerdigi 30-60 derece arasi olcum gerekli. 8 ek test yapmaya butce buluruz, projeye eklerim. Yamac aci/yukseklik kombinasyonu zayif kayada bu kadar olmaz, tasarim aci 35-40'a indirilmesi gerekecek muhtemelen.

Antalya'da gözleme 2017'de bir yamac kayma olayi gordum, sist formasyonu, bizim incelememizde tasarim PLT degeri ortalama alinmisti — minimum kullansalardi yamac aci dusuk planlanir, kayma olmaz idi muhtemelen. Harun, ortalama tartismasi sadece akademik degil, somut olarak kayma riskine baglı. Tasarimciya bu vakayi anlatabilirsin.

Aydin'da mermer lab'inda calisirken anizotropik karbonat seriler test ettik, foliasyon belirgin degildi ama makro-cizgisellik olarak gozlenebiliyordu. Paralel/dik fark %20-30 cikiyordu. Sist gibi mika agirlikli kayalarda 4 katina kadar fark gormek tipik, Harun'un sayisi cok sasırtici degil.

Bizde ise musteriye mermer kalite sertifikasi gidiyor, paralel ve dik degeri ayri tablo olarak veriyoruz. Yamac tasarimi degil ama yontem benzer, iki yon ayri raporlanir.

Anizotropi 4 kat, foliasyon yamaca egimli, tasarimci ortalama istiyor. Yamac kayarsa tasarimci "ortalama kayar" der zannederim. Karot konusurken Harun dogru duyuyor.

Bir teknik soru Harun: paralel testte CV %13, dik testte CV %13 — ayni yuzde, simetrik. Bu rastlanti mi, yoksa kayanin homojenligi her iki yonde de benzer? Eger paralel testte foliasyon araligi degisken olsaydi, paralel CV beklenir daha yuksek olurdu (her foliasyon arasinda farkli zayif duzlem). Senin %13 simetrisi kayanın foliasyon araliginin homojen oldugunu sema gosterir aslinda — iyi numune cikti diyebiliriz.

konya_arge_begum yazdi:

Senin %13 simetrisi kayanin foliasyon araliginin homojen oldugunu sema gosterir aslinda

Begum ablam, dogru gozlem. Foliasyon araligi karotlarda 8-12 mm civari sabit, mika levhalari duzenli dağilim gosteriyor. Numune kalitesi gercekten iyi cikti, lokasyon sondaji 4 km uzun bir hatta yapildi, tek bir bolgeden alinmadi.

Yarinki ek test setine ara aci olcumlerini ekliyorum (15, 30, 45, 60, 75 derece). Tasarimciya gosterecegim, gercek minimum gorunecek.

Iyi plan Harun. Test sonrasi data paylas, sonucu hep birlikte gorelim. Tasarimci da forumdan cikan tartismayi gorse iyi olur, muhtemelen bilim disi argumanini biraktir.

Ben mermerciyim ama sist konusunda bizim ocaklarda da yasadik. Mika ile mermer bir araya gelse blok ayrilmasi mukemmelliyse o zaman sist olur. Foliasyon dik blok kesimi imkansiz, paralelden bolersin. Yamac da ayni mantikla kayar, dik tutarsan tutar paralelden cozulur. Harun ozetin guzel.

Harun, RMR aci duzeltmeleri (Romana SMR — Slope Mass Rating) yapilmis mi? Yamac stabilite icin Bieniawski RMR'den daha uygun, Romana 1985'te SMR onerir. Foliasyon yonelimi ve yamac yonelimi karsilastirilarak F1, F2, F3, F4 duzeltme faktorleri uygulanir. Day-lighting senaryosunda F1*F2 faktoru cok dusuk cikar, RMR'den 30-40 puan dusus gorulebilir.

Yani senin RMR strength puani 4 (intact rock zayif) olsa bile, total SMR 20 alti gelirse "tamamen kararsiz" sınifa duser, kazma destekli yapilmali. Tasarim ciddi degisir.

izmir_geo_deniz yazdi:

RMR aci duzeltmeleri (Romana SMR — Slope Mass Rating) yapilmis mi?

Deniz abla, SMR yapmak planimda var ama henuz F faktorlerini hesaplamadim. Foliasyon strike yamac strike'a yaklasik paralel (5-10 derece fark), F1 buyuk dusus verir. Foliasyon dip ile yamac aci farki da kucuk (10 derece), F2 yuksek dusus. Toplamı muhtemelen senin dediginiz 30-40 puan altina iner. Romana 1985 makalesini okurum bu hafta.

Tesekkurler herkese. Ozet:

- Anizotropik kayada minimum Is(50) tasarim kriteri (ISRM 1985 paragraph 11)

- Yamac day-lighting senaryosunda foliasyon kayma duzlemi, minimum yon kontrol eder

- Broch 1983 ara aci testleri eklenmesi gercek minimumu bulur (genelde 30-60 arasi)

- RMR strength puani minimum UCS (= 18*min Is(50)) uzerinden verilir

- Numune homojen, CV simetrisi iyi numune kalitesi gosterir

- 8 ek test (ara aci) projeye eklendi

Tasarimciya hafta sonu sunarim.