Bir sondaj firmasinin Sivrihisar civarinda yaptigi sondajdan numune geldi laboratuvara. Karotlar normalde naylon icinde sarilip nem korunur, ama bu sefer sondajci "yagis vardi numune zaten cok kuru, sarmaya gerek gormedik, 5 gun santiyede yatmis" diyor. Numuneleri tartim olcumune koyduk, sahadan kuru tartim degeri de elimizde var.

Soru bana ait: bu numuneyi laboratuvarda 70 °C'de etuvde tekrar kuruttuktan sonra γd olctum, sayi makul (kireçtasi 2.34 t/m³). Ama "sahadan kuru olarak gelen numune ile etuv kurutmasinin sonucu ayni mi" diye dusundum. Bizim eski usul "saha kurusu = etuv kurusu degildir" diyordu, ama bunu hicbir kitapta yazili gormedim.

Standart bunu nasil ele aliyor? Sahada kurumus numune ile rapor edilen γd "gercek γd" mi yoksa kismı kuru olabilir mi?

KarotCu_Murat yazdi:

saha kurusu = etuv kurusu degildir

Murat abi, eski usulun haklı. Saha kurumasi (atmosferik kurutma) ile etuv kurumasi arasinda fizik fark var: saha kurusu numune yaklasik denge nemine kadar kurur, atmosferik nem orani %50-60 civari ise numune icinde de bu denge nemine yakin bir su kalır (kapiler suyun bir kismi tutulu). TS EN 1936 ve ISRM SM 1979 ikisi de "kuru kutle" tanimini etuv ile dondurur — yani 70 ± 5 °C sabit kutle.

Senin yaptigin dogru, etuvde tekrar kuruttuktan sonra olctun. Ama saha tartim degerini de saklayinca: ikisi arasindaki fark sahadaki kalintı nemi gosterir. Eger fark %0.1-0.5 ise sorun yok, %1'in ustunde ise sahadaki "kuruma" iddiasi sorgulanir.

Akademik tarafindan: havadaki bagil nem ile dengeye gelen numune nemine "hygroscopic moisture" veya "denge nemi" denir. Kireçtasi gibi dusuk porozite/dusuk emicilik gosteren kayalarda denge nemi %0.1-0.5, gozenekli traverten gibi yuksek emicilik gosteren kayalarda %1-3 olabilir (atmosfer nem orani %50 varsayimi ile).

Murat abi'nin numunesi kireçtasi (γd 2.34 yani orta-dusuk porozite ~%14), saha denge nemi muhtemelen %0.3-0.7 mertebesinde. Etuv ile bu kalintıyi cikartmasin %0.5'lik bir kutle duzeltmesi yapar — γd uzerine etkisi %0.5 mertebesinde, yani 2.34 yerine sahadan direkt 2.33 cikarmis olabilir. Marjinal ama olcum hassasiyeti icin etuv kurusu standart kalmali.

ank_ezgi yazdi:

γd uzerine etkisi %0.5 mertebesinde, yani 2.34 yerine sahadan direkt 2.33 cikarmis olabilir

Ezgi, net rakamla anlatim. Yani sahadan kuru gelen numuneyi de mutlaka etuv ile dogrula, raporla "etuv kurusu" diye yaz, saha tartim degerini denge nemi olarak ayri bir sutuna koy. Bu sekilde tasarimci hem dogru γd'yi gorur hem de saha sartlari hakkinda fikir edinir.

Murat abi, ek bir noktayi vurgulayim: saha kurusu numunenin Arsimed olcumune girmeden once etuv kurutmasi gercekten kritik. Cunku Arsimed yontemi numuneyi suya batirip hacim ariyor — eger numune "yari kuru" ise suya batirildiginda diferansiyel emis baslar, hacim olcumu sistematik olarak buyuk cikar (γd dusuk olcunur). Etuvle tam kuru hale getirmek bu hatayi keser.

TS EN 1936 §6.4.2 acikca "Arsimed olcumunden once numune sabit kutleye kadar kurutulmali" diyor, sahada kurumus olsa bile bu adim atlanamaz.

Murat abi'nin sondajcisina yazili bir uyari atilmali bence — naylon sarma protokolu zorunlu, atlandi. Bizim Ankara'da bir sondaj firmasi ayni hatayi yapip "ne fark eder" demisti, biz numuneleri red ettik, geri sondajla aldirdik. Pahaliya patladi onlara. Sonra sıkı sarma yapmaya basladilar.

Senin durumda numune kullanilabilir cunku kireçtasi denge nemi dusuk, ama killi/marnli numune olsaydi red etmen gerekirdi — kil minerali atmosferik nem orani degisikliklerinde sismiyor-buzuluyor, hacim degisikligi γd olcumunu bozardi.

Sondajci "yagis vardi numune kuru" demis, mantigi ben de anlamadim, yagis numunenin kurumasini saglar mi :)

sarkayasinegi yazdi:

sondajci "yagis vardi numune kuru" demis

Sari, sondajci bilmediginden degil, tembelliginden boyle dedi. "Yagis numuneyi yikadi sonra havayla kurudu" gibi bir mantigi vardi anlamsiz. Yazili uyari yapacagim, Ankara abinin dedigi gibi protokol tekrar hatirlatilmali.

Mugla'da bir mermer ocaginda blok numunesi alirken benzer durum oldu — blok 2 hafta acik havada beklemis, lab'a geldiginde "kuru" durumdaydi. Etuv kurutmasi ile tartim farki %0.4 cikti, yani ihmal edilebilir aslinda mermer icin (saf kalsit, dusuk emicilik). Murat abi'nin kireçtasi numunesi de benzer kategori bence, raporda etuv kurusu γd ile gec.

Bir tane teknik nokta: TS EN 1936'da "saturated and surface-dry" (SSD) durumu tanimi da var, bu durum numunenin gozenekleri tam su dolu ama yuzeyi kuru — γ_sat olcumu icin kullanilir. Murat abi'nin numunesi tam tersi durumda (atmosferik kuru), ikisini karistirmamak lazim. Etuv kurusu γd standart, sahadan SSD durumda gelirse de etuv ile kuru kutleye indirilir.

Begum, cok yerinde ayrim. Standart cizelgede uc durum var:

1. Etuv kurusu (oven dry): kuru kutle, γd hesabi icin (m_d)

2. Doygun yuzey kurusu (SSD): kuru yuzey + dolu gozenek, γ_sat hesabi icin

3. Tabii nem (natural moisture): saha kondisyonu, γ_dogal hesabi icin

Murat'in numunesi 3 ile geldi, 1'e cevirip rapor edildi, dogru yol.

Yeni laboratuvarci olarak ben de bu konuyu izliyorum. Mehmet abi'nin uc durum ozeti benim sablonuma direkt giriyor, tesekkurler. Sondaj firmasi ile iletisimde "naylon sarma + lab'a kapali transport" protokolu bizde de zorunlu, sapan firmadan numune kabul etmiyorum. Murat abi'nin uyari yazisi ornek metin olur, paylasir misiniz?

Pelin kardes, yarin yazip foruma koyacagim, kisa bir yazi. Ozet: numune ambalajli olmali, transport sırasi maksimum 7 gun, lab kabulunde naylonun bütünlügü kontrol edilir, bozulmus ise red. Bunu sablon olarak kullanabilirsin. Tesekkurler sorunuz icin.

Murat abi'nin protokol metni cikinca bunu sublime ederek forum sticky'sine konabilir. Saha-laboratuvar arayuzunde basit ama ihmal edilen sey — protokolun yazili olmasi.