Selcuk Universitesi muh fak icin TUBITAK 1002 hizli destek projesi yazıyorum, konu Konya-Aksaray-Kapadokya hatti volkanik tuflerin yapi malzemesi olarak siniflandirmasi. Ihtisas alanim agirlikli zemin/agrega oldugu icin tuf yogunluk verisinde fikir alisverişine ihtiyac duyuyorum.

Sahadan ilk parti 12 numune (4 farkli ocaktan) test ettim. Sonuclar TS EN 1936 ile: ρ_b araligi 1.42 - 1.87 g/cm3 (geniş!), su emme %12 - %22 araligi, acik porozite %18 - %32 araligi. Bu deger araliklari literatur (Topal & Doyuran 1998, Engineering Geology 47) ile uyumlu, sıkıntı yok ama:

Sorun siniflandirma tarafinda. TS EN 771-6 (yapı taşı) "dansite yogunluğu sinifi" tanimi: D1 ≤ 1.6, D1.6 < ρ ≤ 1.8, D1.8 < ρ ≤ 2.0, D2 > 2.0. Benim numunelerimin yarisi D1.6-D1.8 araliginda, digerleri D1 sinifi. Ayni ocak ici degisim cok yuksek (sd 0.15 g/cm3). Bu durumda ocagi tek sinifa atayamiyorum. Sektorde nasil cozuluyor bu — istatistiksel alt-sinif mi yapilir, yoksa ocak homojensiz olarak rapor edilir mi?

Begum hanim, volkanik tuf siniflandirmasi gercek bir derttir. TS EN 771-6 yogunluk sınıfı tek bir nominal değer ister ama tufte numune ici varyasyon 0.2-0.3 g/cm3'e kadar cikabiliyor. Pratikte iki yol gordum:

Yol 1: Ocak alt-bolgelere ayrilir (zonlama), her zon icin ayri yogunluk sinifi atanir. Stok yonetiminde de bu zonlardan ayri stok tutulur. Maliyetli ama dogru.

Yol 2: Ocak tek bir nominal yogunluk + standart sapma ile rapor edilir, tek sinifa zorlamak yerine "D1.6 ± 0.15" gibi bir araliği belirtir. CE markalamada bu standart kabul gormuyor ama ic stok yönetimi icin pratik. Kapadokya tuflerinde yaygin.

Senin onerinle hangi yola gideceksin?

Bilge hanimin yolları dogru. Ek bilgi: volkanik tuflerde yogunluk varyasyonu litolojik degisimden gelir — pumice (sungerimsi) zenginligi degistikçe ρ_b dramatik degisir. Senin 1.42 ile 1.87 araligi muhtemelen pumice oranindaki %20-40 degisime karsilik geliyor. Bunu el ornek incelemesi ya da ince kesitle kantitatif gostermek mumkun.

Eger pumice oran haritalamasi yapabilirsen ocak ici, yogunluk sinifi pumice oranina baglı olarak alt-zonlanir. Bu hem teknik hem maden isletme acisindan rasyonel.

Antalya tarafinda volkanik tuf isimiz yok ama Mersin'in kuzeyindeki bir musterimiz Aksaray tufu kullaniyor karkas duvar dolgusunda. Onlarin sartnamesinde "ortalama D1.6, partiler arasi tutarlilik ±%10" deniyor. Yani sınıf belirlemekten cok parti tutarliligi onemli onlar icin.

Yapı malzemesi siniflandirmasinda tek sinif zorlamak yerine "tipik degeri + tutarlilik" yaklasimi modern Avrupa standartlarinda yayginlasiyor. EN 13369 onceden uretilmis beton elemanlar standardinda boyle bir yapi var.

Volkanik tufte Arsimet metodunda ozel bir dikkat gerek: numune doygunluk asamasinda hava cebi kalmasin. Yuksek acik porozite (senin %18-%32) kaba gozenekler, vakum doygunluk olmadan 24 saat su altinda hava kalabiliyor. TS EN 1936 madde 7.2 vakum doygunlugu uygulanabilir bir alternatif olarak veriyor.

Vakum yapmadan olculen ρ_b muhtemelen az yuksek cikiyor cunku V_numune (m_doy - m_ask) sukca tam doygun olmadigi icin az. Bunu kontrol etmek icin 2-3 numuneyi vakum + atmosferik karsilastir, fark anlamlıysa tum numuneleri vakum yap.

mermer_lab_pelin yazdi:

Vakum yapmadan olculen ρ_b muhtemelen az yuksek cikiyor

Pelin, hakliısin — atmosferik 24 saat kullandim. Vakum kontrolunu hemen ekleyecegim, 4 numuneyi yeniden vakum doygunlukla calisacagim. Sonuclari karsilastirip sistematik bir bias varsa tum veri setini revize ederim.

Tuf bizim is degil ama 30 yil mermerden sonra duydum ki bu tuf taşları bicakla kesilir, neredeyse tahta gibi. Yogunlugu o kadar dusuk ki blok kaldirmak icin forklift bile uzulmuyor. Begum hanim sectiginiz yogunluk araliklari kabaca 1.4-1.9 ise mermerin yarısı kadar agir. Iyi yapı malzemesi ısı yalıtım acisindan, iddia ediyorum.

Murat ustanin sezgisi dogru: dusuk yogunluklu tuf taşları dolgu duvar olarak ısı iletkenligi bakimindan iyi performans veriyor. λ ≈ 0.4-0.6 W/(m·K) araligindalar. Ankara'daki bazi restorasyon projelerinde Aksaray tufu acik teklifle kullaniliyor, hem hafif hem yalitim.

Begum, projende yogunluk-isi iletkenlik korelasyonunu da olcebilir misin? CE markalamada bu deger de gerekiyor (EN 12667 ya da EN 12664), iki parametre birlikte rapor cok daha degerli.

Akademik sayfa: Topal & Doyuran 1998 makalesi referans olarak iyi ama 1998 nispeten eski. 2010 sonrasi Avrupa'da ignimbrite/tuff calismalarinda Calabria, Italya tufleri uzerine cok zengin literatur birikti — Pola et al. 2014 "Engineering geological characterization of welded ignimbrites" (CGJ) bilhassa atif olunabilecek bir referans. Senin Aksaray-Kapadokya tufuyle direk karsilastirma sunar.

Ayrica ben tezimde gordugume gore tuf dayaniminin sicaklik+nem ile zayiflama (durability) parametresi de yogunlukla iliskili — TS EN 12371 don-cözulme dayanim testi yogunluk artikça artiyor ozetle. Bu projeyi don-cözulme verisiyle de zenginleştirme firsatin var.

Volkanik tuf konusunda en cok bildigim sey ki Kapadokya'da peri bacalari oradan oluşmus. Begum hanim arastirma yapsin, biz turistik bilgi tarafindan destek verelim.

Begum, sınıflandırma sorununa farkli bir aci: ocagi tek sinifa atamak yerine "primary product zonlamasi" yapsan? D1 sinifi blok mali "yalitim duvari" pazari hedefliyor (dusuk yogunluk → iyi yalıtım), D1.6+ blok mali "tasiyıci dolgu" pazari hedefliyor (orta yogunluk → daha guclu). Iki ayri urun portfoy, iki ayri sertifika. Maden isletme acisindan da degerli.

Erdal'in pazar zonlamasi onerisi cok zekice — proje ciktisini sadece teknik rapor olarak degil, "ocak isletme stratejisi" olarak sunmak icin yararlı bir cerceve. Tezde / projede bu da yer alacak.

Pelin'den vakum doygunluk testi ardindan revizyon, Suat'tan ısı iletkenlik korelasyonu, Ezgi'den don-cözulme zenginleştirmesi, Erdal'dan zonlama stratejisi, Bahadir'dan parti tutarliligi sablonu — herkesin katkisi listeye girdi. Tesekkurler hepinize, proje ciktisi cok daha guclu olacak.

Begum hanim, akademik calismalarinizı uzaktan takip ettiğimde memnun oluyorum. Bizim Iscehisar mermeri ile Aksaray tufu farkli dunyalar ama ikisi de Anadolu'nun tasi. Ana fikir, herkes kendi tasini iyi tanisin.

Begum hanim, lab acisindan tuf numunesi ile calisirken tartim sirasinda da dikkat: yuksek porozite + dusuk yogunluk numuneleri terazi pan uzerinde sallanabiliyor, hava akimina hassas. Lab terazi anti-vibrasyon kabin icinde olmali, kapi acik tutulmamali tartim sirasinda. Bizde 0.001 g hassas terazi tuf numunesinde rasgele 0.005-0.01 g salinim gosterir koruma olmazsa.

Bu kuçuk gibi gorunse de %20 porozitede %0.5 yogunluk hatasi yapar. Ic kontrol listenizde tartim ortami konusu olsun.

Bizim 90larda Aksaray tarafinda kucuk bir karot isi yapmistik bir muteahhite, tuf numune cikariyor karot makinasi adeta tahta keser gibiydi. Numune cikinca elimizde dağilirdi neredeyse, dikkatle plastik torbaya koyardik. Begum hanim bu projeyi koruma asamasi cok dikkatli olmalı, numune nakliye sirasinda bile kayip yaşanir tuf icin.