Yuksek lisans tezimde TS EN 1936'ya gore mermer numunelerinde gorunur yogunluk olcumu yapiyorum, bir tutarsizlik gozlemledim ve forum gorusu almak istiyorum.

Ayni Afyon beyaz mermer blogundan iki set numune kestik: birinci set 50 mm kenar uzunlukta kup (n=8), ikinci set 50 mm cap × 50 mm boy silindir (n=8). Her ikisi de standartin 50 mm minimum sartini saglıyor. Tum numuneler ayni protokolle hazirlandi: 70 °C'de 48 saat etuv kurutma, desikatorda sogutma, sonra 24 saat su altinda doygunluk, askida tartim Arsimet ile.

Sonuc: kup numunelerin ortalama ρ_b = 2.703 g/cm3 (sd 0.004), silindir numunelerin ortalama ρ_b = 2.696 g/cm3 (sd 0.006). Aradaki 0.007 g/cm3 fark istatistiksel olarak anlamli (Welch t-testi p = 0.018). Ortalamada %0.26 fark.

TS EN 1936 sekil sartini sadece minimum boyutla tanimliyor, kup vs silindir tercihi acik. Bu farkin sebebi numune kesim sirasindaki kenar etkisi mi (silindir kesimde su sogutmali kor matkap, kupta diskli testere), yoksa baska bir sey olabilir mi? Sizin lab tecrubelerinizde benzer fark gormeniz oldu mu?

Ezgi hanim, 0.26% fark ilk bakista kucuk gibi gorunur ama ρ_b icin gercekten anlamli. Iscehisar'da benzer tartisma 2019'da bizde de oldu, sonuc kesim metodolojisinde dugumlendi.

Silindir kesim icin kullanilan kor matkap (genelde NX 54 mm cap) sürekli su soğutmali calisir. Bu su numunenin yuzeyinden 1-2 mm derinlikte mikroclatlaklara nufuz eder, kurutmadan sonra bile bazi taneler arasi bağlama gevsemis olur. Doygunluk asamasinda bu mikrokanallar daha kolay dolar, askida kutle bir miktar yuksek cikar — yani V_numune (m_doy - m_ask) buyur — ρ_b dusur. Kupta diskli testere kullaniliyorsa kesim suresi kisa, hasar daha az.

Senin sayilarda silindir 0.007 dusuk, bu hipoteze uyuyor. Ince kesit ile kenar bolgesi mikroyapisi karsilastirma yapsan teyit olur.

Bizim labda da aynisini yasadik gecen sene Marmara mermer ihale dosyasinda. Musteri kup istemisti rapor formatinda, biz silindir kesmistik karot makinasinin kurulu duzeniyle. Tekrar yapip kup ile rapor cikardik, fark Ezgi hanimın bulduguna cok yakin: kup 2.711, silindir 2.704, fark 0.007 ayni.

Ahmet abinin kesim hasari hipotezi bizim ince kesit incelememizde kismen dogrulandi: silindir numunelerin perimetre boyunca 0.5-1 mm bantta intergranular gevseme gorunuyordu. Cok sıkı sayisal kanit degil ama kalitatif gorulebilir bir sey.

kuarzci_ahmet_trv yazdi:

silindir kesim icin kullanilan kor matkap suyla mikroclatlaklara nufuz eder

Ahmet abi, hipotez gercekten ikna edici. Olcumlerimi yeniden yapip ince kesit hazirlatacağim, perimetre bolgesini SEM ile baktirmayi planliyorum. Sonuc cikinca buradan paylasirim. Bu arada, tezde sekil kontrolunu degisken olarak rapor edip kup/silindir farkını ayri ayri vermeyi dusunuyorum, tek deger yerine.

Ezgi hanim, tezinizde sekil etkisini ayri tutmaniz iyi olur. CE marklamasi rapor formatinda da TS EN 1936 numune sekli ve hazirlama yontemi yazilmasi zorunlu (madde 7.2 e bendi). Yani kup ya da silindir farketmesin, hangisi yapilmissa o yazilmali, alici firmanin teknik degerlendirmesi icin kritik.

Pratikte ihracat dosyalarinda gorduklerimde Italyanlar silindir, Hint pazarinda kup tercih ediyor. Mermerin gidecegi pazara gore numune sekli kararı verilebilir.

30 yildir Afyon'da blok keserim, Ezgi hanim Afyon beyazi numunesini kim kestiyse ona soyle: blok yonu onemli. Mermerde foliasyon olmasa bile mikroskobik tane sirasi var, kesim acisi degisirse yogunluk ölçumunde 0.005-0.01 g/cm3 fark cikabilir. Senin kup ve silindir setlerin ayni yonde mi kesildi?

Bir de blok ici lokasyon onemli: blok kenari ile blok ortasi arasinda eski usturalama izlerinden ya da hava maruziyetinden kaynakli kucuk fark var. Lokasyon karistirilirsa istatistik yaniltir.

tasci_murat_afy yazdi:

blok yonu onemli

Murat usta, cok hakli bir noktaya parmak bastiniz. Numune kesim sirasinda yön kaydı tuttuk ama kup ve silindir setleri ayni dilim icinden ardil olarak alinmadi — biri ust dilimden, biri orta dilimden. Bu lokasyon farki da etkiliyor olabilir. Tezimi revize ederken ayni dilimden hem kup hem silindir cikartip eslestirilmis olcum tasarlamaliyim. Bu degerli bir uyari, tesekkur ederim.

Murat'la 30 senedir tanisirim, ne der ne yapar bilirim, soyledikleri dogru. Mermerin "yatigi" vardir, ne kadar duz gorunsa de yon vardir. Eski ustalar elini koyunca anlardi simdiki cihaz olculermis.

Ezgi hanim genc arastirmacisin, sayi hesabin temiz, bizim ustaca bilgimizi laboratuvar diliyle yazmissin. Iyi olacak bu tez.

Numune kup mu silindir mi tartismasi okudukca aklima geliyor: tas zaten bilmiyor kendini hangi sekilde olculacegini. Bizim derdimiz hep terazi.

Ezgi, istatistik tarafinda bir not: Welch t-testi p=0.018 anlamli ama effect size (Cohen's d) hesaplamayi unutma. d = (μ1-μ2)/sd_pooled = 0.007/0.005 ≈ 1.4 cikiyor, bu buyuk effect. Yani fark sadece istatistiksel degil, pratik olarak da anlamli. Tezde p degerinin yaninda effect size raporlamak hakem inceleme icin guzel olur.

Bir de eslestirilmis tasarima geciste paired t-test daha guclu olur, sd havuzlama yerine ciftler arasi fark dagilimi kullanir. Murat ustanin onerisini takip edersen bu yontemi kullan.

Antalya bolgesinde travertenler uzerinde sekil etkisi calismam vardi 2022'de, ozel sayilara ulasmistim — kup vs silindirde traverten icin fark daha buyuk cikiyor cunku traverten gozenekli yapida kesim hasari daha kalici. Mermerde 0.007 fark cikiyorsa, traverteni icin 0.015-0.020 fark beklenir, ki olculmus o kadar.

Tas tipi degistikce sekil etkisi de degisiyor demek. Genelleme yaparken dikkatli olmali.

40 yillik karotcu olarak soyleyeyim, kor matkapta su kullanmadan kesmek imkansiz, tas isinir, matkap yanar. Su sogutmali olacak. Ama matkabin bilenmis olmasi cok onemli — kor matkap zorlanırsa hem agir kesilir hem yuzeyde daha cok hasar birakir. Kesim yapan ekipte bilenmesi takip ediliyor mu Ezgi hanim? Bu rutinde gozden kacar.

KarotCu_Murat yazdi:

matkabin bilenmis olmasi cok onemli

Murat amca, matkap son bilenme tarihi sorulduğunda 4 ay once kayit gorunuyor. Bu sure muhtemelen uzun, üniversitedeki lab teknisyenle konusup yeniden bilenmesini saglayacağim. Bilgi icin tesekkurler, bu detay tezde "metodolojik sinirlamalar" bolumune giriyor.

Pratik onerim: Murat ustanın dedigine ek olarak, kor matkap su debisi de onemli. Standart 4-6 L/dakika debide soğutma yeterli, ama eskiyen pompalarda debi dusuyor, kullanim sirasinda sicaklik kontrolu yapip yapmadiginiz bilinmiyor. Termokupl ile matkap-tas ara yuz sicaklığı ölcerseniz aydinlanır.

Bizim labda matkap soğutma su debisi haftalik kontrol listesinde, ufak gibi gorunse de yıllık kalibrasyon raporuna giriyor.

Pelin hanim, Murat amca, Murat usta, Ahmet abi, Bilge hanim, Begum ablam, Bahadir, Ramazan amca, sarkayasinegi — herkese tesekkur ederim. Tezimde su revizyonlari yapacağim:

1. Kup ve silindir numuneler ayni dilimden eslestirilmis olarak alinacak. 2. Matkap bilenme tarihi yenilenecek, su debisi olculecek. 3. SEM ile kenar bolgesi mikroyapisi ile karsilastirilacak. 4. Effect size raporlanacak, paired t-test uygulanacak. 5. Sonuclar tas tipine gore (mermer/traverten/agrega) ayri sunulacak, Bahadir'in verdigi traverten farkina referans verilecek.

Bu kadar zengin geri bildirim almayi beklemiyordum, forum cok deger katti. Sonuclar 2-3 ay icinde geri donerim.