TUBITAK projemde ek calisma, sismik kirilma + downhole olcumleri kayadan E_dyn turetiyorum. Saha: Konya guneyi kirectasi, GSI 60, taze. Olculen Vp = 4250 m/s, Vs = 2480 m/s, yogunluk lab'da rho = 2.68 g/cm³.

Hesap: Vp/Vs = 1.714, dolayisiyla nu = (0.5*(Vp/Vs)² - 1) / ((Vp/Vs)² - 1) = (0.5*2.94 - 1)/(2.94 - 1) = (1.47 - 1)/1.94 = 0.470/1.94 = 0.242. E_dyn = rho * Vp² * (1+nu)(1-2nu)/(1-nu) = 2680 * 4250² * (1.242 * 0.516) / 0.758. Pay: 2680 * 18062500 * 0.6409 = 31.0 GPa. Hata yok sayisal kontrol ettim, E_dyn = 31 GPa.

Lab'da ayni formasyondan numune Et = 24 GPa cikti. E_dyn/E_stat = 31/24 = 1.29, yani %29 fark dinamik tarafa. Eissa-Kazi 1988 korelasyonu (log Estat = 0.02 + 0.77*log(Edyn*rho)) buradan kontrol etsem: log(31*2.68) = log(83.08) = 1.92, 0.02 + 0.77*1.92 = 0.02 + 1.48 = 1.50, Estat = 10^1.50 = 31.6. Olcumum 24 GPa, korelasyondan 31.6, ciddi fark.

Sebep ne olabilir? Numune sahayi tam temsil etmiyor mu, sismik aletim kalibrasyonsuz mu, yoksa Eissa-Kazi bu kayada uygunsuz mu?

Begum, hesabin matematigi temiz, sayilar oturuyor. %29 fark dinamik-statik aslinda dinamik tarafin tipik aralik icinde — Eissa-Kazi 1988 makalesinde dataset boyunca ortalama Edyn/Estat orani 1.5-3.0 araliginda. Senin 1.29 oranin nispeten dusuk fark, kayac homojen ve cok mikrocatlak yok demek.

Eissa-Kazi korelasyonu 1988'de cok cesitli kaya tipinde fit edilmis (granitten siltasina), her kayac icin "yakin" cikar ama bireysel numune icin ±%30 sapma normal. Kirectasi icin Brotons 2014 (RMRE 47) daha lokal bir korelasyon sunmus, denemeye deger: log(Estat) = 0.0429 + 0.998*log(Edyn) - 0.0007*nu. Senin verilerle: log(Estat) = 0.0429 + 0.998*log(31) - 0.0007*0.242 = 0.0429 + 0.998*1.491 - 0.00017 = 0.0429 + 1.488 - 0.0002 = 1.531, Estat = 33.9 GPa. Eissa-Kazi'den biraz farkli, hala olcumden uzak.

Begum, Antalya'da turistik sahalarda sismik kirilmadan E_dyn cikariyoruz, ben de gecen sene benzer durum yasamistim. Mermerimsi kirectasi, Edyn 28 GPa, lab Estat 18 GPa, oran 1.56. Aciklama: lab numunesi karot olduktan sonra stress relief catlaklari acmis, intact gorunse de mikrocatlakli. Sahada in-situ kayac yuksek confining pressure altinda, mikrocatlaklar kapali, yuksek E.

Senin %29 fark bu mantikla "saha gercek E", "lab catlakli E". Tasarimda bu nasil yorumlanmali, hala tartismali — bazi okul dinamik degeri "uyari altinda elastik" sayar, statik degeri "yuk sonrasi" sayar. Begum, projede hangisini tasarima koyuyorsun?

antalya_bahadir yazdi:

lab numunesi karot olduktan sonra stress relief catlaklari acmis

Bahadir abi, stress relief noktasi cok dogru. Karot acildiginda confining pressure kalkiyor, mikrocatlaklar relax oluyor, lab E dusuyor. Saha E gercege daha yakin demektir bu mantikla. Tezimde tasarim degeri olarak Estat alt bant + Edyn ust bant arasi karakteristik bir deger seciyorum, su anlik 27 GPa civari.

Strain bazina bakmak lazim: dinamik olcumde strain ~10^-6 elastik bolgesi, statik %50 UCS'de strain ~10^-3 mertebesinde, yaklasik 1000 kat fark. Bu fark crack closure ve plastic micro-deformation'i statik olcuma sokuyor. Yani dinamik "saf elastik", statik "elasto-plastic mix".

Cok sert masif kayalarda (granit, kuvarsit) Edyn/Estat ~1.1-1.3, senin oranin 1.29 buraya yakin. Yumusak veya parcali kayalarda 2-3 oran sik. Senin kirectasinin "saglam-masif" oldugunu E_dyn/E_stat orani imzalı yansitiyor.

Bir teknik ayrintı: Vp ve Vs sahada olcerken sismik kirilma yontemi midir, yoksa downhole sonic? Yontem fark eder. Sismik kirilma yuzeyden yapilir, dalga zarflanmis ortalama hizi olcer, derinligi 10-30 m bandindan donen ray'ler. Downhole sonic 1-2 m hassasiyetle dikey profil cikarir.

Begum, derinlikli profil olculduyse her derinlik icin Edyn cikar, lab numunesinin geldigi seviyeye karsilik gelen Edyn ile karsilastirmak gerekir. Ortalama yuzey Vp ile lab numunesi farkli derinlik temsil ediyorsa karsilastirma yanilmali olur.

ank_ezgi yazdi:

derinlikli profil olculduyse

Ezgi, downhole yaptik ben de — 50 m derinlikte 5 m araliklarla. Lab numunesi 22 m derinligindeki kuyu seviyesinden, oradaki Vp = 4310 m/s, Vs = 2510 m/s. Yuzeye yakin (5 m) Vp = 3920, Vs = 2280. Yani derinligine gore variyon var, ortalama 4250 yerine "lab seviyesi" 4310 kullanmaliyim. Yeniden hesaplayinca Edyn = 32.4 GPa, oran 32.4/24 = 1.35, hala yakin aralik ama derinlik dogrulamasi onemli.

Begum guzel veri, bu tip ozel olcum cogu bizdeki rapor surecinde olmuyor — sahada sadece SPT ve sondaj log kalir, sismik nadir. Senin set'in bilim adina degerli. Ankara'da Cevre Sehircilik'in zorunlu kıldigi proje sayisi az, klient ne isterse ama bazen projede sismik testleri zorunlu yapmaliyiz. Anlatim icin saglik veriyor bu tartisma.

Saha kayasi sahada sert, lab kayasi labta yumusak. Karot evden cikarken yorulur, anlasilir. %30 fark normaldir, kayanin dert dokmesi.

Bahadir'in noktasi karotcu cephesinden onemli: karot alinirken pump pressure ve bit tipi mikrocatlak orjinine etki ediyor. Diamond bit ile dusuk hizla alinan karot daha az catlakli, lab E daha yuksek cikar. Begum, karotunu kim aldi, hangi sondaj firmasi?

KarotCu_Murat yazdi:

kim aldi, hangi sondaj firmasi?

Murat abi, KTM Sondaj aldi, NQ wireline, diamond bit. Diken hizi 60-80 RPM, water flushing standart. Sahanin karot kalitesi RQD 85+ cikti, makro catlak az. Yine de mikroskobik damage olmasini disladigimi soyleyemem.

Sonuc: Begum'un %29 dynamic-static fark verisi tipik aralik icinde, kayac saglam-masif olduguna uyumlu. Saha Edyn = 32 GPa (lab seviyesi duzeltmeli), lab Estat = 24 GPa, korelasyonlar (Eissa-Kazi, Brotons) saha tarafini destekliyor.

Tezde rapor olarak: lab Estat birincil (kontrollu kosullar), Edyn supplementary (saha karakteri), oran 1.35 yorumda — saglam masif kirectasi imzasi. Tasarim degeri olarak Estat alt bant kullan, Edyn karsilastirma. Bu yaklasim yayinda da gecer.

Begum, bizim KTU labta ultrasonic Vp olcen Pundit cihazi var, lab numuneleri uzerinde de Edyn olcebiliyoruz. Sahandan numune kalmissa, lab uzerinde de ultrasonic ile Edyn olc, oran nasil cikar gor. Genelde lab numuneleri ultrasonic Edyn 25-30 GPa civari, sahanin saha ortalama 30-32 — ikisi yakin cikar, lab Estat tarafi yine dusuk kalir. Bu lab Estat-Edyn farki da informatik.

ktu_zeminci_harun yazdi:

lab numuneleri uzerinde de Edyn olcebiliyoruz

Harun, lab ultrasonic guzel fikir, KTU'ya bir numune setim gonderebilirim test icin. Cihaz transit-time olcuyor, oradan Vp ve hesap. Saha downhole ile lab ultrasonic karsilastirmasi tezde ayri figure olur, tutarlilik gosterir.

Tesekkur ederim herkese. Tezde ayri bir bolum olusacak bu tartisma uzerinden — derinlik duzeltmesi, stress relief etkisi, korelasyon karsilastirma, oran yorumu, lab ultrasonic eklemesi. Mehmet Ali abinin verdigi yapiya uydurarak yazacagim. Iyi bir tartisma oldu.