Bir laboratuvar metodoloji konusu acmak istiyorum, ozellikle yaz aylarinda dikkate alınmasi gereken bir nokta. Askili tartim ile γ_n olcumunde su sicakliginin etkisi cogu raporda gozardi ediliyor.

Su yogunlugu sicaklikla degisir: 4 C'de ρ_w = 999.97 kg/m³, 20 C'de 998.20, 25 C'de 997.05, 30 C'de 995.65 kg/m³. Yani 4 ile 30 C arasi yaklasik %0.4 fark. Klimasiz laboratuvarda yazin tank suyu 28-30 C'ye ciktigi olur, ρ_w degisikligi γ_n hesabinda dogrudan giriyor.

Bizim labda gecen yaz bu konuda kucuk bir deney yapmistik: ayni mermer numunesi 5 C'de ve 28 C'de askili tartim ile olculdu, γ_n 2715 ve 2724 cikti, fark %0.33. Tek numune icin kucuk gibi gorunuyor ama hassas akademik calismada veya borderline durumlarda anlamli.

TS EN 1936 olcumun 20±2 C'de yapılmasini sart kosuyor ama saha labında bu zor. Sizin yontemleriniz nedir? Sicaklik korreksiyonu yapan var mi?

Pelin hanim, biz yazin tank suyuna buz koyuyoruz aciktan, sicakligi 18-22 araliginda tutmaya calisiyoruz. Klima yok lab'da, yaz Afyon 35 C oluyor. Buz pratik cozum ama termometre takibi sart, biz 30 dk'da bir olcer kayit ederiz. Korreksiyon hesabi yapmiyoruz, sadece sicakligi limit icinde tutmaya calisiyoruz.

Canakkale tarafinda yaz nispeten serin, lab tank 22-25 araliginda yazin. Biz de korreksiyon yapmiyoruz, ama Pelin'in dedigi noktayi simdi dusunuyorum — borderline durumlarda gercekten %0.3 fark sonucu degistirebilir, ozellikle ihracat icin sartname limitinde olan numunelerde.

Pratik soru: korreksiyon formulu basit mi? Olculen γ × (ρ_w_20C / ρ_w_olcum_sicakligi) seklinde bir cevrim mi?

cnk_mermer_hayati yazdi:

korreksiyon formulu basit mi?

Hayati bey, evet aslinda basit. Askili tartimda γ_n = m_dry / V hesaplaniyor, V = (m_sat_air - m_sat_water) / ρ_w. Eger ρ_w olcum sicakligindaki gercek degerle alinirsa direkt dogru cikar. Cogu lab pratikte ρ_w = 1000 kg/m³ default kullanir, bu 20-25 C arasi %0.18-0.30 hata getirir. Tablo veya formul ile gercek ρ_w almak gerekli.

Su yogunlugu icin Kell (1975) formulu standart: ρ_w(T) = 999.83952 + 16.945176×10⁻³T - 7.9870401×10⁻³T² - ... (polinom). Pratikte 4-40 C arasi tablo kullanmak yeterli, 0.1 C hassasiyetinde.

Pelin hanim, biz Aydin'da klima taktirdik lab'a 2024'de, simdi 21±1 C tutuyoruz yil boyu. Ondan once yaz 27-29 C oluyordu, sonuclar kismen bu yuzden varyatif olabiliyordu retrospektif baktigimda. Klima yatirimini onerebilirim labilara, uzun vadede veri kalitesini cok arttiriyor.

Ben eskiden hic dusunmemistim sicakligi, simdi okuyunca kafamda soru — 30 yıl boyunca yaptigim olcumlerde yazin hep biraz farklı sayilar gormustum, "operator hatasi" diye yazardim, oysa muhtemelen sicaklik etkisiymis. Yas geldi ogrenme bitmedi, tesekkur Pelin hanim.

Pelin, mukemmel konu. ISO/IEC 17025 akreditasyon kapsaminda olcum belirsizligi (measurement uncertainty) hesaplamasinda sicaklik etkisi bir bilesendir, atlanmaz. Akredite labda zaten sicaklik korreksiyon yapilir veya en azindan belirsizlik bilesenine eklenir. Akredite olmayan labda ihmal edilir genelde.

Belirsizlik bilesenleri tipik olarak: terazi (±0.001 g), su yogunlugu (sicaklik bagimli), askili tel kutle, hava kaldirma (Archimedes hava etkisi de var aslinda, %0.001 mertebesinde), numune islakligi. Bunlarin RSS'i ile combined uncertainty cikar. Pelin'in sicaklik etkisi en buyuk kismi muhtemelen.

Antalya yazi 35-40 C, bizim tank suyu ona yakin. Buz koyuyoruz biz de Murat abi gibi, ama yetmiyor bazen. Klima dustugumuz yatirim listesinde, Bilge'nin onerisini ciddiye alacagim.

Bir pratik soru: sicaklik 25 C uzerine ciktiginda olcumu erteliyebiliriz mi gece soguklugunda yapariz, ya da olcumden sonra korreksiyon mu daha pratik?

antalya_bahadir yazdi:

olcumden sonra korreksiyon mu daha pratik?

Bahadir bey, korreksiyon her zaman daha pratik — olcumu yapip sicakligi de kayit ederseniz, sonra masada hesaplayabilirsiniz. Erteleme is takvimini bozar. Onemli olan termometreyi tank icine koyup olcum aninda sicakligi kayit etmek. Termometre maliyetli degil, dijital problu cesitler 500-1000 TL araliginda.

Pelin'in noktasi calismalarima da etkiliyor. TUBITAK projemde sicaklik korreksiyon uyguluyorum tum olcumlerde, raporda metodoloji bolumune yazıyorum. Akademik hakemler bunu kontrol eder, atlamak makaleyi major revision'a yollar.

Bir not: sicaklik etkisi sadece su yogunluguna degil, numune sicakligina da bagli — termal genlesme ile numune hacmi degisir. Mermer icin termal genlesme katsayisi ~5-7×10⁻⁶ /C, 20 C farkta hacim degisimi %0.01-0.014 mertebesinde, ihmal edilebilir. Su yogunluk etkisi cok daha buyuk.

KTU laboratuvarinda biz sicaklik korreksiyonu rutin yapiyoruz, akademik calismalara veri saglayan lab oldugumuz icin. Tank icinde dijital prob var, olcum aninda T kayit, hesap tablosunda otomatik korreksiyon. Bu sistemi kuran kim olursa olsun cok hayir is yapiyor.

Su sicaklik degisirse yogunluk degisirmis. Ben de su sicakligiyla degisirim — soguk olunca gribim olur, sicak olunca tatil isterim. Tasin kazanmis benden, en azindan denklemi var.

Pelin, cok değerli konu actin. Buradan derslesilenler:

1) Sicaklik korreksiyonu ihmal edilemez, ozellikle borderline ve akademik durumlarda.

2) Tank termometresi rutin standart olmali (Pelin/Harun pratigi).

3) Klima yatirimi uzun vadede veri kalitesini arttirir (Bilge ornek).

4) Belirsizlik bilesenleri RSS hesabi akredite labin gerekliligi (Ezgi).

5) Termal genlesme ihmal edilebilir, su yogunlugu baskin (Begum).

Ben kendi labima da donup termometre standardini kontrol edecegim, bu konu bana da zihinaltinda kalmisti hakikaten. Pelin'e tesekkurler.

Pelin hanim, Kell formulu hesap tablosunu paylastiginizda bizim labda hemen kullanmaya baslarim. Excel formati olursa pratik olur. Termometre marka konusunda Hanna Instruments'in HI98509 modeli bizde 3 yildir sorunsuz, 0.1 C cozunurluk, prob 1 m kablo. Onerebilirim.

Mehmet Ali bey ozetlediginiz icin tesekkurler, herkesin katkisi cok degerli. Konuyu burada kapatmiyorum, gelecek hafta dijital prob marka onerisi ve Kell formulu hesap tablosu paylasacagim, isteyenler kullanabilir. Hayati bey'in Hanna oneri listede, ben Testo 922 kullaniyorum (benzer hassasiyet), karsilastirmali notu da ekleyecegim. Iyi calismalar herkese.