Bilecik bolgesinden bir kumtasi formasyonunda (Soguk Cermik formasyonu, Geç Kretase) ihale icin laboratuvar testleri yapiyoruz. Formasyonu temsilen 4 farkli noktadan numune alindi (saha jeologu seçimi, jeolojik bakirlik 2.5 km uzunluk, 60 m yukseklik), her numuneden 6 alt-numune ile TS EN 1936 acik porozite olculdu.

Sonuclar: Numune 1 n_o %14.8 (sd 0.42), Numune 2 n_o %19.3 (sd 0.58), Numune 3 n_o %12.1 (sd 0.31), Numune 4 n_o %22.7 (sd 0.71). Genel ortalama %17.2, genel sd 4.78, varyans katsayisi (CV) = sd/ortalama = %27.8.

Bu CV %27.8 cok yuksek, normalde tek formasyon icin %10-15 bekliyorum. Soruyu acmak istiyorum: bu varyabilite (1) tek formasyon icinde dogal heterojenite mi, (2) saha numune secim hatasi mi, (3) formasyonun aslinda alt-birimlere ayrilmasi gerektigine dair bir sinyal mi? Saha jeologu "ayni formasyon" diyor ama veri farkli sey soyluyor gibi.

Ezgi abla, CV %27.8 gercekten yuksek, tek formasyon icin abartili. Goodman 1989 'Introduction to Rock Mechanics' kitabinda, bir kaya birimini "tek mekanik birim" olarak siniflamak icin parametre CV'sinin %20 altinda olmasi pratik kural. Hoek 2007 GSI (Geological Strength Index) tartismalarinda da "varyabilite yuksek ise alt-birimlendirme zorunludur" der.

Sizin durumunuzda Numune 1+3 (%14.8 + %12.1, ortalama %13.5) bir alt-grup, Numune 2+4 (%19.3 + %22.7, ortalama %21.0) ikinci alt-grup gibi gozukuyor. Saha jeologu ile yeniden gorusup numune koordinatlarini ve stratigrafik konumunu sorgulayin — muhtemelen iki numune ust seviyeden, iki numune alt seviyeden alinmis veya cimentolanma derecesi farkli alt-birimleri temsil ediyor.

Ezgi, Begum'un alt-grup hipotezi sahaya cikarken hemen test edilmeli. Numune koordinatlari (X, Y, Z), stratigrafik konum (formasyon icindeki yukseklik), litolojik tanim (cimentolanma turu — silisli/karbonat/kil baglayici), petrografi (kuvars/feldspat/litik tane oranlari, tane buyuklugu) yan yana yazilirsa korelasyon kendiliginden ortaya cikar.

Bizim 2019 Sakarya kumtasi calismamizda benzer durum yasadik, formasyon "tek" zannediliyordu, n_o %11-23 araliginda dagilim cikti. Petrografik analizle iki alt-birim ayirdik: ust kil-baglayicili %18-23, alt karbonat-baglayicili %11-15. Bu ayrim sonra ihale sartnamesine de yansidi, "alt-birim B kullanim icin secilmistir" ibaresi konuldu.

MAYilmaz_Inz yazdi:

iki alt-birim ayirdik: ust kil-baglayicili %18-23, alt karbonat-baglayicili %11-15

Mehmet abi'nin Sakarya ornegi tam Ezgi'nin bulgusuna paralel. Bilecik Soguk Cermik formasyonunda da literaturde benzer bir alt-birim ayrimi var mi bilmiyorum, MTA jeolojik haritasi 1:25000 olceginde bakilirsa formasyon icindeki uye-formasyon ayrimi gorulebilir. Saha jeologu bu detayda bakmamis olabilir, jeolojik harita yeniden incelenmeli.

Pratik adim: formasyon icinde stratigrafi cubugu cizip 4 numunenin konumunu yerlestirin, ust-orta-alt seviye dagilimini gorun. Eger 2 numune ust + 2 numune alt ise bu net alt-birim sinyali, tek formasyon yorumu duser.

Mehmet abi, Suat abi, Begum — sizden gelen yorumlarla saha jeologu ile yarin tekrar gorusecegim. Numunelerin GPS koordinatlari ve stratigrafik konumlari notlarda mevcut, ust seviyeden mi alt seviyeden mi gelmis bakacagim. Eger gercekten alt-birim varsa, ihaleci icin "Soguk Cermik formasyonu Uye A (n_o %12-15) ve Uye B (n_o %19-23)" ayrimini onerecegim.

Tabii bu ayrim yapilirsa numune sayisi alt-birim basina 2 dusuyor, 4 alt-numune x 2 = 8 alt-numune olur ki istatistik icin az. Saha jeologu ile her alt-birimden 4-5 ek numune almali, alt-birim basina 6 numune saglanmasi standart pratik.

Ezgi hanim, Bilecik Soguk Cermik kumtasini yakindan bilirim, biz Eskisehir musavirliği icin 2022'de calismistik. Formasyon gercekten heterojen, ust seviyede daha kil-baglayicili "kotu" kumtasi var, alt seviyede silikat-karbonat baglayicili "iyi" kumtasi var. Ocaklar genelde alt seviyeyi acmis, ust seviye stripping olarak atilir. Ama saha numuneleri ocak disi nokta seciliyorsa, ust seviyeden de gelir, sizin durumunuz boyle olabilir.

Saha jeologu ocak teknik sorumlusuyla konusup ocagin acik kotunu sormak iyi olur, ihaleci icin ocak alt seviyesi ana hedef olmali, ust seviye dislanmali.

Ezgi abla, alt-birim ayriminin petrografik dogrulamasi icin ince kesit baktirin, baglayici turu (kil mi karbonat mi silikat mi) mikroskop altinda net ayrilir. Kil-baglayicili kumtasinda baglayici X10 buyutmede yumusak, mavi-griye boyalı (cross-polar), karbonat-baglayicili kumtasinda baglayici sert, kahverengi-kirmizi (carbonate stain). Silikat-baglayici nadirdir kumtasinda, kuvars-arenite'de gorulur.

Bizim lab'da petrografi 2 hafta donus, 4 numune icin paket fiyat verebilirim, DM at.

Ezgi hanim, KTU'da 2023'te tezlik bir ogrenci Akcaabat kumtasi formasyonunda benzer 4-numune varyans calismasi yapmisti, CV %22 cikmisti. Petrografik ayrimla iki alt-birim bulduk, raporda iki ayri n_o ortalamasi yazildi. Tez published degil ama formati gondereyim DM ile, sablon olarak fayda saglar.

Sizin CV %27.8 daha yuksek, alt-birim ayrim sinyali daha gucludur. 2 alt-birim hipotezi cok olasi.

Ezgi hanim, ihaleci tarafinda iki ayri alt-birim raporlanirsa fiyat tarifesi nasil yansir? Eger ihaleci "tek formasyon, tek fiyat" beklerken iki alt-birim ile karsilasirsa muhtemelen alt-birim B (yuksek n_o, dusuk dayaniklilik) icin teklif vermeyecek. Bu ihaleci-musteri arasinda muzakere meselesi olur. Sizin durumunuzda ihalecinin uygulamayi hangi alt-birim ile yapmak istedigini ayrica sormak gerekir.

antalya_bahadir yazdi:

iki ayri alt-birim raporlanirsa fiyat tarifesi nasil yansir

Bahadir bey, hakli — ihaleci muzakere asamasi onemli. Ben raporda iki alt-birim ayrimi yapip "ihaleci alt-birim seçimi yapmali" notu eklersem, karar ihaleciye birakilmis olur. Genelde "alt-birim A (n_o %12-15) yapay tasi icin uygun, alt-birim B (n_o %19-23) agrega icin uygun" gibi bir yonlendirme veririm. Maliyet karari musteri ile mimar arasinda gecer.

Ezgi hanim, Bilecik Soguk Cermik kumtasi Anadolu eski tasci dilinde "iki yuzlu tas" diye bilinir, bir tarafi sert bir tarafi yumusak. Bizim ustamiz "ust kati boyna kuvvetli olur, alt kati boyna zayif olur — bicme yaparken karistirma" derdi. Modern dille alt-birim ayriminin ta kendisi, sizin verileriniz eski ustanin gozlemini sayisal dogruluyor. Hosuma gitti.

CV %27.8 ben olsam "bu formasyon panik atak geciriyor" derdim. Saha jeologu ayni formasyon diye israr ediyorsa numune setine bir alt-birim ayrimi degil bir psikolog gerekli olabilir.

Ben 90'larda Bilecik tarafinda kumtasi karot aldigimda da n_o cok degisirdi, "ayni damar mi" diye sorulurdu hep. Saha jeologlari uygun atlar formasyon tanimina ama tas farkli huylu olur. Ramazan abi'nin "iki yuzlu tas" lafi tam isabet, biz de boyle derdik. Modern bilim eski usta agzini olcumle teyid ediyor, hos.

Ezgi abla, alt-birim ayrimini netlestirip ek numune setiyle saglamlastirinca, bizim TUBITAK 'TR kumtasi formasyonlari heterojenite veri seti' projesine eklemek isteriz. Su anda 8 formasyon verisi var, Soguk Cermik 9. olur. Iki alt-birim olarak eklemek bir kazanc, ortak yayina (Bull. Eng. Geol. Environ.) hazirlanabilir 2027'de.

Hepinize cok tesekkur ederim. Sentez:

1) CV %27.8 tek formasyon icin yuksek, alt-birim ayrim sinyali (Begum, Goodman 1989, Hoek 2007)

2) Saha jeologu ile stratigrafik konum yeniden gorusulecek (Mehmet abi, Suat abi)

3) Petrografi ile baglayici turu ayrim dogrulanacak (Pelin abla)

4) Ek numune alt-birim basina 4-5 (toplam ~10 ek numune)

5) Murat abi Eskisehir 2022 deneyim — ust seviye stripping, alt seviye ana hedef

6) Harun KTU 2023 sablon DM ile alinacak

7) Raporda iki alt-birim ayri n_o, ihaleciye karar yonlendirmesi (Bahadir bey)

8) Begum TUBITAK 9. formasyon olarak veri ortakligi 2027 yayin hedefi

Yarin saha jeologu gorusmesi, hafta sonu yeni numune planlamasi. 2 ay icinde guncelleme atarim.