Karaman bolgesinden gelen bir granitoid numune setine TS EN 1936 acik porozite olcumu yaptik (KTU labi), sonuc cok yuksek: n_o ortalama %0.95, sd 0.18, 6 numune. Granitoid icin bu deger fevkalade atipik — Anadolu magmatik taslarinda tipik n_o %0.10-0.30, %0.4 ustu zaten "yuksek" sayilir, %0.95 dort kat tipik degerin ustunde.

Petrografik incelemede ana sebep belli oldu: numuneler "altere zon" ornegi. Biyotit minerallerinin %40-60'i klorite donusmus, K-feldspat orta-yuksek dereceli sericit alterasyonu gostermis, mikroskop altinda mikrocatlak agi gozluyor (mavi epoksi ile dogrulayacagiz). XRD planli, klorit ve sericit fazi miktari kantitatif raporlanacak.

Sorum cifte: (1) Bu kadar altere bir granitoidi yapay tasi olarak kullanmak teknik olarak savunulabilir mi, yoksa "kullanılmaz" raporu yazmali miyim? (2) Eger ocak alterasyonsuz blok cikartmak isterse derinlik koordinati nasıl secilir, ne onerebilirim?

Harun, %0.95 granitoid icin gercekten cok yuksek, "altere granitoid" terimini hakeden bir sonuc. Petrografik bulguniz zaten net: biyotit -> klorit %40-60, K-feldspat sericit alterasyon orta-yuksek, mikrocatlak agi. Bu hidrotermal alterasyon profili tipik, hidrotermal sivi gecisinin etkisi.

Yapay tasi kullanim acisindan: altere granitoidi cephe veya doseme tasi olarak kullanmak mukavemet, dayaniklilik ve estetik acidan kotu karar. UCS testi kesinlikle yapin, %50 dusuk cikacaktir tipik tazeden. Don-coz testi (TS EN 12371) da kotu sonuc verecektir, mikrocatlak ag suyu yutar, dondugunde patlar. Bu tasi yapay tasi olarak satmamak en iyisi; kirma agrega olarak (yol dolgu, beton agregasi) sinif altinda kullanilabilir.

Ocak teknik sorumlusu ile gorusup alterasyonsuz blok aramak icin: alterasyon yuzeyden derinlige azalan bir gradient gosterir genelde, 30-50 m derinligin altinda taze granitoid baslar, ama bolgesel alterasyonun (regional vs local) ayrimi sondaj ile yapilir, ocagin sondaj profili varsa oradan gorulur. Ocagin jeolojik haritasi onemli.

Pelin'in yorumu net. Ek bir akademik nokta: %40-60 biyotit-klorit donusumu (chloritization) hidrotermal alterasyonun "propylitic" (yesil tas alterasyonu) zone'una karsilik gelir, T~200-300°C aralikli. Karaman bolgesinde Bozkir-Hadim seridindeki granitoidler genelde geç Kretase yasli, post-emplacement hidrotermal aktivite belgelenmis (MTA 2018 raporu, Hadim yoresi maden envanteri). Yani sizin numune muhtemelen hidrotermal damar zonundan veya yakininden alinmis, ocagin "uzak duzlemli" damarsiz sahasini bulmak gerekir.

Raporda alterasyon derecesini Index of Alteration (IA = klorit + sericit + epidot + kalsit % / total mineral %) ile sayisal ifade edersen profesyonel olur. Sizin numunede IA %15-20 olmali, taze granitoidde IA <%2. Bu kantitatif gosterge ihale komisyonuna kullanim kararini netlestirir.

mermer_lab_pelin yazdi:

kirma agrega olarak (yol dolgu, beton agregasi) sinif altinda

Harun bey, bizim Karaman ile bagli bir musavirligimiz var, geçen yil benzer bir sorun yasamistik %0.42 ile (forumda paylasmistim batch 4'te). Sizin %0.95 cok daha yuksek, ayni ocagin farkli kotunden alinmis olabilir. Ocak teknik sorumlusu kim, teknik sorumlu kotu kayitlari tutuyor mu? Bizim ocakta kot 1280-1320 m arasi taze, 1320 m ustu altere zon belirlenmisti, sondaj sonrasi.

Eger sizin numuneler 1320+ kotundan gelmis ise altere zonun tipik orneği. Ocaga kot bilgisini sorun, alterasyonsuz blok 1280 m altindan istenebilir.

Harun, Murat'in nokta noktasinda hakli: Karaman bolgesi granitoid ocaklarinda alterasyon gradienti dikine cok degisken, sondaj profili olmadan ocak teknik sorumlusu "ust seviye" diyebilir ama gercekte alterasyon zonunun ortasi olabilir. Sizden istenen ocak jeolojik kesitini istemek, son 5 yilin sondaj loglarini gorme talebi.

Yapay tasi olarak bu numune red, agrega olarak sinif altinda evet, raporu boyle yazin. Ocagin "alterasyonsuz blok kapasitesi" baska bir mesele, oraya muhendis olarak ozel bir karoş alma misyonu cikarabilirsiniz, ucret ayri.

Harun, n_o %0.95 ile birlikte kapiler emme katsayisi (TS EN 1925) ve don-coz (TS EN 12371) testleri yapildi mi? Altere granitoid mikrocatlak agi nedeniyle kapiler emme yuksek, don-coz UCS kaybi %30+ tipik. Bu uc test seti birlikte rapora konursa "kullanılmaz" karari muhendislik dilinde tam savunulur olur.

Eger sadece n_o ile rapor yazarsan, ihale itirazinda "tek parametre yetmez" diyenler cikar. Multi-parametre paketi her zaman daha saglam.

ankara_zeminci yazdi:

multi-parametre paketi her zaman daha saglam

Suat abi, hakli, suanda sadece n_o + petrografik var. Don-coz ve kapiler emme paralel testleri baslatacagim, 4-6 hafta surer. Ocak sahibi de istemis "tam paket rapor" diye, cunku belediye ihalesine gireceklermis. Ezgi ablanın IA gostergesi de raporun sayisal kismina eklenecek.

Murat abi, ocagin kot bilgisini soracagim, oradaki bilgi profil ile kalibre edilirse "alterasyonsuz blok arama" stratejisi kurulabilir, ayri bir raporlama sureci.

Granitoid altere olunca yapay tasi olmuyor, agregaya gidiyor. Insanlar da yaslandiginda boyle, yapayligini kaybedip dolgu malzemesi oluyoruz. Tas insanlasti.

Harun bey, eski tasci olarak soyleyim, Karaman granitoidi bizim Hadim civarinda 80'lerde de yesilimsi cikardi bazen, "kötü gunde alinan tas" derdik. Ust seviyeler genelde yesil-griye yakindi, alt seviyelerde temiz acik gri. Yesil oldugunda kendi kendine "bu istemiyor calismayi" derdik, gomerdik. Modern dilde "klorit alterasyonu" oluyormus demek ki.

Ocak sahipleri yesil bloklari da satmak ister, "ucuz fiyatla agrega olur" demezler kolay kolay, "mermer gibi bicilir" derler. Harun bey siz raporda net olun, mukavemete dokum testi yapilsin, sayinin onunde durulamaz.

Harun bey, bizim Aydin'da Cine altere granitoidi ile benzer durum yasadik 2023'te, n_o %1.1 cikti, biz "yapay tasi kullanim icin uygun degildir, agrega olarak siniflandirilmistir" raporu yazdik. Ocak ilk basta itiraz etti, ama UCS sonucu (47 MPa, taze granit 120-180 MPa olmasi gerekiyordu) gelince ikna oldular. Sayilar tartismayi keser her zaman.

Pelin ablanin agrega yonlendirmesi ekonomik olarak ocak icin de iyi sonuc, tam ret yerine "farkli pazara yonlendirme" diyaloga acik bir karar.

Harun, sentez raporu icin lab adina petrografik kesit yorumu ve mikrocatlak ag dokumantasyonu (mavi epoksi fotograf seti) yardim edebilirim, yapay tasi raporunda ek belgelendirme olarak guclendirir. DM at, 2 hafta icinde gonderirim.

Harun bey, agrega kullanimi konusunda da bir not: TS EN 12620 (beton agregasi) altere magmatik taslar icin "potansiyel reaktif" kategorisine girebilir, ozellikle alkaline silica reaction (ASR) acisindan. Sericit ve klorit alterasyonlu granitoid, mikrocatlakli yapisi nedeniyle agrega olarak betonda kullanilirsa ASR riski artiyor. Beton agregasi diye sinif altinda yonlendirme yaparsaniz ASR test (ASTM C1260 hizlandirilmis veya ASTM C1293 uzun donem) onerilmesi rapora not olarak konmali.

Yol dolgu agregasi icin bu sorun yok, dolgu agregasi rahat kullanilabilir; beton agregasi farkli is.

Bahadir bey'in ASR uyarisi cok yerinde, ben atlamistim. Harun, raporda "agrega olarak siniflandirilabilir" notuna mutlaka "dolgu agregasi icin uygun, beton agregasi olarak kullanim oncesi ASTM C1260 ASR testi yapilmalidir" alt-notu ekleyin. Aksi halde ocak betoncuya satar, 5-10 yil sonra beton catlar, sorumluluk zinciri sizi bulur.

Harun, KTU veri setiniz Karaman granitoid alterasyon profili icin kiymetli bir nokta olabilir, bizim TUBITAK projesinde "Anadolu granitoidleri n_o vs alterasyon" alt-modulu var. Numune setiniz IA gostergesi ile birlikte eklenirse bizim 30 ocaktan toplam 90 numune havuzuna katki. DM atayim ortak veri arsivi paylasimi icin.

Hepinize tesekkurler, sentez:

1) Yapay tasi olarak red, agrega olarak sinif altinda kullanim onerisi raporda (Pelin abla, Bilge, Mehmet abi)

2) IA alterasyon indeksi sayisal raporda (Ezgi abla)

3) Don-coz + kapiler emme paralel testleri 4-6 haftada (Suat abi)

4) UCS testi taze ile karsilastirma (Mehmet abi, Bilge ornegi)

5) Petrografi mavi epoksi mikrocatlak ag dokumantasyon (Pelin abla)

6) Ocak kot bilgisi + sondaj profili talebi (Murat abi)

7) Begum abla TUBITAK 30 ocak veri ortakligi DM

8) Ozel "alterasyonsuz blok arama" sureci ocak ile ayri sozlesme

Rapor 6 hafta sonra hazir, forum guncellemesi atarim.