Antalya Lara sahilinde belediye yeni bir yurume yolu projesi yapacak — sahile parallel 1.2 km, denizden 8-12 m mesafede. Mimar refuj basligi ve korkuluk-asagi bordur taşı icin Antalya traverteni (Korkuteli damar) onermis, bizim ocaktan cikiyor. Belediye lab raporlarini istedi, ben de kafa karistim: traverten n_o tipik %12-18, sahil ortaminda bu degerler ile uzun omur var midir?

Sahil ortaminda iki sorun: (1) tuz spreyi (NaCl + MgCl2) devamli, ozellikle ruzgarli gunlerde dogrudan 10-15 m mesafede yagmalanir, (2) kapiler emme + buharlasma cevrimi gunluk, tuz kristalizasyon basinci gozeneklerde birikiyor. Bizim labda TS EN 12370 tuz testi yaptik, 15 cevrim sonrasi kutle kaybi %4.8 cikti — sınir %5 (TS 699 Sinif II icin), tam sinirda. n_o %14.2, kapiler emme katsayisi 12.4 g/m²s^0.5 (TS EN 1925 ile).

Sahil cevre tasi olarak traverten n_o sınır degeri konusunda literatur veya pratik deneyim var mi? Belediyeye guvenle "evet" diyebilir miyim, yoksa "kullanmayin granit/bazalt secin" mi demem lazim?

Bahadir bey, sahil ortami traverten icin gercekten zorlu. n_o %14.2 + kapiler emme 12.4 g/m²s^0.5 birlikte degerlendirildiginde tuz spreyi sürekli su girisi sagliyor demektir. TS EN 12370 sonucunuz %4.8, sinir %5 — Sinif II icin gecer ama sahil ortami "agir maruziyet" sınıfi, EN 1469 cephe sartnamesi sahil bolgesi icin %3 esigi onerir. Yurume yolu doseme uygulamasi cephede degil ama maruziyet kapasitesi sahil bolgesinde benzer.

Hepsini birlikte degerlendirince: %4.8 / %5 sınırda olan numune 8-10 yil sonra (~50-80 don-coz cevrimi + 3000-5000 tuz cevrimi) gorunur asinma ve dokum patlamalari gosterebilir. "Kullanma" demem ama "ic ucundan numune dogrula, koruyucu ictepa hidrofobize uygulama yap, 5 yilda bir bakim sartnamesi koy" derim. Granit/bazalt daha guvenli ama maliyet %2.5-3 kati.

Bahadir, sahil bolge taslari icin 2018 IZTECH doktora tezinde (S. Bayar) Izmir Cesme sahilinde 35 yil maruziyet altinda kalmis taslarin uzun-donem performans degerlendirilmesi var. Traverten %12-15 n_o ile baslayan numuneler 30 yil sonra %18-22 n_o'ya cikip, dokum kayiplari %15-25 olmus. Granit aynisi maruziyette %2-3 dokum kaybi. Yani niceliksel fark belirgin.

Pratik karar: sahile 5-8 m mesafede tuz spreyi yogun zonda granit/bazalt sec; 10 m+ mesafede traverten kullanilabilir ama hidrofobize koruma sart. Sizin 8-12 m mesafe kritik bolgenin sinirinda. Mimar ile yeniden gorusup tas konum haritasi cikartmaniz iyi olur — bordur tasini granit yapip refuj basligini traverten yapma karmasi makul olabilir, gorsel uygunluk gozetilerek.

antalya_bahadir yazdi:

kapiler emme katsayisi 12.4 g/m²s^0.5

Bahadir bey, kapiler emme katsayisi C = 12.4 g/m²s^0.5 yuksek bir deger, sahil ortami icin kritik parametre. RILEM TC 25-PEM Test no. II.6 sahil bolgesi icin C < 5 g/m²s^0.5 onerir, sizin numune 2.5 kati. Bu yuksek emme tuz kristalizasyon basinci ile birlesince mikro-asinmayi hizlandirir.

Pratik kontrol: doyma katsayisi S = n_o / n_t hesaplayin. Eger S > 0.8 ise tuz testi sonucundan bagimsiz olarak don-coz/tuz hassasiyeti yuksek (Hirschwald 1908 kriteri klasik referans). S < 0.8 ise tas kismen "reserve gozenek" tasiyor, basinc bosalimi kolay. Sizin numunede n_t olcumu var mi?

ank_ezgi yazdi:

doyma katsayisi S = n_o / n_t hesaplayin

Ezgi abla, n_t Helyum piknometriyle olculmustu, %18.7 cikti. n_o %14.2 / n_t %18.7 = 0.76 — yani S = 0.76, Hirschwald kriterine gore 0.8 altinda kalip ucu ucuna gecer. Ama sinirda. Bu da bir "ucucu sinirda" sinyali daha.

Belediyeye yazacagim teknik gorus metnini bu kriterlerle agirlastiracagim: TS EN 12370 ucu ucuna, kapiler emme yuksek, S sınırda. Granit/bazalt onerisi guclendi.

Bahadir kardes, ben Pamukkale travertenini Bodrum Yalikavak'ta cephe olarak yatirmistim 2008'de bir musavir adina, sahile 25 m. 12 yil sonra plakalar gozle gorulur asinmis, dokum patlamalari, paslanma yok ama yuzeyde "yipranma" var. Aynı projede granit kullanilan yerler hala duruyor sapasaglam. Sahil traverteni "kabul edilebilir asinma" gerektiren bir proje degildir — buranin ozelligi devamli yikanma + tuz, traverten porozludur, yutar.

Mimara ben yerinde olsam "Bodrum 12 yil verim, granitle siz yapin yurume yolu kenarini, traverteni i,c kismina koyun" derdim. Belediye ihalesi maliyet baskisindan kotu malzeme secimini zorunlu kilar, ama saglik raporu yazan sensin.

Sahil traverteni 12 yilda yutuluyorsa, bense Antalya tatilinde dondurma yiyorum 12 saatte yutuluyor. Tas dayanikliligi bizden iyi.

Bahadir, bizim TUBITAK projesinde sahil bolgesi tas davranisi alt-modulu var, 4 sahilden (Antalya, Mersin, Cesme, Bodrum) 5'er yıllik gozlem verisi topluyoruz. Antalya Lara sizin proje icin yeni bir gozlem noktasi olabilir, eger belediye onaylarsa proje basinda referans numune korur, 5-10 yil sonra in-situ olcumler aliriz. Bu hem sizin proje icin "izlemeli" yontem yapar (musteriye guven) hem akademik veri ekler. Belediye baskanligi ile gorusup deneyim ortakligi yapalim mi?

Begum abla, harika fikir. Belediye ile ihale toplantisinda bu opsiyon olarak sunabilirim: "tas secimini muhendislik temelinde yapiyoruz, 5-10 yil izleme protokolu tas performansini belgeleyecek". Onlara guven verir, akademik veri toplama icin de iyi olur. DM atayim, taslak izleme protokolu hazirlayalim birlikte.

Bir teknik nokta: hidrofobize emprenye urunleri (genelde silan/siloksan bazli, Wacker BS 290, Funcosil SNL gibi markalar) traverten kapiler emmeyi %60-80 azaltir, ama 5-8 yil omurlu, yenilenmesi gerekir. Belediye sartnamesinde "5 yilda bir hidrofobize yenileme bakim" maddesi konulursa traverten daha uzun omurlu kullanilabilir, ama bakim maliyet kalemi olur. Mimar ve belediye birlikte karar vermeli; sadece muhendis raporu ile karar olmaz.

Bizim Cankaya Belediyesi ile yaptigimiz 2022 cephesi traveten (yurume yolu degil ama benzer maruziyet) hidrofobize ile, 4 yil sonra hala iyi gorunur durumda; ama 5. yilda yeniden uygulama bekleniyor, sartname yazili.

Bahadir bey, Afyon traverteni de sahil projelerinde benzer hassasiyet gosterir, biz Mersin sahil yolu projesi icin 2019'da numune gondermistik, kabul edilmemisti %15 n_o degeri sebebiyle, granit secilmisti. Mimar daha sonra "keske traverten alalim" demis ama o ana kadar projenin ust kismi granitle bitirilmisti. Tutarlilik icin granit/bazalt secimi kotu degil, gorseliyim de uyumlu olabilir kombinasyona gidilirse.

Begum ablanin izleme protokolu cok iyi bir fikir, biz lab adina baselin numuneleri arsivlemeye yardim edebiliriz. Ana referans numuneler -20°C derin dondurucuda saklanip 5-10 yil sonra in-situ alinan numunelerle karsilastirilir. Bizim lab'da arsiv yer mevcut.

Bahadir, raporda hidrofobize bakim maddesini Suat abi onerisiyle eklerseniz, traverten kabul edilebilir hale gelir. Sartname yazimi onemli — bakim maddesi olmadan traverten reddedilmeli, bakim maddesi ile sartli kabul edilmeli.

Bizim 90'larda Antalya sahilinde villa karotu aldigimiz birkac proje, hep traverten mermer plakali yapilmis, 25-30 yil sonra hepsi degisti. Sahil bolge tasi seciminde porozite + tuz testi tek basina yetmez, "bakim takvimi" karari kritik. Bahadir kardes belediye 5 yilda bir bakim onaylar mi onceden bilmek lazim, onaylamiyorsa traverten secmek delilik olur.

Ozet: (1) Bahadir traverten n_o %14.2 sahil bolgesi icin sınırda, S=0.76 Hirschwald sınırda, kapiler emme yuksek (Ezgi); (2) Mehmet abi IZTECH 35 yil saha verisi traverten asinmasi belirgin, granit cok daha guvenli; (3) Ramazan abi Bodrum 12 yil ampirik veri ayni yonde; (4) Suat abi hidrofobize bakim ile traverten kullanilabilir ama 5 yilda yenileme zorunlu; (5) Begum abla izleme protokolu opsiyonu belediye ile ortak (akademik veri + musteri guveni); (6) sartli kabul yoluyla traverten + granit kombinasyonu + bakim maddesi en dengeli karar (Pelin abla, Murat).

Bahadir, raporu cok parametreli sartli kabul olarak yazarsan belediye + mimar arasinda saglikli bir karar zinciri olusur. Tek basina "evet/hayir" yerine "su sartla evet" daha muhendislik dilidir.

Hepinize tesekkurler. Sentez:

1) Traverten sartli kabul: yalnizca refuj basligi ve dis sirasi (sahile 12 m+) konum

2) Bordur ve sahile 8 m altinda granit/bazalt zorunlu

3) Hidrofobize emprenye 5 yilda yenileme sart (Suat abi formulu)

4) Belediye izleme protokoluna katilimi (Begum abla TUBITAK ortakligi)

5) Pelin abla baseline numune arsiv yardim

6) Mimar ile tas konum haritasi yeniden cizilecek

7) Sartname yazili: bakim maddesi + 5 yillik takvim + izleme protokolu

Belediye toplantisi 25 Kasimda, sentezi sunuma donusturup paylasirim.